Post #3990

иә, басында қиын болды, қабылдағанға қиын болды. қазақ тілі үшін туу әрі «дүниеге келу», әрі «дүниеге әкелу» болсын деп жүрдік. этимология тұрғысынан алсақ, ғасырлар бойы тарихи жазбаларда «дүниеге келу» деген бірінші мәні ғана тіркелген. Назгүл ханым: «жоқ, туу — “дүниеге келу”, табу — “дүниеге әкелу”,» — деді. әрине, бала табу дегенді бәріміз естідік, бірақ қолданыс аясы тар болып көрінді. бір кезде Ыбырай Алтынсариннің жинағындағы ертегілерді оқып көрдік. бірінде ап-анық «әйел баласын тапты да шаруасына кете берді» («босанды» мағынасында) деген сөйлемді көрдік. қазір болса үйреніп кеттік: • адам туады, адам Астанада туады, Шымкентте туады, адам сау туады, адам ауру болып туады, адамның туған күні мен туған жері болады, Ай туады, Күн туады, сөзден — сөз, ойдан ой туады • әйел бала табады, екі бала табады, бес бала табады, нағыз процесті сипаттау керек болса босанады сол туу етістігіне «бала табу» кірігіп кеткені де — бәлкім табу етістігінің көсемше формасының таУып екендігі: тап → тауып → туып бұл, әрине, әдеби тілдегі қолданысы: кітап жазам, журналист болам десеңіз ғана қолданыңыз, — күнделікті өмірде аймағыңызға, өңіріңізге тән басқа нұсқаларды қолдана беріңіз, оның еш айыбы жоқ. тек ол нұсқаңыздың «дұрыстығын» дәлелдеп әуре болмаңыз, әсіресе «туу — ол рожать, туылу — ол рождаться ғой!» деп орыс тілін эталон қылмайықшы… осы жерде бір бонус-факт айта кетсек: рождаться — орыс сөзі де емес, шіркеу-славян тілінен кірме сөз. орысша ол рожаться болып қалыптасуы керек еді.