Post #5041

Қуйида эронлик блогернинг фикрларини таржима қилиб қўйдим. Эсимизда тутишимиз керакки, аҳвол бизда ҳам шундай. Мустамлакача фикрлаш, мустамлакача ўзимизни тақдим этиш бизнинг жамиятимизнинг асосидир. Шунинг учун овозимизни эшитишлари керак, ёзган китобларимизни рус тилига, инглиз тилига таржима қилишимиз керак. Тўтта-бешта жуҳуд ўз ҳаёти, кечинмалари, кичкинагина драмаларини дунёга достон қилишади, тарихга ёзиб кетишади. Биз ҳам шундай қилишимиз керак. Бу ишни тилимизни, алифбоимизни тартибга солиш орқали амалга оширишимиз керак. Ўзбек тилини чет элликлар учун ўрганишга осон қилиш орқали ва ҳоказо йўллар билан. Ҳозирги ҳолат ҳаммага "қулай". Элита рус тилида гаплашади, ўзбекчада на ўқимайди, на фикр юритмайди, халқ эса бошқа тилда, ўзбекчада яшаб ўтади. Уни ҳеч ким эшитмайди, бормисанми демайди. Раҳбарият ҳам халққа ўзбек тилида истаган нарсасини айтиши мумкин, – жавобгар бўлмайди, фарқи йўқ, мустақилмиз, дейиши мумкин, олтин, газ, уран ўзимизники дейиши мумкин, муҳими, ҳеч ким тушунмайдиган, ҳеч ким билмайдиган ўзбек тилида бўлса бўлди. Лекин амаллар муҳим, республикани бутун бир пойтахтини кўчиришяпти, на битта масжид қура олмайди ўша ерда, олдинги пойтахтида ҳам масжид қура олмаган эди. Гап масжидда эмас, гап халқни ҳеч ким тушунмаслигида, ҳаёти аҳамиятсизлигида. * * * Мен турли мамлакатлардан бўлган ўнлаб журналист ва сиёсий фаолларни дўстлар рўйхатидан ўчириб, уларга эргашишни тўхтатдим. Бунга сабаб, бир хил такрорланадиган нақшдан чарчаганимдир: сиз Эронга Эрон халқининг кўзи билан эмас, балки ўз ҳукуматингиз ва Ғарб нуқтаи назари билан қарайсиз. Гўё Эронда содир бўлаётган воқеалар Вашингтон ёки Тел-Авив томонидан тасдиқланмагунча "ҳақиқий" бўлмайдигандек. Гўё эронликлар Ғарб шарҳловчилари рухсат бермагунча сиёсий субъект бўлиш ҳуқуқига эга эмасдек. Эронликлар Трамп ёки фашистик Нетаняҳу айтган гаплар туфайли ўлиш учун кўчаларга чиқишмаяпти. Бундай фикрлаш - ирқчиликнинг сайқалланган, яхши кийинтирилган кўринишидир: у ўз қони билан ҳақ тўлаётган одамларни геосиёсий қўғирчоқларга айлантиради. Бунга чек қўйинг. 90 миллион аҳолили мамлакатни иккита твит ва учта клише билан таҳлил қилиб бўлмайди. Бу ерда ҳаракатлар, синфлар, шаҳарлар, этник жамоалар, ижтимоий бўлинишлар ва турли тарихий тажрибалар мавжуд. Эрон - бу шунчаки сарлавҳа эмас. У тирик жамиятдир. Ҳа, биз эронликлар норозилик билдириш ҳуқуқига эгамиз. Демократия талаб қилишга ҳаққимиз бор. Уюшмалар, сиёсий партиялар ва сўз эркинлигини талаб қилиш ҳуқуқига эгамиз. Адолат талаб қилишга ҳаққимиз бор. Ҳаёт талаб қилишга ҳаққимиз бор. Бизни дунё билан доимий уруш гаровига айлантирмайдиган ташқи сиёсатни талаб қилишга ҳақлимиз. Буларнинг ҳеч бири "чет эл лойиҳаси" эмас. Булар энг асосий инсон ҳуқуқларидир - сиз ўз мамлакатингизда нормал деб ҳисоблайдиган нарсалар, аммо Эрон ҳақида гап кетганда, сиз уларни тўсатдан "ноаниқлик," "фитна" ёки "ҳокимият ўйини" деб қайта номлайсиз. Келинг, воқеликни болаларча соддалаштириб кўрсатмайлик: 90 миллион одам орасида ҳеч ким ягона блок эмас. Кимдир ислом фашизмини, кимдир монархия фашизмини қўллаб-қувватлайди, кимдир республикачи, кимдир сўлчи ва кўпчилиги умуман ҳеч қандай ёрлиққа тўғри келмайди - улар шунчаки эркин нафас олишни истайди. Жамият хилма-хил. Сиёсат - жанг майдони. Аммо бу хилма-хиллик одамларни норозилик билдириш ҳуқуқидан маҳрум қилиш ёки уларнинг тўкилган қонини қонунсиз деб ҳисоблаш учун асос бўла олмайди. Сиз билан боғлиқ муаммом шундаки, сиз эронликларни фақат ўз ҳикоянгизга мос келгандагина "кўрасиз". Агар улар сизнинг геосиёсий хавотирларингизга тўғри келмаса, уларга "адашган," "қурол" ёки "шубҳали" деган ёрлиқ ёпиштирилади. Бу қисқача айтганда, мустамлакачилик қарашидир: ғарблик бўлмаган одамлар ўзларини кўрсатишга рухсат олишдан олдин сизнинг ахлоқий синовларингиздан ўтишлари керак.