Post #4463

Албатта, ҳудудлар учун биз турли моделлар ва шаблонларни қўллашимиз мумкин: Шарқий лойиҳа ва жуҳудларнинг таъсири ҳам анча кучли ва ҳ. к. Қаерда ва қандай муаммони кўраяпман? Катта эҳтимол билан атайин ушбу ноаниқлик, мужмаллик, хато тушунчалар урчитилади[^2]. Фикримча, Исломни сиёсат эканлигини кўра олишимиз керак. Нафат дин, ёки фақат дин эмас, балки сиёсат, асосан сиёсат, деб қараш тарафдориман. Ислом ва сиёсатга нисбатан бир нечта қараш бор. Албатта, секуляризм-лаицизм-дунёвийлик нуқтаи назаридан туриб таҳлил қилинса, Ислом фақат ритуаллар билан чегараланиб қолиши керак, ҳудди христианнинг ҳаётида дин фақат якшанба куни черковга бориб, ашула айтиш билан чеклангандек. Туғилса, қулоғига азон айтиб қўйилар, ўлса, жанозасини кимдир ўқиб берса етарли гўёки. Динга берилиб кетган бўлса, фақат MVP мусулмон бўлиши керак: намоз-рўза-закот билан чегаралансин, пули кўп бўлса, тижорий ҳажга бориб келар. Бу борада иккинчи қараш шуки, ҳа, Исломда сиёсий элемент мавжуд, ҳудди бошқа нарсалар мавжуд бўлгани каби – психологиянинг элементлари, бадан тарбиянинг, диетологиянинг ва ҳоказоларнинг элементлари мавжуд бўлгандек. Аммо, буларга муқобил дунёқараш борки, Ислом тўлалигича сиёсатдир. Сиёсат Исломнинг марказини ташкил этади. Ҳатто, фикрни давом эттирадиган бўлсам – юқорида ёзилган чекловларни инобатга олсак, Ислом Ўзбекистонда дин бўлишдан кўра кўпроқ сиёсатдир. Бизнинг фикрлашни Ғарб шакллантирган. Шунинг учун “сиёсат” сўзининг ушбу Исломга бағишланган матнда айнан Исломдаги луғавий маъноларидан бирини келтириш орқали тавсифини бериб ўтайлик. > Исломда сиёсат дегани, инсониятнинг бу дунёда ва у дунёда саодатини таъминлаш йўлидаги ҳаракатлар мажмуасидир. Яъни, бу ўзи Исломнинг мақсади эмасми? Дунёвий давлат деганимиз ҳам Исломга қарши ва Исломнинг овозини ўчириш, деб тушунадиган бўлсак, бу қаршилик Исломни давлатчилик даражасига кўтаради, уни сиёсат эканлигини тасдиқлайди. Балки қамоқхоналаримизда диний эътиқоди бўйича одамлар сақланмас, у ҳолда Ислом сабабли қамалган ва зулм кўрган одамларга сиёсий маҳбуслар, деб қарашимиз керак. Замонавий ойдинларимиз, асосан рус тилида гаплашадиган, фикрлайдиган, ижод қиладиган жамиятимиз элитаси вакиллари нима учун ўзбек забон ўзбеклар орасида диний уламолар онлайн платформаларда энг кўп мухлисларга эга, деган саволига жавоб, адашишига жавоб ҳам шуки, у шахсларга “диний уламо” эмас, “сиёсий арбоб”, деб қараш керак; яъни, яна ўша тенглама пайдо бўлаверади, Ислом = сиёсат, Ислом ≠ дин. Буни тушуниб етиш қийин албатта. Айниқса Ғарб таъсирида, Россия қучоғида катта бўлган одамларга, чунки Ғарбда чинакам секуляризм мана бир неча аср давомида кенг тарқалган. (Буни киноясиз ёзаяпман. Бундан буёғига энди Хитой тарбиясида катта бўлган қатламимизга.) Шунинг учун ҳам Ҳайит байрами кунини олдиндан, ойни кузатмасдан, кўрмасдан президент қарори билан тасдиқлаб қўйишади. Мусулмон қатлам [ўрта класс](https://t.me/bi_chann/2672)ни ташкил қилиши ҳам Исломнинг сиёсий табиатини очади, тўғри, қонун ва норматив актлар қабул қилинишига таъсир кўрсата олмаса ҳам, “қонун устуворлиги” принципига қаттиқ риоя қилинса ҳам, халқ [явочным порядком](https://t.me/bi_chann/4134) ўз орзуларини, интилиш ва хоҳишларини билдиради. Ëки бошқа масала, турли байрамларга мусулмонларнинг муносабати. Тўғри, кимдир айтиши мумкин, масалан, янги йилни нишонлаш бу сиёсий байрам, деб. Лекин агар ҳалиги фикрга қайтадиган бўлсак, Исломнинг сиёсат эканлигини англаб етсак, демак янги йил байрамини нишонлаш ҳам сўроқ остида қолади.