Post #3959

Жаңа "жұлдызды кеме" дегенді естіп, осы сөздің қолданылуы хақында бір ауыз айту керек деп отырмын. Айту керек дегенде, бұл туралы талай жылдан бері айтып келем ғой: ❌ жұлдызды соғыстар ⁉️ Star Wars / звездные войны *************************** ❌ жұлдызды қонақ / жұлдызды жұп ⁉️ звездный гость / звездная пара ✅ жұлдыз қонақ / жұлдыз жұп, яғни жұптағы екі адам да жұлдыз деген сөз Жұлдызды - бір жерінде жұлдызы бар деген сөз 😀 ********************* ❌ жұлдызды ауру ⁉️ звездная болезнь ✅ жұлдыз ауру - "Ой, ол жұлдыз ауруына шалдыққан ғой" -ды жұрнағына табынудың салдары ********************* Орыс тіліндегі "-ный" қосымшасын "-ды -ді" қылып аудара беруге болмайтынына бір мысал. Қазір радиодан "Звездный мальчик" деген ертегінің қазақшасы оқылып жатыр. "Жұлдызды бала" деп аударыпты. Зат есімнен сын есім жасайтын "-ды -ді" жұрнағы жалғанған қатыстық сын есім бір нәрсенің құрамында бір нәрсе бар екенін білдіру үшін қолданылады: қантты шай, тұзды су. Ал "жұлдызды бала" дегенде ол баланың бір жерінде жұлдызы бар деген сөз. Ал "звездный мальчик" деген - жұлдыздан жаралған бала деген сөз. Жалпы орыс тіліндегі "-ный" қосымшасы түрлі мағына береді. Мысалы: звездные новости - жұлдыздар туралы жаңалықтар, звездный концерт - жұлдыздар концерті/жұлдыздар қатысатын концерт. Тек "звездное небо" деген ғана "жұлдызды аспан" болады, басқа контекстіде "-ды" жұрнағын қосуға болмайды. "Звездный мальчик" - "Жұлдыздан жаралған бала", ал мұны ұзақ десеңіз, "Жұлдыз бала" деуге болады. Жұлдызды емес. "-ный" қосымшасы жалғанған сөзді аударарда алдымен оның мағынасына үңіліп алыңыз. Шын айтам, орысшадан қазақшаға аударма жасайтын адам қазақ тілінен бұрын орыс тілін жақсы білуі керек. ********** Енді, "жұлдызды кеме" дегеннің несі дұрыс емес? Ну, біріншіден ол ⁉ зведный корабль / звездолет деген сөз. Енді қараңыз, "жұлдызДЫ кеме" - көкте, яғни жұлдыздар арасында жүреді. Дәл сол сияқты кәдімгі кеме - теңізде, суда жүреді. Оның орысшасы - морсКОЙ корабль. Соған қарап, оның теңізДІ кеме, суЛЫ кеме дейміз бе? Речной трамвай - өзенді трамвай ма? Онда неге жұлдызға апаратын кеме жұлдызДЫ (яғни, бір жерінде жұлдызы бар) болып кетеді? Жұлдызды деп тек өңіріне жұлдыз таққан бұрынғы Еңбек ері, Совет одағының батыры сынды марапаты бар адамдарды айтсақ жарасар. Жұлдызды біреу деп - маңдайында жарқырап тұрған жұлдызы бар адамды айтсақ жарасар. Жұлдызды кеме - сыртында жұлдыздың суреті бар, ішіне жұлдыз тиелген (несі бар 😅) кеме болса жарасар. Ал звездолет - жұлдыздар арасында жүретін кеме, жұлдызға апарар кеме. Айтпақшы, мысалы ұшақтың бір образды атауы - воздушное судно, соны әуеЛІ кеме десек қайтер екен?