Post #3414

Iqtisodiyotda kutilmagan hodisa yuz beryapti: 2026-yilning fevral oyida AQSh iqtisodiyoti 60 000 ta yangi ish o‘rni yaratish o‘rniga, naqd 92 000 ta ish o‘rnini yo‘qotdi. Ishsizlik darajasi esa 4,4 foizga (7,57 million kishi) o‘sdi. 🇺🇸 Ko‘pchilik uchun 4,4 foiz katta raqamdek tuyulmasligi mumkin (ayniqsa, pandemiyaning eng yomon davrida bu raqam 24 millionga yetganini hisobga olsak). Ammo iqtisodchilar va tahlilchilarni xavotirga solayotgan narsa raqamning o‘zi emas, balki o‘zgarish yo‘nalishidir. COVID’dan keyingi 4 yillik barqarorlik tugab, mehnat bozori sekin-asta dars keta boshladi. Nima uchun ish o‘rinlari qisqarmoqda? Demografik o‘zgarishlar va iqtisodiy moslashuvlar sabab deyilgan, biroq buning ortida aniq va jiddiyroq sabablar yotibdi: 1️⃣ Yuqori foiz stavkalari: Oxirgi yillarda AQSh Markaziy banki inflyatsiyani (narxlar o‘sishini) jilovlash uchun foiz stavkalarini juda yuqori darajada ushlab turdi. Qimmat kreditlar korxonalarning rivojlanishini tormozladi. Kompaniyalar esa xarajatlarni qisqartirish maqsadida ishchilarni ishdan bo‘shata boshladi. 2️⃣ Sun’iy intellektning daxshatli ta’siri: Garchi matnda xizmat ko‘rsatish sohasi SI ga bardosh berdi deyilgan bo‘lsa-da, 2025-2026 yillarga kelib sun’iy intellekt yirik IT, dizayn, tahlil va mijozlarga xizmat ko‘rsatish sohalarida minglab ofis xodimlari o‘rnini egallay boshladi. 3️⃣ Pandemiyadan keyingi normallashish: COVIDdan so‘ng kompaniyalar vahima bilan haddan tashqari ko‘p xodimlarni ishga olib qo‘ygan edi. Hozirgi qisqarishlar qisman o‘sha ko‘payib ketgan shtatda ishlaydganlarni normal holatga qaytarish jarayonidir. Nega vaziyat aynan 2006-yil bilan solishtirilmoqda? 2006-yilda ham ishsizlik xuddi hozirgidek 7 million atrofida edi va iqtisodiyot gullab-yashnayotgandek ko‘rinardi. Lekin bu osonlikcha sezilmaydigan kichik o‘sishlar oradan 2 yil o‘tib, 2008-yildagi Buyuk Moliyaviy Inqirozga aylanib ketdi. 💯 Iqtisodiyotda shunday qonuniyat bor (Sahm qoidasi): Agar ishsizlik darajasi oxirgi bir yildagi eng past ko‘rsatkichidan atigi 0,5 foizga oshsa, bu iqtisodiy inqiroz allaqachon boshlanganidan dalolat beradi. Odamlar ishsiz qolgach, do‘konlardan kamroq narsa sotib oladi. Xarid kamaygach, zavodlar mahsulot ishlab chiqarishni to‘xtatadi va yana ishchilarni haydaydi. Bu xuddi qor ko‘chkisi kabi jarayonni tezlashtirib yuboradi. AQSh mehnat bozori faqat amerikaliklarning muammosi emas. Bizniki ham. Agar AQShda ishsizlik o‘sib, iqtisodiy inqiroz boshlansa: — Neft va oltin kabi xomashyolarga talab pasayib, narxlar o‘zgarib ketishi mumkin. — Jahon savdosi sekinlashadi, bu esa rivojlanayotgan davlatlar (shu jumladan bizning mintaqa) eksportiga salbiy ta’sir qiladi. — Dollarning qadri o‘ynashi butun dunyodagi valyuta bozorlarida beqarorlikni yuzaga keltiradi. ❗️ Shuning uchun ham, 2026-yil fevralidagi bu kichik o‘sishchani oddiy statistik tebranish deb e’tiborsiz qoldirib bo‘lmaydi. Bu kelayotgan katta to‘fonning birinchi shabadachasi bo‘lishi mumkin. @teacherazam