Post #4643

• Ўта тиббийлаштириш: Узоқ муддат давомида дори-дармонларнинг таъсирини етарлича билмасдан уларга таяниш яна бир танқид нуқтасидир. Дори-дармонлар аломатларни бостириши мумкин, аммо раҳмдил, яхлит ғамхўрликни таъминлай олмайди. Бунга қарама-қарши ўлароқ, Бимористон модели яхши овқат, тоза ҳаво ва ибодат ҳамда табиат билан уйғунлашган мулойим кун тартибини ўз ичига олган шифобахш муҳитни яратган. • Нуқсонли турмуш тарзи: Неолиберализм ва истеъмолчиликка асосланган замонавий Ғарб турмуш тарзи руҳий саломатликка жиддий зарар етказади деб ҳисобланади. У нафснинг - доимо кўпроқ нарсани хоҳлайдиган энг қуйи босқичини тарғиб қилади ва маънавий ўсишга тўсқинлик қиладиган доимий чалғиш маданиятини шакллантиради. Ислом анъанаси бунга муқобил сифатида зуҳдни (таркидунё) таклиф этади, бу эса аниқлик топиш учун камроқ исташ ва истеъмол қилишга ундайди. Ислом психологиясининг инқирози ва қайта тикланиши Ислом психологиясининг бой анъаналари мустамлакачилик даврида онгли равишда йўқ қилинди. Мустамлакачи давлатлар анъанавий руҳий саломатлик муассасаларини ёпдилар, классик амалиётларни жиноийлаштирдилар ва таълим дастурларини ўзгартирдилар. Ушбу муассасаларни давлатдан мустақил равишда молиялаштирган вақф (хайрия жамғармалари) тизими ҳам барбод қилинди, бу эса ҳалокатли йўқотишларга олиб келди. Сўнгги ўн йилликларда уйғониш даври кузатилди. Суданлик олим Малик Бадри каби шахслар Ғарб психологиясини танқидсиз қабул қилишнинг хавфли томонларини кўрсатишда муҳим роль ўйнади ва классик ислом тизимини қайта тиклаш устида иш олиб борди. У ва бошқа олимлар мусулмон дунёсида асрлар давомида мавжуд бўлган, шизофрения ва васвасалар каби ҳолатларни қамраб олган мураккаб ташхис тизимларини ёритиб бердилар. Замонавий ҳаёт учун амалий маслаҳатлар Ислом психологияси замонавий дунё муаммоларини енгиш учун амалий йўл-йўриқлар тақдим этади: • Матонат ва фазилат ҳақида: Ҳақиқий куч қийинчиликларнинг йўқлиги эмас, балки уларга ҳилм (мулойимлик) ва сабр (сабрлилик) билан бардош бера олиш қобилиятидир. Бу фазилатлар шунчаки ақлий тушунчалар эмас, балки амалиёт орқали - нафақат "сўзда", балки "амалда" ҳам ўзлаштирилади. • Жамоа ва яккаланиш ҳақида: Замонавий индивидуализм ва яккаланишга урғу бериш инсон табиатига зиддир. Ислом хизмат, муҳаббат ва ҳамроҳликка асосланган мазмунли муносабатларни шакллантиришни тарғиб қилади. Жамоада яшаш муқаррар равишда бошқаларнинг зарарли таъсири билан курашишни ўз ичига олади, бу эса яккаланишдан кўра афзалроқ ҳолат ҳисобланади. "Алоқани узиш" ёки қатъий "чегаралар" ўрнатиш истаги кўпинча қуйи нафснинг тўлиқ назоратга интилишидан келиб чиқиши мумкин, бу эса кучлироқ изоляция ва заифликка олиб келади. • Ота-оналик ҳақида: Ота-оналарга ўзлари назорат қила олмайдиган натижалар ҳақида ташвишланиш ўрнига, эҳсон (мукаммаллик) га интилиш тавсия этилади. Бугунги кунда кўп ҳолларда зарарли танловлар устун бўлган бир шароитда, болалар учун табиат қўйнида вақт ўтказиш, ижобий ҳиссий муҳит ва соғлом овқатланишни ўз ичига олган мувозанатли турмуш тарзини яратиш ғоят муҳимдир. • Ҳозирги лаҳзада яшаш ҳақида: Гиперкапиталистик дунёда ҳаётни мувозанатлаштиришнинг калити ҳозирги лаҳзада яшашдир. Бошқача ҳаёт ҳақида хаёл суриш ўрнига, айни дамда мавжуд бўлишга ва ўз ниятлари ҳамда ҳаракатларидан огоҳ бўлишга интилиш лозим. Бу муроқаба деб аталувчи амалиётдир. Бундай ўзини тарбиялаш ҳар қандай вазиятдан унумли фойдаланишда ёрдамчи бўлади. Моҳиятан, исломий психология ички ва ташқи дунёлар узвий боғлиқ бўлган яхлит ҳаёт тарзини тарғиб этади. Бу фақатгина касалликларни даволаш учун яратилган фан эмас, балки кундалик ўз устида ишлаш учун қўлланмадир. У инсонларга ҳаётий қийинчиликларни бардошлилик, аниқ мақсад ва ўзининг азалий табиати ҳамда Илоҳий куч билан чуқур алоқадорлик туйғуси орқали енгиб ўтишга кўмаклашади.