Post #4288

❌ істеп жатсың ба? ✅ істеп жатырсың ба? ❌ жатырған ✅ жатқан ❌отқан ✅ отырған Төрт қалып етістіктің осы екеуіне келгенде, біз екеуін де бір формаға тыққымыз келіп жанталасамыз. Біресе "отырдың" -ыр дегенін алып тастағымыз келеді, біресе "жат" дегенге артық -ыр қосып тастағымыз келеді. Бұлар осы күйінде бар. Болды. Соны мойындап, қабылдап, үйреніп, жаттап аламыз да, тыныш өмір сүре береміз. Жат(ыр) қалып етістігі өзі бір уникум. Неге? Етістік ретінде оның түбірі - ЖАТ (бұйрық рай). Отыр - отыр болғанда, біреуге "Жатыр!" деп бұйыра алмаймыз. Сондықтан, есімше мен көсемше "жатыр" емес, "жат" формасынан жасалады. Жатырып емес, жатып, жатырған емес, жатқан. Бірақ: отырып, отырған, мұны да анаған қаратып "отқан" деуге келмейді. Екеуін бір формаға тығып әуре болмайық. Енді, "Бірдеңе істеп жатырсың ба?" дегенді бұлқынып тұрып, "бірдеңе істеп ЖАТСЫҢ ба?" дегіміз келіп тұрады. ОК. екінші жақта осылай істедік делік. Ал қалған екі жағын қайда қоямыз? Мен бірдеңе істеп жатпын ба? Ол бірдеңе істеп жат?????????? Бұл етістік осы шақта үшінші жақта "жатыр" болып жіктеледі. Демек, бірінші жақта - жатырмын, екінші жақта - жатырсың. Осы екеуіне өз бетімен, бар күйінде өмір сүруге мүмкіндік берейікші, жарай ма?