Post #239

ЎЗЛИГИНИ ЙЎҚОТМАГАН ЎЗБЕК ОЛИМАСИ – АЗИЗА: РАУНД 2. Постимни репостларига жуда кўплаб изоҳлар ёзилди. Асосан икки хил кайфиятли фикрлар мавжуд. Бир тарафдан ўзбек олимасини олқишлаб, яхши ниятлар билдирилган ўй ва истаклар. Иккинчи тарафдан, худдики бу ишга эришиш осон ёҳуд ўзбекчиликдан чиқиб кетган бир аёл тимсолини ясашмоқчи бўлишди. Ўзбекойим изоҳларга жавоб олиш мақсадида Азиза билан тил ва диллашди. Пост Азизанинг ўзлиги, ўзбеклиги ва оиласи ҳақида эрур. Ўзбекойим: Сиз ҳақингизда постнинг изоҳларида АҚШда tenure track позицияси нима? Профессорлик даражаси ҳақида турли хил тортишувлар мавжуд. Шу масалага ойдинлик киритсангиз. Азиза: АҚШ академик системаси Ўзбекистон системасидан тубдан фарқ қилади. АҚШда докторантура бир босқичлик. Бизда эса икки босқичлик. Бу икки системани бир бирига солиштириб бўлмайди. АҚШда PhD олгандан кейин бошқа илмий даража олинмайди. Шунинг учун ҳам у ерда PhDни тамомлаш жуда қийин ва унинг талаблари бошқача. Мана бир мисол: менинг АҚШда ҳимоя қилган докторлик ишим 557 бетдан иборат. Ўзбекистонда ёқланган PhD “номзодлик” деб ҳисобланади, ҳимоя учун ўртача 150 бетлик илмий иш ёзилади. Ундан кейин эса Doctor of Science, яни “докторлик” иши тайёрланади ва у 250 бет атрофида бўлади. Иккита давлатда ҳимоя қилинаётган илмий ишларнинг салоҳияти, унинг дунё бўйича тан олинишида ҳам фарқ катта. Бу мавзу ҳақида узоқ суҳбат қилиш мумкин. Иккинчи масала, “tenure track” профессорлиги” масаласи. Бу АҚШ университетларига хос, лекин бизнинг тушунчамизга таржима қилиниши қийин масала. Докторлик ҳимоядан кейин ҳар бир кишининг орзуси “tenure track” бўйича профессорлик лавозимига кириш. Яъни, бу лавозимга ишга қабул қилинган профессор маълум муддатдан кейин (5-7 йиллар орасида) “tenure” га топшириши мумкин. “Тenure” дегани умрбод профессорлик дегани, яъни университет “tenured” бўлган профессорни ишидан озод этолмайди. “Тenure track профессорлиги” “tenure”га, яъни умрбод профессорликка етакловчи эшик. Бу эшиксиз “tenure” очилмайди! Одатда, “tenure track” ва “tenure”ни қўлга киритган профессорлар университетнинг асосий “faculty”си (штат) ҳисобланади ва университет бошқарувида катта роль ўйнайдилар. Бошқаларга нисбатан уларнинг устунликлари кўп: ойлик, уй, суғурта, нафақа масалалари, болалари учун имтиёзлар ва ҳакозо. Бошқа мавқеъда дарс бераётганлар асосий “faculty” ҳисобланмайди. Буларнинг жумласига, мисол тариқасида “adjunct” (“қўшимча”)ни айтишимиз мумкин, уларга одатда дарс соатига қараб пул тўланади. “Аdjunct”лар “tenure track” ёки “tenure” профессорларининг имтиёзларидан ҳоли. Уларга фақат соатбай пул тўланади. АҚШда профессорликка танлов эълон берилганда қайси йўналиш бўйича (“tenure track” ёки “open rank”) қабул қилиниши аниқ белгиланади. Танлов ҳамма учун очиқ ва дунёнинг ҳар бир бурчагидан тўғри келадиган кандидат топшириши мумкин. Бир ўрин учун 250-500 тача номзодлар топшириши одатий ҳол. Университет қанчалик нуфузли бўлса, топширувчиларнинг сони ҳам шунча ошади. Бу конкурс бир неча поғонадан иборат ва 6-8 ой давом этади. Одатда биринчи поғонада 10-12та талабгорлар сараланиб олинади, биринчи босқич интервью бўлади. Бу интервью скайп орқали бўлади. Шуларнинг орасидан кейинги босқичга 3-4 “финалист” танлаб олинади. Уларнинг бари кампус, яъни университетга олиб келинади. Университетга келгач, финалистлар лекция беради, бир неча кунлик интервьюлардан ўтади. Охирида, энг сара номзод танланади ва унга профессорлик лавозими таклиф қилинади. Бу конкурс одатда 6-8 ой давом этиши мумкин. Ўзбекойим: Азиза сиз билан илк учрашувим 2008 йил Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институтининг 3-қаватида бўлган. Сиз ўша даврларда Ҳасанмурод Лаффасийнинг Хива хонлиги тарихига оид “Гулшани давлат” асарининг кирилл алифбосига табдилини амалга оширардингиз. Тошкент давлат шарқшунослик институтининг 4-курс “Шарқ фалсафаси” йўналишида таълим олаётган қизнинг ойлиги эса йўлкирасига ҳам етмас, 14 минг сўм эди.