Post #141

Erich Frommning "Sevgi san’ati" asarida eng e’tiborga molik jihatlardan biri — Ona mehridan Xudoga bo‘lgan ruhiy yaqinlikka qadar bo‘lgan sevgi shakllarining tub mohiyatini o‘zaro solishtirgani. Muallif nazarida onaga yo‘g‘rilgan tuyg‘u insonning tiriklikdan kelib chiqadigan dastlabki ehtiyojlariga tayangan bo‘lib, bu tuyg‘u tabiiy jarayon sifatida, hech qanday shart va talabsiz kechadi. Inson onasini dunyoga kelishi bilanoq mehr qiladi, chunki u bilan tan-joni bir bo‘lgan, uning bag‘rida hayot topgan, undan oziq va panoh olgan. Bu yaqinlik insonning biologik tuzilishidan kelib chiqadi. Xudoga bo‘lgan muhabbat esa butunlay boshqa tabiatga mansub. U insonning ruhiyatida qad rostlaydi, mazmun qidirish istagidan, borliqni anglash zaruratidan, ichki bo‘shliqni to‘ldirishga bo‘lgan tashnalikdan paydo bo‘ladi. Bunday mehrning manbai moddiy dunyo emas — u qadimiy ontologik ildizlarga ega: inson paydo bo‘lishidan avval ham mavjud bo‘lgan Ruhiy Haqiqatga uzluksiz intilishning mahsuli. Shuning uchun bu sevgi insonni balandlikka chorlaydi, unga ma’nodorlik, yuksalish va ichki osoyishtalik bag‘ishlaydi. Frommning eng g‘aroyib mulohazasi shundaki, onaga bo‘lgan mehrning shartsizligi aslida qaramlikning bir ko‘rinishi sifatida talqin qilinadi. Bola voyaga yetishi uchun aynan shu bog‘liqlikdan asta-sekin ajralishi kerak; ajralish jarayoni esa shaxsning shakllanishiga yo‘l ochadi. Demak, onadan uzoqlashish — o‘zligini topishning boshlanishi. Ilohiy sevgida esa manzara o‘zgacha: inson dunyoga ilohiy manbadan uzoq holda keladi, ammo butun umr davomida shu oliy Haqiqatga qaytishga intiladi. Jismonan ajralgan, ammo ruhiy jihatdan yaqinlashishga mahkum. Fromm aynan shu jarayonni paradoks sifatida talqin qiladi — ikki qarama-qarshi holat bir paytda haqiqat bo‘lib qoladi. Aslida esa bu ikki turdagi sevgi insonning butun hayoti davomida kechadigan ikki xil yo‘nalishni anglatadi: biri hayotiy ehtiyojlardan tug‘ilgan bog‘lanish bo‘lsa, ikkinchisi ruhiy uyg‘onishdan ungan izlanish. Biri tan orqali boshlanadi, ikkinchisi esa ruhning ichki tovushidan ildiz oladi. Biri tayyor holatda beriladi, ikkinchisi esa odamning o‘zi tomonidan anglanadi, quriladi, ko‘tariladi. Mana shu farq muhabbatning manbai haqidagi eng chuqur fikrni yuzaga chiqaradi — inson avval o‘zi bog‘langan narsadan ajralib, keyin o‘zini o‘zi topgan sari haqiqatga yaqinlashadi.