Post #5064

Ҳеч вақосиз бошлаб, қандай қилиб ҳақиқий бойликка эришиш мумкин? Кўпчилигимиз бир хил афсона билан улғайганмиз: агар қаттиқ меҳнат қилсанг, яхши ўқисанг ва пул жамғарсанг, албатта бой бўлиб кетасан. Лекин нега унда миллионлаб одамлар умр бўйи тер тўкиб, барибир «нол» нуқтасида қолиб кетаверади? Цзян Сюэцинь бунинг сабабини оддий тушунтиради: сиз бошқа ўйинни ўйнаяпсиз, элита эса бутунлай бошқа. 1. Меритократия афсонаси ва рақобатсизлик санъати Бизга «эркин бозор» ва «ҳалол рақобат» ҳақида гапиришади. Аммо ҳақиқий бойлар — дунёни бошқараётган оилалар — ҳеч қачон рақобатлашмайди. Уларнинг асосий мақсади — рақобатни йўқ қилиш. Сиз бозорда бошқалар билан талашиб-тортишиб юрган пайтингизда, тизимнинг юқори қатламидагилар монополиялар яратиш билан банд бўлади. Улар учун эркин бозор — бу фақат оддий халқ бир-бири билан курашиб, нархларни тушириб юриши учун ўйлаб топилган ўйинчоқ. 2. Махфий ўйиннинг учта устуни Элита қандай қилиб асрлар давомида ўз бойлигини сақлаб қолади? Бунинг учта сири бор: Пул яратиш устидан назорат: Ҳақиқий бойлар пул ишлаб топмайди, улар пулнинг ўзини «яратади». Марказий банклар ва молиявий тизим устидан назорат ўрнатиш орқали улар кимга пул бериш ва кимни қашшоқ қилишни белгилайди. Давлат монополиялари: Тарихдаги энг катта бойликлар инновация эмас, балки имтиёзлар орқали тўпланган. Давлатдан маълум бир соҳада эксклюзив ҳуқуқни (масалан, нефть ёки ер устидан назоратни) сотиб олган оилалар ҳеч қачон касодга учрамайди. Қонунларни «қўлга олиш»: Буни «регуляторни асир олиш» (regulatory capture) деб аташади. Бойлар шунчаки қонунларга бўйсунмайди, балки қонунларни ўзларига мослаб ёздиради. Шу йўл билан улар ўзларининг устунлигини қонуний жиҳатдан мустаҳкамлаб қўйишади. 3. Тарих такрорланади: 1400-йиллардан бугунгача Бу ўйин кеча ёки бугун пайдо бўлгани йўқ. Сюэцинь бизни 15-аср Европасига қайтаради. Ўша пайтдаги қироллар ва аслзода оилалар ерга эгалик қилиш орқали халқни назорат қилган бўлса, бугунги кунда уларнинг авлодлари молиявий тизим орқали худди шу ишни давом эттиришмоқда. Медичи ёки Ротшильд каби сулолаларнинг муваффақияти меҳнатда эмас, балки давлат билан келишиб, бошқаларни ўйиндан чиқариб юборишда бўлган. 4. Нега сиз бу ўйинга кира олмайсиз? Маърузанинг энг аччиқ қисми шундаки: бу махфий ўйин оддий одамлар учун ёпиқ. Сиз қанчалик ақлли ёки меҳнаткаш бўлманг, сизда давлат билан келишиш ва пул босиб чиқариш имконияти йўқ. Юқори қатламга кириш учун фақатгина «тизимнинг ичида» туғилиш керак. 5. Нима қилиш керак? Агар ўйин олдиндан келишилган бўлса, умидсизликка тушиш керакми? Цзян Сюэцинь бошқачароқ фикрда. Унинг айтишича, биринчи қадам — ҳақиқатни тан олиш. Биз ўзимизни «етарлича ҳаракат қилмадим» деб айблашдан тўхташимиз керак. Тизимнинг қандай ишлашини тушуниш — бу фирибгарликдан қутулишнинг биринчи йўлидир. Фақатгина халқ бу «махфий ўйин» қоидаларини англаб етсагина, тизимни ўзгартириш ва ҳақиқий адолатни талаб қилиш имкони пайдо бўлади. Хулоса: Бойлик — бу фақат рақамлар эмас, бу ҳокимият ва имтиёздир. Агар сиз нолдан бошлаётган бўлсангиз, сиздан яширилган қоидаларни ўрганиш — энг катта сармоянгиз бўлиши мумкин.