Post #3989

Екі жыл бұрынғы: Өткенде Costa-да істейтін қазақ жігіттер көзімді бақырайтып қойып алдап жіберді. Сол әңгімені жолда балама айтып келе жатып, содан екі күн бұрын Urbo Coffe-де болған әңгімеге ойыстық. Бариста жігіт: - Кофені осында отырып ішесіз бе, әлде алып кетесіз бе? - деді. Біреулер айтпақшы, "жерге түсіп кеткен астыңғы жағымды" көтеріп орнына салып алдым да, "алып кетем" дедім тұтығып. Түсінесіздер ме? "сізге осында ма, с собой ма?" деп, не "сізге осында ма, өзіңізбен бе?" деп қазақ сөздерімен орысша сұраған жоқ, қазақша сұрады. Дәл сол "вам с собой или здесь?" дегенді жеткізетін таза қазақша тіркестерді санасының, бәлкім бейсанасының түкпірінен шығарып айтты. Бәріміз білетін, тек ұмытып кеткен не керексіз деп қолданбай кеткен тіркестерді су бетіне шығарды. Ол тіркестер бәріміздің санамызда бар. Бәріміз білеміз оларды. Тек айтпаймыз. Қазіргі калька тіркестердің бәрінің қазақшасы бар. Оларды бәріміз білеміз. Тек айтпаймыз. Жазбаймыз. Еңбектеген баладан еңкейген кәріге дейін әр сөзді аударып түсініп, аударып түсіндіретін халыққа айналып барамыз, сондықтан орысшаға аударған оңайырақ болатын тіркестерді жаттап алғанбыз. Осы оқиғаны балама айтып бергенде, ол "несі бар, қазір қысқа сөйлейтін заман, фғансуздардың өзі сөздерінің жартысын қысқартып тастаған" деп дау айтпақ болды. Қысқартқанда... Қайда үлгермей жүр едік? Нені сыйғыза алмай жүр едік? Айтпақшы, сол үлкен ұл "отқан" дегенді қайдан жұқтырып алғанын білмеймін, сол сөзін түзеу үшін ғана күнде сабақтан алып кетіп, бір сағат әңгімелесіп баруға тырысып жүрмін. Бүгін Канаданың Қазақстандағы елшісі Алан Хэмсон мырза шақырып, кездесуге барғанмын. Сонда ол кісінің айтқаны: "Канаданың Куебек өңіріндегі жұрттың французшасы Франциядағы французшадан тазарақ". Бізде де қазақ тілі екіге бөлініп бара жатқан сияқты. Бөлініп кеткен, турасын айтайықшы, күлбілтелемей. Тазарақ қазақ тілі және... окинишке орай қазақ тілі. Сол окинишке орай қазақ тілінің қолданыс аясы кеңірек, окинишке орай...