Post #12

«швейцарскі падданы» са слуцка залман вендраў калі вы чыталі «залатое цяля» ці «дванаццаць крэслаў», вы можаце памятаць, што астап бэндэр прадстаўляўся сынам «турэцкападданага». існуе некалькі тэорый пра паходжанне гэтага эпітэта, але большасць сыходзіцца на тым, што гэта эўфемізм для яўрэя. па-першае, турэцкае (асманскае) падданства атрымлівалі яўрэі, якія выязджалі ў палесціну, па-другое — некаторыя набывалі яго за грошы, каб мець права жыць у любым пункце расійскай імперыі, а не толькі ў мяжы аселасці жаданне вырвацца з мястэчкаў мяжы ў «вялікі свет» — агульнае месца для маладых яўрэяў канца 19 — пачатку 20 стагоддзя. было яно і ў залмана вендрава, ураджэнца беларускага слуцка. спачатку ён пераехаў у лодзь, дзе гандляваў тканінай, але неўзабаве пасварыўся з наймальнікамі з-за спрэчак з кліентамі, трапіў у «чорны спіс» і сядзеў без працы тады багаты сваяк запрасіў яго ў маскву, дзе лёгка было ўладзіцца. але ў вендрава, як і ў большасці яўрэяў, не было права жыць па-за мяжой аселасці. як жа ён вырваўся? стаўшы ідышным пісьменнікам, ён сам распавёў пра гэта ў апавяданні «швейцарскі падданы». назва апавядання — верагодна, адсылка да турэцкападданых яўрэяў, але насамрэч нічога агульнага з гэтай практыкай гісторыя вендрава не мае. падданства тут — жартоўная метафара. багаты сваяк параіў вендраву плаціць некалькі капеек у дзень швейцару дома, дзе ён пасяліўся, каб той захоўваў у сябе яго пашпарт і на пытанні паліцыянтаў заўжды адказваў: «гэты чалавек толькі ўчора прыехаў, ён яшчэ афармляе прапіску». такое вось «падвойнае грамадзянства» на жаль, на беларускую апавяданні вендрава пакуль не перакладалі. ідышны арыгінал можна прачытаць на сайце yiddish book center, а расійскую версію ў перакладзе рывы рубінай — на ліб.ру