DATA HUB Қазақша

Сары май өндірісінің қарқынды өсуін графикте айқын көрсеттік @DataHub_KZ

💥🧈Қазақстанда сары май өндірісінің бумы тіркелуде I тоқсанда отандық зауыттар 12,7 мың тонна сары май шығарды — бұл өткен жылмен салыстырғанда 55%-ға көп. ҚР СЖРА ҰСБ деректерінің негізінде жасалған есептеулерге сәйкес бұл кем дегенде 13 жыл ішіндегі белгіленген кезең үшін рекорд. ↗️Рекорд 2026 жылдың алғашқы барлық үш айындағы жоғары көрсеткіштер есебінен орнатылды. Оған қоса жекелей алынған наурыз айының нәтижесі 2014 жылдың басынан бері бақылау тарихындағы ең жоғары көрсеткіш болды — 4,6 мың тонна. Алайда, көріністің толықтығы үшін сары май өндіру статистикасындағы жоғары айлық мәндер бұрын да байқалғанын атап өткен жөн. Бұған дейін бес ай қатарынан, тамыздан желтоқсанға дейін оның көлемі 3,5 мың тоннадан асты. Нәтижесінде — 2025 жыл 25%-ға, 40,9 мың тоннаға дейінгі өсумен аяқталды. Басқаша айтқанда, өндірістің жандануы өткен жылдың екінші жартысында басталды, қазір ол қарқын алуда. Өңірлер арасында жалпы көрсеткішті Шымкент, Жамбыл облысы және Алматы жоғары көтеріп, I тоқсан қорытындысы бойынша жылдық жиынтық өсімнің 80%-дан астамын қамтамасыз етеді. Бұл ретте алғашқы екі өңірдің көрсеткіштері бірнеше есе артады: Шымкент — 3,7 есе (2,7 мың тоннаға дейін), Жамбыл облысы — 4,3 есе (1,2 мың тоннаға дейін). Алматының көлемі, салыстырып көрсек, аздап қана өсуде, ж/ж +26% (3 мың тоннаға дейін). Мегаполис сары май өндіру бойынша көшбасшылықты сақтауды жалғастыруда, бірақ Алматы мен екінші орындағы Шымкент арасындағы алшақтық тез қысқаруда. 🌏Сары май экспортқа кетпейді деуге болады. Қаңтар-ақпан айларында (сыртқы сауда бойынша деректер айтарлықтай кешіктіріліп жарияланады) Қазақстаннан бұл өнім 0,3 мың тонна мөлшерінде шығарылды, ал жалпы өндіріс көлемі 8,1 мың тонна. Яғни елімізде өндірілетін май ішкі қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін елдің ішінде қалады деген сөз. Алайда, оларды толығымен қанағаттандыру мүмкін емес сияқты — импорт айтарлықтай өсуде. 2025 жылдың алғашқы екі айына қатысты ол 40% қосып, 0,9 мың тоннаға жетті. Негізгі шетелдік жеткізуші Беларусь болды, ол барлық әкелінген көлемдердің жартысынан көбін қамтамасыз етті. 🥛Бір қызығы, I тоқсанда сиыр сүті өндірісі сары май өндірісімен салыстырғанда айтарлықтай баяу қарқынмен өсуде — ж/ж +4%, 0,65 млн тоннаға дейін. Сол арада қаңтар-ақпан айларында өңделген сұйық сүт пен кілегейдің импорты жылдық мәнде 15%-ға (4,6 мың тоннаға дейін) төмендеді, ал құрғақ сүттің импорты іс жүзінде сол деңгейде (4,3 мың тоннаға дейін) сақталды. Жалпы, Қазақстанда сүт тапшылығы қайта өңдеу саласы үшін созылмалы проблема болып табылады, бұл туралы оның өкілдері айтады. Бұл тұрғыда мыналарға назар аудару керек: сары май көлемінің құрылымында ресми статистика сүт спредтерін — өсімдік және сүт майларының қоспасынан жасалған тағамдарды ескереді. Айта кетейік, сары майдың бағасы жылмен жылды салыстырғнада I тоқсанда 11%-ға, өсімдік майы 12%-ға өсті. Кезең қорытындысы бойынша тауарлар мен қызметтер бағасының жалпы өсуі 11% деңгейінде қалыптасты. @DataHub_KZ

Интернеттегі алаяқтықтың азаюы туралы жазбаны иллюстрациямен толықтырамыз @DataHub_KZ

Интернеттегі алаяқтық азая түсті — құқықтық статистика I тоқсанда мұндай қылмыстарды тіркеу жағдайлары жылдық мәнде 15%-ға, 5,3 мың жағдайға дейін азайды. ҚР БП ҚСжАЕК деректеріне сәйкес, бұл төрт жылдағы кезең қорытындысы бойынша алғашқы құлдырау. Шынында да, жағдай әдеттегідей емес — қаңтар-наурыз айларының нәтижесі көбінесе құлдырауға қарағанда өсуді көрсетеді (қолжетімді бақылау тарихы 2019 жылдан бастап есептеледі). Ең қызығы, бұл көрсеткіш төмендеуге күрт өсуден кейін көшті — бір жыл бұрын I тоқсан ж/ж 23% өсіммен аяқталды. Осыған ұқсас динамика, айтпақшы, бүкіл 2025 жылы тіркелген — ж/ж +26%. Егер егжей-тегжейге көшетін болсақ, ағымдағы төмендеуді негізінен онлайн-қарыздарды ресімдеу арқылы жасалған интернет-алаяқтықтар қамтамасыз етеді: олардың тіркелуі бір жылда бірден үш есеге, 0,5 мыңға дейін қысқарды. Жалпы теріс динамикаға елеулі үлесті интернетте қызмет көрсету туралы хабарландыруларды орналастыра отырып жасалатын алаяқтық қосады — ж/ж -20%, 1,1 мыңға дейін. Сонымен қатар жәбірленуші жалған банктен SMS алған қылмыстардың тіркелуі бұрынғы деңгейде қалды — 1 мың. Еске сала кетейік, 2025 жылы жиынтық көрсеткішті ең қатты жоғары көтерген дәл осы интернет-алаяқтық түрі(бір қылмысты жасау әдісі бойынша статистикада бірнеше рет ескерілуі мүмкін). 2026 жылдың үш айында тіркелген 5,3 мың интернет-алаяқтықтың 721-і туралы қылмыстық іс аяқталды, негізінен — сотқа жолдаумен (634 қылмыс). 1,5 мың қылмыс бойынша тергеу мерзімі үзілді, өйткені күдіктіні анықтау мүмкін болмады. Бұл ретте 1,1 мың қылмыс туралы істер айыптаудың дәрменсіздігі/қайталануы салдарынан есептен шығарылды. Атырау, Ұлытау облыстарынан, сондай-ақ Шымкент қаласынан басқа еліміздің барлық өңірлерінде интернет-алаяқтық санының төмендеуі байқалады. Астана мен Алматы барлық тіркелген жағдайлардың үштен бірін құрайды, бұл ретте тиісінше -4,1% және -7,3% салыстырмалы түрде әлсіз динамиканы көрсетеді. @DataHub_KZ

Уәде еткеніміздей, соңғы бес жылдағы динамиканы бағалау үшін Астананың көрсеткіштері бойынша иллюстрацияны жарияладық @DataHub_KZ

Жылжымайтын мүлік тақырыбын жалғастыра кетейік: Астананың тұрғын үй нарығындағы белсенділігі 2024 жылдың жазынан бергі ең төмен деңгейге түсті 2026 жылдың наурызында елордада тұрғын үйді сатып алу-сату бойынша 4,9 мың мәміле жасалған. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сүйенсек, бұл ақпанмен салыстырғанда 6%-ға, ал 2025 жылдың наурызымен салыстырғанда 13%-ға аз. Ағымдағы көрсеткіш 2024 жылдың шілдесінен бергі ең төмен деңгей болып отыр, алайда осы кезеңнің басым бөлігінде көрсеткіштер, керісінше, жаман емес, оң динамика көрсеткенін атап өткен жөн (келесі жазбадағы иллюстрацияны қараңыз). Көп жағдайда осы айларда мәмілелер саны 2025 жылдың соңына дейін жылдық өсім көрсетті әрі ол екі таңбалы болды; ал өткен жылдың желтоқсанында тіпті 11,7 мың бірлік рекордтық деңгейге жеткен еді. Жалпы алғанда, 2025 жыл Астана үшін өте белсенді болды, оған белгілі бір деңгейде зейнетақы жинақтарын белсенді алу да әсер еткен болуы мүмкін. Ал биылғы мәмілелер саны өткен үш айдың барлығында да жылдық төмендеуді көрсетіп отыр. Оның ішінде нақты наурыз айында пәтер сатып алу бағасы айлық мәнде аздап төмендеген, бірақ тек қайталама нарықта. Қызықты ақпарат қоса кетейік, қазіргі уақытта Астана нарығындағы мәмілелер санының төмендеуі жылдық та, айлық та мәнде бір бөлмелі пәтерлер сегментінде сәл көбірек байқалады. 2026 жылдың наурызында олардың үлесі шамамен 35% болды, бұл ақпандағы 38%-бен және өткен жылдың наурызындағы 37,5%-бен салыстырғанда аздап төмен. Айта кетейік, елордадағы нарықтың жалпы динамикасы республика деңгейіндегі көрсеткіштермен сәйкес келмейді, қазір ел бойынша айлық та, жылдық та мәнде аз да болса өсім байқалады. ҚР бойынша мәмілелер саны 28,5 мың бірлікті құрады, ақпанмен салыстырғанда +4%, өткен жылдың наурызымен салыстырғанда +3%. Екі жағдайда да нәтижеге негізінен Алматы әсер етті, мұнда өткен айда 6,4 мың мәміле тіркелген. Елордадан айырмашылығы, мұнда динамика тек оң ғана емес, айтарлықтай қарқынды болып отыр: айдан айға +12%, жылдан жылға +27%. @DataHub_KZ

Қазақстан газ экспорттауды тоқтатып жатыр ма? I тоқсанда шетелдік нарыққа 0,3 млрд текше метр тауарлық газ жеткізілді. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 7,1 есе немесе 1,7 млрд текше метрге аз. Қазіргі деңгейі - кедендік статистиканың деректері бойынша, кем дегенде 10 жылдағы, ең төменгі деңгей. Экспорт тауарлық газ ресурстарының азаюынан құлдырауда. Қаңтар-наурыз айларында олар 20%-ға, 3,5 млрд текше метрге (жылдан жылға) дейін төмендеді. Себебі импорт күрт қысқарды - 65%-ға, 0,6 млрд текше метрге дейін. Ал өндіріс, керісінше, 13%-ға, 2,9 млрд текше метрге дейін өсті. Экспорттық жеткізілімдердің сиреуінің нәтижесінде тауарлық газдың барлығы дерлік жергілікті нарыққа кетті - 92% (3,2 млрд текше метр). Өткен тоғыз жылда I тоқсанда мұндай жағдай ешқашан болған емес. Жақсы дегенде, Қазақстанда барлық ресурстардың жартысы қалатын, ал жағдай қиын дегені ештеңе қалмағаны болып саналатын. Негізінде, күтілген нәтиже де осы еді. Үкіметтің мақсаты - 2030 жылға қарай қазақстандықтардың 65%-ын газбен қамтамасыз ету. Алайда бұл нәтижеге экспорттан бас тарту арқылы қол жеткізбек пе?🤔 @DataHUB_KZ

Заңды тұлғалардың депозиттері мен кредиттері бойынша мөлшерлеме өсті, ал жеке тұлғалардікі – әр түрлі бағытта жылжуда ҚР Ұлттық банкінің ЕДБ туралы деректері бойынша, сәуірде теңгемен берілген заңды тұлғалардың кредиттері бойынша орташа алынған мөлшерлеме наурызбен салыстырғанда 0,1 п.т. өсті және 17,9%-ға жетті. Депозиттер бойынша компаниялардың мөлшерлемесі де аздап өскен – плюс 0,1 п.т., 13,7%-ға дейін. Сәуірде жеке тұлғалардың депозиттері бойынша көрсеткіштер де осы шамада болды, яғни 13,7%-ды құрады. Алайда ол өз кезегінде наурызбен салыстырғанда 0,1 п.т. жоғалтты. Мерзімі бойынша бөліп қарастырсақ, халық үшін 1 айдан 3 айға дейінгі қысқа депозиттер ең тиімді болды. Мұнда орташа алынған мөлшерлеме 15%-ға дейін жетті. Жеке тұлғалар мен ЖК кредиттері бойынша орташа алынған мөлшерлеме сәуірде 20,8%-ды құрады, наурызға қарағанда 0,8 п.т. қосылды. Салыстырмалы түрде, орта есеппен, 19%-дық 3 айдан бастап 1 жылған дейінгі қарыз сегменті тиімдірек болды. @DataHUB_KZ

Рубль бағамы ақпанның басынан бері алғаш рет 5 теңгеге жетті Бүгінші таңда Ұлттық банк белгілеген Ресей валютасының ресми бағамы 5 тг тең.Бұл психологиялық межеге рубль шамамен төрт ай бойы жете алмады, яғни 7 ақпаннан бері, ол кезде 5,01 тг болған. Ұлттық банк Ресей валютасының құнын жанама түрде, кросс-бағамдар арқылы белгілейді, ол қазір биржада қаңтардың аяғынан бері барынша долларға қарай нығаюда. Ал басқа валюталардың жайы қалай? 🔸Бүгінгі таңда доллардың ресми бағамы - 442,84 тг, бұл дүйсенбіде белгіленген мәннен 0,32 тг-ға аз. 🔸Еуро бағамы – 480,97 тг, бұл кешегі деңгейден 0,58 тг жоғары @DataHUB_KZ

Жұмыс орнында қаза тапқан қазақстандықтардың саны артуда 2023 жылы қызметтік міндеттерін орындау кезінде 246 адам қаза тапқан. Бұл 2022 жылға қарағанда 20%-ға (41 адам) көп, сондай-ақ 9 жылдағы ең жоғары көрсеткіш. ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша екінші жыл қатарынан өсім байқалуда. Жалпы динамиканың артуына тау-кен өндірісі көбірек септігін тигізіп отыр. Бір жылда бұл саладағы өлім саны үш есеге өскен – 27-ден 76-ға дейін. Нәтижесінде 2008 жылдан бері есептегенде ең жоғары деңгейге жетті. Мұндай күрт өсу Қарағанды облысының көмір шахталарында болған өрт және жарылыстармен байланысты екені анық. Екі апатты да кездейсоқ деп айту қиын. Ресми статистикаға сенсек, тау-кен өндірісіндегі негізгі құралдардың үштен екісі тозған. Сізді таңғалдыруы мүмкін, тау-кен өндірісімен қатар қаза тапқандар санының күрт өсуі мемлекеттік басқару және қорғаныс, міндетті әлеуметтік қамсыздандыру саласында байқалады - 4-тен 19 адамға дейін. Мұны, бір жағынан, былайша түсіндіруге болады: жұмыс орнындағы жазатайым оқиғаға қызметтік көлікпен жұмысқа бара жатқанда немесе қайтқанда болатын жол-көлік оқиғасы да жатқызылады. @DataHUB_KZ