Post #291

​​Нозим Сафарига жавоб: нодоннинг қўлига калтак текканда… Куни кеча Нью-Йорк аэропортига қўнишим билан, Нозим Сафари номли блогер мен ҳақимда ёзган (нотўғри ва аҳамиятсиз) фикрларини эшитдим. Ростини айтсам, ҳафа бўлдим. Бу блогернинг айтиши бўйича мен Колумбиа Университетида профессор эмас, профессор асистенти эканман. Бундан олдин ҳам AҚШ академик тизими ва “tenure track” профессорлиги ҳақида ёзган бўлсам ҳам, яна бир бор бу ҳақида эслатиб ўтмоқчиман. AҚШ академик системаси Ўзбекистондан тубдан фарқ қилади. “Tenure track” профессорлиги бу AҚШ университетларига хос, бизнинг тилимизга таржима қилиниши қийин бўлган масала. Докторлик ҳимоя қилган ҳар бир кишининг орзуси “tenure track” бўйича профессорлик лавозимини эгаллаш. Яъни, бу лавозимга ишга қабул қилинган профессор маълум муддатдан кейин (5-7 йиллар орасида) “tenure” га топшириши мумкин. “Tenure” бу умрбод профессорлик дегани, яъни университет “tenured” бўлган профессорни ишидан озод эта олмайди. “Tenure track” профессорлиги “tenure”га, яъни умрбод профессорликка олиб борувчи эшик. Бу эшиксиз “tenure” очилмайди! Одатда, “tenure track” ва “tenure”ни қўлга киритган профессорлар университетнинг асосий “faculty”си ҳисобланади ва университет бошқарувида катта роль ўйнайдилар. Бошқаларга нисбатан уларнинг устунликлари кўп: ойлик, уй, суғурта, нафақа масалалари, болалари учун имтиёзлар ва ҳк. Бошқа мавқеъда дарс бераётганлар асосий “faculty” ҳисобланмайди. Буларнинг жумласига, “ adjunct” (“қўшимча”) киради, уларга одатда дарс соатига қараб пул тўланади. “Adjunct”лар “tenure track ” ёки “tenure” профессорларининг имтиёзларидан ҳоли. AҚШда профессорликка танлов эълон берилганда, қайси йўналиш бўйича (“tenure track” ёки “open rank”) қабул қилиниш аниқ белгиланади. Танлов ҳамма учун очиқ ва дунёнинг ҳар бир бурчагидан тўғри келадиган номзод топшириши мумкин. Бир ўрин учун 250-500 тача номзодлар топшириши одатий ҳол ҳисобланади. Университет қанчалик нуфузли бўлса, хоҳловчиларнинг сони шунча ошади. Бу конкурс бир неча поғонадан иборат ва 6-8 ой давом этади. Одатда биринчи поғонада 10-12та номзодлар сараланади ва биринчи босқич учун интервю олинади. Бу интервю одатда skype орқали бўлади. Шуларнинг орасидан кейинги босқичга 3-4 “финалист” танлаб олинади. Уларнинг бари “кампус,” яъни университетга олиб келинади. Университетга келгач, финалистлар маъруза беради, бир неча кунга чўзилган интервюлардан ўтади. Охирида, энг сара номзод танланади. Унга профессорлик лавозими таклиф қилинади. AҚШ олий таълим тизимида профессорлик лавозими асосан уч даражадан иборат: ассистант профессор, ассоcишейт профессор ва фулл профессор. Докторликни ёқлаган ёш мутахассис одатда ассистант профессор даражасига ишга тайинланади. Нозим Сафари таржима қилганидек бу даража “профессорнинг ёрдамчиси” деган маънони англатмайди. Беш-етти йилдан кейин ассоcишейт профессор, кейин фулл профессорликка топшириши мумкин. Нозим Сафари тарқатган нотўғри хабар, бу блогернинг AҚШ олий таълим тизими ва ундаги даражалар, лавозимларни тушунмаслик натижасидир. Менку майли, менинг ўрнимда бошқа биров бўлганда нима бўлар эди? Aйнан мана шу блогер мендан олдин ҳам бошқаларга ҳам нотўғри тош отган эканлиги барчага маълум: масалан, Рухсора Машарипова. Қизнинг руҳий стресс ҳолатига туширган видеотасма барча ижтимоий тармоқларда хайп қилинган мавзу эди. Тошкент – Нью-Йорк йўналиши орқали учиб келаётганимда яна бир машҳур блогерчининг жой талашиб, ўзидан ёши каттароқ ҳамюрт аёлни ҳақорат қилганини ўзим гувоҳи бўлдим. “Мен блогерман! Ҳоҳласанг, сенга муаммолар яратиб бераман!” деб айтган пўписаларини ўз қулоғим билан эшитдим. Давлатимиз тарафидан блогерлар учун очиб берилаётган йўллар ва имкониятларни суъистимол қилишмасми бу? Нодоннинг қўлига калтак берилиши ачинарли холат албатта! Бу билан мен барча блогерлар шундай демоқчи эмасман, лекин Нозим Сафари каби блогерлар ҳам борлигидан ҳафа бўласан киши!