ArchiDucatus: Вільня|Vilna

Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў выклаў 236 спраў з фонду «Віленскае таварыства сяброў навук». Сярод іх — фатаграфіі Яна Булгака, на якіх зафіксаваныя міжваенныя археалагічныя раскопкі крыпты каралёў у Кафедральным саборы і парэшткі манархаў. https://eais.archyvai.lt/repo-ext/view/369934721?fbclid=IwY2xjawRTUk5leHRuA2FlbQIxMABicmlkETFaNmxxTk5VMnhLcW5FRzA5c3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHhl_cXy-7QuYCw5eV81Ii3QCr9OMl1quQkMpowYj2USIt_yk0QgDjbmCDTO-_aem_U7BiWmfgmMUV1WwMwIxWvA #Вільня#Літва#архівы#касцёлы#раскопкі

У Віленскай карціннай галерэі адкрылася выстава аднаго помніка — адрэстаўраванага абраза Сакальскай Маці Божай, створанага на мяжы XVII–XVIII стагоддзяў. Гэты твор звязвае гісторыю Літвы, Польшчы і Украіны, а таксама мае непасрэднае дачыненне да Беларусі. Гісторыя арыгінала пачалася ў XIV стагоддзі. Паводле падання, літвін з Вільні Якуб Веньжык, які працаваў пры кракаўскім двары Уладзіслава Ягайлы, у 1392 годзе з-за хваробы страціў зрок. Атрымаўшы аздараўленне пасля пілігрымкі ў Яснагурскі кляштар, ён напісаў копію Чэнстахоўскай іконы. Гэты спіс трапіў у Сакаль (цяпер Львоўская вобласць), дзе пазней яго ўратавалі манахі-бернардзінцы. У 1724 годзе львоўскі архібіскуп Ян Скарбскі ўкаранаваў Сакальскі абраз папскімі каронамі — гэта быў толькі чацвёрты такі выпадак у Рэчы Паспалітай. Арыгінал згарэў разам з касцёлам у 1843 годзе, а манументальны кляштар у Сакалі саветы пасля вайны ператварылі ў турму строгага рэжыму (згарэла ў 2012 годзе). Прадстаўлены ў Вільні абраз — адна з найстарэйшых захаваных копій Сакальскай Маці Божай. Яна дакладна згадваецца ў віленскім касцёле бернардзінцаў з 1713 года. З яе размяшчэннем звязана цікавая архітэктурная гісторыя: у 1764 годзе мастак Мацей Слушчанскі стварыў на сцяне паўночнага нефа касцёла ілюзорны жывапісны алтар, куды і змясцілі палатно. Адметна, што да гэтай рэканструкцыі на тым месцы знаходзіўся алтар Маці Божай Будслаўскай. У віленскіх вернікаў і сам новы алтар, і абраз атрымалі назву Рускіх. Даследчыкі тлумачаць гэта тым, што стылістыка палатна была блізкай да ўсходняга іканапісу, а сам Сакальскі кляштар адміністрацыйна належаў да Рускай правінцыі ордэна бернардзінцаў. Але... Пасля закрыцця віленскага храма ў савецкі час палатно трапіла ў музейныя фонды і лічылася згубленым, пакуль яго нанова не ідэнтыфікавалі ў 2012 годзе. Рэстаўратары Цэнтра імя Пранаса Гудзінаса прарабілі тытанічную працу: знялі пазнейшыя перамалёўкі, аднавілі тэмперны жывапіс і расчысцілі гістарычны сярэбраны аклад. Культ Сакальскай Маці Божай меў прамы ўплыў на Беларусь. Яе дакладным спісам з'яўляецца цудатворны абраз Маці Божай Дудскай, які з XVII стагоддзя ўшаноўваецца ў драўляным касцёле ў вёсцы Дуды на Іўеўшчыне — таксама дзякуючы мясцовым бернардзінцам. Акрамя таго, з Сакаля паходзіў бацька знакамітага гравёра Гірша Ляйбовіча, які ў сярэдзіне XVIII стагоддзя працаваў у Нясвіжы на Міхала Казіміра Радзівіла «Рыбаньку». Малады Ляйбовіч дакладна быў знаёмы з графічнай выявай Сакальскай іконы 1724 года аўтарства гданьскага майстра Самуэля Данэта, што непасрэдна паўплывала на развіццё мастацкай школы Вялікага Княства Літоўскага. Пасля выставы адноўленая ікона вернецца ў свой гістарычны алтар у віленскім касцёле бернардзінцаў. https://www.bernardinai.lt/paveikslas-garsejantis-stebuklais-pristatytas-restauruotas-sokalio-svc-dievo-motinos-atvaizdas/ #Вільня#Літва#рэстаўрацыя#жывапіс#Сакаль#бернардзінцы#Дуды

Пасля доўгага змагання мясцовай супольнасці комплекс будынкаў гістарычнай фабрыкі косаў (Dalgių fabrikas) у Новай Вілейцы нарэшце атрымаў афіцыйны статус аб'екта культурнай спадчыны. Адпаведнае рашэнне занесена ў рэестр 17 сакавіка 2026 года. Яшчэ нядаўна на цагляных фасадах будынкаў самавольна замалёўвалі аўтэнтычныя гістарычныя надпісы «POSSEHL». Цяпер пад дзяржаўную ахову ўзяты ўвесь індустрыяльны ансамбль плошчай больш за 2,6 га: шэсць вытворчых карпусоў, адміністрацыйны будынак, вадацяжная вежа 1892 года, а таксама фрагменты агароджы і старая чыгуначная галіна. Прадпрыемства было заснавана ля ракі Вілейкі ў 1878 годзе як цвіковы завод, але сапраўдны росквіт пачаўся ў 1882-м, калі яго набыў прамысловец з Любека Эміль Посель. Фабрыку перапрафілявалі пад выпуск косаў. Жалеза везлі са Швецыі праз Лібаву (Ліепаю). Маштабы вытворчасці для таго часу былі каласальнымі: ужо ў 1886 годзе тут вырабілі мільён косаў, якія пастаўляліся па ўсёй Расійскай імперыі (менавіта адсюль пайшла вядомая назва касы — «літоўка»), а таксама экспартаваліся ў Балгарыю, Румынію, Сербію і Турцыю. Пасля Другой сусветнай вайны комплекс быў нацыяналізаваны і ператвораны ў завод фарбавальных апаратаў. Што б адказалі беларускія ўлады, калі б ім прапанавалі ўключыць такі комплекс у Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей? #Вільня#НоваяВілейка#прамысловаяархітэктура#ахова

Было - стала. Алея Свабоды, 39 у Коўне #Коўна#фотапараўнанні#рэстаўрацыя

Цэнтр даследаванняў гістарычнай геаграфіі Касцёла ў Польшчы пры Люблінскім каталіцкім універсітэце апублікаваў маштабную базу даных, прысвечаную манаскім дамам у Рэчы Паспалітай станам на 1772 год. Даследчыкі сабралі і нанеслі на карту 1327 аб'ектаў, сярод якіх сотні кляштараў розных ордэнаў, што знаходзіліся і на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Галоўная каштоўнасць праекта ў тым, што гэта не проста візуалізацыя, а адкрыты набор прасторавых дадзеных (ГІС). Хоць дакладнасць геапрывязкі не вельмі, як я паглядзеў. Карыстальнікам даступная не толькі інтэрактыўная карта, але і магчымасць бясплатна спампаваць увесь масіў інфармацыі ў прафесійных фарматах (shp, kmz, geojson, gpkg), а таксама ў звычайных табліцах (csv, xlsx). База ўключае падрабязныя метаданыя па кожным аб'екце: прыналежнасць да ордэна, дыяцэзіі, правінцыі. #кляштары#касцёлы#ВКЛ

У Музеі палаца караля Яна III у Вілянаве завяршылася ўнікальная праца па кансервацыі двух гістарычных трансфераў (пераносаў) столевых роспісаў. Гэтыя фрагменты былі знятыя метадам stacco (разам з пластом тынку) яшчэ ў сярэдзіне ХХ стагоддзя падчас рамонту дахавых канструкцый. Дзесяцігоддзямі яны захоўваліся пад часовым гіпсавым покрывам у выглядзе груды разрозненых кавалкаў без аніякай дакументацыі і звестак пра паходжанне. Праект па аднаўленні гэтага складанага пазла рэалізаваў рэстаўратар Томаш Яраш. Праз крайнюю фрагментарнасць аб'ектаў праца запатрабавала неардынарных тэхнічных рашэнняў. Для зборкі роспісаў выкарыстоўвалі спецыяльныя рабочыя скрыні з картаграфічнай сеткай, што дазваляла фіксаваць дакладнае становішча кожнага элемента. Каб бачыць адначасова і тыльны бок з нерэгулярнай паверхняй, і твар роспісу, была распрацавана сістэма са шкляной стальніцай, якая дала магчымасць паступова і дакладна супаставіць малюнак. Пасля ачысткі ад бруду паверхні выраўнялі вапнава-пясчанай сумессю і ўмацавалі шкловалакном. У якасці новай асновы для захаваных фрагментаў прымянілі сучасныя звышлёгкія матэрыялы — паліурэтанавыя пліты і алюмініевыя панэлі з сотавай структурай. Гэта забяспечыла канструкцыі трываласць пры мінімальнай вазе і дазволіла экспанаваць роспісы як вертыкальна, так і гарызантальна, імітуючы іх гістарычнае размяшчэнне на столі. Пры гэтым рэстаўратары свядома адмовіліся ад празмернага аднаўлення, захаваўшы рэліктавы характар аб'ектаў. У адным з трансфераў наўмысна пакінулі аголенай арыгінальную трысняговую дранку, каб прадэманстраваць аўтэнтычную тэхналогію стварэння столяў у палацы. Толькі пасля поўнай зборкі фрагментаў навукоўцам удалося ідэнтыфікаваць сюжэт. Ім аказаліся манахромныя архітэктурныя матывы з выявамі карніза і кесонаў. Супастаўленне характару расколін і прапорцый са здымкамі 1960-х гадоў дазволіла дакладна вызначыць лакацыю — гэта былі дэкарацыі пакояў 61 і 61А ў паўночным крыле палаца. Аўтарства роспісаў, выкананых у бялковай тэхніцы ў другой палове XIX стагоддзя, звязваюць з італьянскім архітэктарам Франчэска Марыяй Ланчы. Такім чынам, фрагменты, якія першапачаткова здымаліся выключна як інвентарны матэрыял, сёння сталі адзіным матэрыяльным сведчаннем страчаных палацавых інтэр'ераў. Крыніца #Варшава#Вілянаў#рэстаўрацыя#роспісы#кансервацыя#інтэр'еры

У віленскім падамініканскім касцёле Святога Духа працягваецца маштабная рэстаўрацыя ўнікальнага аргана, які маўчыць ужо 25 гадоў — апошні раз ён гучаў на літургіі ў 2000 годзе. Гэты інструмент, створаны знакамітым майстрам Адамам Готлабам Каспарыні, быў асвечаны ў сакавіку 1776 года. Гэта сапраўдны скарб еўрапейскага маштабу. Гэта адзіны арган Каспарыні, які захаваўся амаль цалкам у арыгінальным выглядзе. Да нашых дзён дайшло больш за 90% аўтэнтычных элементаў XVIII стагоддзя, нягледзячы на тое, што частку труб скралі яшчэ салдаты Напалеона. Гэта самы вялікі барочны арган у Літве і адзін з найкаштоўнейшых ва Усходняй Еўропе. Зараз літоўскія майстры аднаўляюць не толькі механіку, але і раскошны барочны праспект (фасад). Скульптурам цара Давіда і анёлаў, а таксама разьбе вяртаюць першапачатковую паліхромію і пазалоту, схаваную пад пазнейшымі перафарбоўкамі. Калі пачуем? У сакавіку 2026 года аргану споўніцца 250 гадоў. Рэстаўратары спадзяюцца скончыць асноўныя працы да юбілею. Пасля гэтага пачнецца складаны працэс інтанавання (настройкі), якім зоймецца аўстрыйскі эксперт Маркус Цойтль, каб вярнуць інструменту аўтэнтычны барочны тэмбр. Цікавы факт: пакуль арыгінал у Вільні чакаў рамонту, амерыканцы на аснове шведскіх абмераў пабудавалі яго дакладную копію ў горадзе Рочэстэр (ЗША). Крыніца #Вільня#касцёлы#арганы#рэстаўрацыя#барока#інтэр'еры

Вака Троцкая пад Вільняй. Палац Тышкевічаў, спраектаваны архітэктарам Леанарда Марконі, вельмі нагадвае Лазенкаўскі палац у Варшаве і палац Умястоўскіх у беларускім Жамыслаўлі. #Вака#Жамыслаўль#сядзібы#палацы#Варшава#паралелі

🏚 Как выглядела Žydų g. [Еврейская улица] в 1944 году Автор: Juozapas Kamarauskas. Из фондов Библиотеки сохранения наследия Департамента культурного наследия

Дзве манаграфіі літоўскай даследчыцы Далі Клаюмене, якія выйшлі аж дваццаць гадоў таму, але беларуская навука за гэты час не змагла нарадзіць нічога больш грунтоўнага. Абедзьве кнігі ахопліваюць Літву і Беларусь і даступныя анлайн. * Насценны жывапіс XVIII стагоддзя ў архітэктуры літоўскіх касцёлаў. Манаграфія (XVIII a. SIENŲ TAPYBA LIETUVOS BAŽNYČIŲ ARCHITEKTŪROJE: Monografija), 2004 * Распісныя алтары XVIII – пачатку XIX ст.: знікаючыя мастацкія помнікі літоўскіх касцёлаў (TAPYTI ALTORIAI XVIII a.–XIX a. pr.: nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai), 2006 #кнігі#барока#касцёлы#алтары#роспісы#інтэр'еры

Запрашаем на прэзентацыю кнігі гісторыка архітэктуры і куратаркі Аксаны Гурыновіч «Raising the Curtain. Operatic Modernism and the Soviet Nations», якая пройдзе 23 лістапада ў палацы Сташыцы (Pałac Staszica (sala 268)) з 16.10 да 16.50. Прэзентацыя пройдзе на рускай мове. Гурыновіч — мінчанка, якая з 1990-х жыве ў Берліне. У новай кнізе яна даследуе ролю пасляваеннага мадэрнізму ў фармаванні нацыянальных ідэнтычнасцяў у СССР. У цэнтры ўвагі — два музычныя тэатры ў Вільні і Мінску, створаныя жанчынамі-архітэктаркамі і ўбудаваныя ў цалкам розныя шляхі нацыянальнага развіцця гэтых краін. Палова кніжкі прысвечана мадэрнісцкай архітэктуры Мінска ў рэгіянальным кантэксце і выканана на вельмі высокім прафесійным узроўні. Кніга, выдадзеная нямецкім выдавецтвам Spector Books, узнагароджана як адна з самых прыгожых нямецкіх кніг у 2025 годзе. #мерапрыемствы#Варшава https://pradmova.eu/events/prezentacyya-knigi-aksany-gurynovich-raising-the-curtain-operatic-modernism-in-the-soviet-republics/

Сцены касцёла Узвіжання Святога Крыжа (Кальварыйскага) у Вільні стагоддзямі хавалі барочны жывапіс XVII — пачатку XVIII стагоддзя. Рэстаўратары раскрылі першы пласт роспісаў на сценах святыні, пад якім выявіліся раней няведамыя фрэскі. Гэтае адкрыццё раскрывае нечаканыя гістарычныя факты: высветлілася, што першы мураваны касцёл у Верках мог паўстаць значна раней, чым меркавалася дагэтуль — каля 1675–1700 гадоў. «Нашай мэтай было вярнуць інтэр’еру касцёла барочныя колеры, вярнуцца да першых слаёў афарбоўкі. Мы паставілі рыштаванні да самых скляпенняў, таму атрымалі магчымасць цалкам даследаваць сцены. Так пад пяццю або шасцю слаямі фарбы выявіліся няведамыя сюжэтныя фрэскі. Гэта было цалкам нечакана. Нам трэба ўдакладніць гісторыю касцёла і адшукаць у архівах больш звестак. У Верках усё пачалося значна раней, чым думалі раней», — распавядае пра ідэю рэстаўрацыі і нечаканае адкрыццё рэстаўратарка Індрэ Валкюнене. Хоць жывапіс захаваўся толькі фрагментарна, адкрыццё лічыцца надзвычай значным. Паводле гісторыка мастацтва, доктаркі Біруце Руты Віткаускене, гэтыя фрэскі даюць неацэнную інфармацыю пра раннюю гісторыю віленскага касцёла Узвіжання Святога Крыжа (Кальварыйскага) і яго мастацкае асяроддзе: «Адкрыццё і рэстаўрацыя гэтых фрэсак — вялікая падзея ў гісторыі віленскага культавага мастацтва. Яны захаваліся фрагментарна, але іх дэманстрацыя і ўвесь аповед могуць стаць дадаткам да звязнай гісторыі стацый Віленскай Кальварыі і важнай візуальнай інфармацыяй для вернікаў і наведвальнікаў. Далейшая рэстаўрацыя сцен у нефах касцёла можа адкрыць яшчэ больш жывапісу з гэтага ранняга этапу гісторыі святыні». 26 кастрычніка ў 17:00 у Кальварыйскім касцёле Вільні адбудзецца канцэрт у гонар адкрыцця фрэсак. Крыніца #роспісы#касцёлы#выяўленне#Вільня#Кальварыя