Kuchsizlar kuchi

Carl Jungning “ong ostidagi narsani ongli qilmaguningizcha, u hayotingizni boshqaradi va siz buni taqdir deb ataysiz” degan fikri inson ruhiyatining eng og‘ir, lekin eng zarur haqiqatlaridan birini ochadi. Jung bu yerda shunchaki “o‘zingni angla” degan oddiy maslahat bermayapti. U inson o‘zining ichki qorong‘i tomonlarini, yashirin qo‘rquvlarini, tan olinmagan istaklarini va ruhiy jarohatlarini ko‘rmasa, ular baribir yo‘qolmasligini aytadi. Aksincha, ular yashirin shaklda inson qarorlariga, munosabatlariga va hayot yo‘liga ta’sir qila boshlaydi. Inson ko‘pincha o‘zini yaxshi tomondan ko‘rishni xohlaydi. U o‘zini oqil, kuchli, adolatli, mustaqil yoki mehrga muhtoj emas deb tasavvur qiladi. Lekin ruhiyat bundan murakkabroq. Har bir odamning ichida tan olish qiyin bo‘lgan tomonlar bor: hasad, qo‘rquv, ojizlik, g‘azab, tan olinish istagi, sevgi ehtiyoji, mag‘lubiyatdan qo‘rqish yoki boshqalar ustidan nazorat qilish xohishi. Jung bularni “soya”ga yaqin ma’noda tushuntiradi. Soya — bu inson yomonligi emas, balki inson o‘zi haqida tan olishni istamaydigan haqiqatlardir. Masalan, odam o‘zini “men hech kimga muhtoj emasman” deb ishontirishi mumkin. Lekin ichida mehr, e’tibor va qabul qilinishga kuchli ehtiyoj bor. U bu ehtiyojni tan olmagani uchun munosabatlarda sovuq, uzoq yoki hissiy jihatdan yetib bo‘lmaydigan odamlarni tanlashi mumkin. Keyin esa “nega doim shunday insonlar hayotimga kiradi?” deb hayron bo‘ladi. Jungning javobi shafqatsizroq: bu faqat tasodif emas, sen tan olmagan ichki ehtiyojing tashqi hayotingda qayta-qayta sahnalashyapti. Yoki inson o‘zini “men faqat adolat istayman” deb biladi. Aslida esa uning ichida hokimiyat, ustunlik yoki tan olinishga kuchli ehtiyoj bo‘lishi mumkin. Agar u buni ko‘rmasa, doim bahs, raqobat, nazorat va obro‘ uchun kurashadigan vaziyatlarga tushadi. Keyin buni “hayot meni shunday qildi” deb tushuntiradi. Jung esa bunday holatda inson hayotini tashqi taqdir emas, ichki anglanmagan kuchlar boshqarayotganini aytadi. Jungning fikrida eng muhim nuqta shuki: o‘zini qabul qilish — o‘zining yomon tomonlarini oqlash emas. Aksincha, bu mas’uliyatning boshlanishidir. Inson “menda g‘azab bor”, “menda hasad bor”, “men sevgi xohlayman”, “men tan olinishni istayman”, “men qo‘rqyapman” deb tan olganda, u bu tuyg‘ularning quliga aylanmaydi. U ularni ko‘radi, nomlaydi va boshqarishni boshlaydi. Ongli qilingan narsa insonni kamroq boshqaradi. Ongsiz qolgan narsa esa yashirincha qarorlarimizni egallaydi. Shuning uchun Jung uchun haqiqiy yetilish faqat yorug‘, chiroyli, ideal obrazlarni tasavvur qilish emas. Inson o‘zini kuchli, pok, oqil va ma’rifatli deb o‘ylashi mumkin, lekin agar u ichidagi qorong‘i tomonlarni ko‘rmasa, bu faqat niqob bo‘lib qoladi. Haqiqiy o‘sish esa og‘riqliroq: inson o‘zining noqulay haqiqatlariga qaraydi. U o‘zining zaifligini, qo‘rquvini, ehtiyojlarini va ichki ziddiyatlarini tan oladi. Ana shundan keyin u o‘z hayotini avtomatik ravishda emas, ongliroq tarzda tanlay boshlaydi. Demak, Jungning fikri insonni o‘ziga nisbatan halol bo‘lishga chaqiradi. Hayotimizdagi ko‘p takrorlanadigan muammolar ba’zan tashqi dunyoning adolatsizligi bilangina emas, balki ichimizdagi anglanmagan kuchlar bilan ham bog‘liq bo‘ladi. Odam o‘zini tanimaguncha, u o‘z tanlovlarini “taqdir” deb atashi mumkin. Lekin o‘zining ichki haqiqatlarini ko‘ra boshlagan inson asta-sekin taqdir qurbonidan ongli hayot egasiga aylanadi. Jungning eng insoniy xulosasi shunday: o‘zingdan qochsang, o‘zing senga taqdir bo‘lib qaytadi; o‘zingni tanisang, hayoting birinchi marta seniki bo‘la boshlaydi.

Doʻstim Muhammadyusuf iymonli insofli, oʻziga ishonchi baland yigit edi. Anchadan buyon oʻz startapini qurish haqida oʻylab, ustida ishlab kelayotgandi. Sogʻligi, ruhiy holati bilan ham, hammasi yaxshi edi. Vafoti haqidagi xabar kutilmagan va ogʻriqli boʻldi.…

Doʻstim Muhammadyusuf iymonli insofli, oʻziga ishonchi baland yigit edi. Anchadan buyon oʻz startapini qurish haqida oʻylab, ustida ishlab kelayotgandi. Sogʻligi, ruhiy holati bilan ham, hammasi yaxshi edi. Vafoti haqidagi xabar kutilmagan va ogʻriqli boʻldi. Oilasiga, yaqin insonlariga sabr bersin. Doʻstimning joyi jannatda boʻlsin! https://t.me/vaqtuz_rasmiy/46121

Dasturlash osonlashdi: Nega kod qadrsizlanib, ma’lumot (Data) yangi davr neftiga aylandi? Hozirgi kunda dasturiy ta'minot yaratish misli ko'rilmagan darajada osonlashdi. Bitta to'g'ri berilgan "prompt" orqali sun'iy intellekt (SI) butun boshli dastur arxitekturasini bir necha daqiqada yozib beryapti. Shu o'rinda tabiiy bir savol tug'iladi: "Agar har qanday murakkablikdagi tizimni yaratish shunchalik osonlashib ketsa, unda nega yirik texnologik kompaniyalar kasodga uchramayapti?" Ko'pchilik bu savolga javob izlayotganda faqat tizimning "dvigateli" bo'lgan kodga qaraydi. Lekin har qanday kuchli dvigatel sifatli yoqilg'isiz bir joydan jila olmaydi. Dasturiy ta'minot olamida bu yoqilg'i — DATA (Ma'lumot). 📊 Kichik biznes va soha gigantlari: SAP va Oracle misolida Tasavvur qiling, aqlli bir do'kondor o'z ishini avtomatlashtirish uchun shaxsiy ERP tizimini yozdi va uni yillab o'z biznesiga moslab optimizatsiya qildi. Ammo xuddi shu ishni SAP yoki Oracle kabi soha gigantlari yuz karra samaraliroq, tezroq va xatosizroq bajarib beradi. Nega? 🔹 Tajriba miqyosi (Scale of Experience): SAP shunchaki chiroyli kod sotmaydi. U o'nlab yillar davomida millionlab turli kompaniyalarning xatolari, inqirozlari va moliyaviy anomaliyalari asosida yig'ilgan ulkan ma'lumotlar bazasini sotadi. 🔹 Bashorat va Analitika: Do'kondorning tizimi faqat uning do'konida bo'lib o'tgan voqealarnigina biladi. Gigantlarning tizimi esa butun boshli sanoatdagi o'zgarishlarni tahlil qilib, hali do'kondorning xayoliga kelmagan muammolarning oldini oladi. Xulosa shundaki Sun'iy intellekt sizga end zamonaviy va arzon dvigatel qurib berishi mumkin. Ammo uzoq muddatli raqobatda yutib chiqish va haqiqiy monopoliyaga erishish uchun sizga yillab yig'ilgan, filtrlangan va ixtisoslashgan "neft zaxirasi" — ma'lumotlar bazasi kerak bo'ladi. Bugungi kunda kod emas, uning ichida aylanayotgan Data hal qiluvchi kuchdir.

Assalomu aleykum, barchani Hayit ayyomi bilan tabriklayman. Oilangizga sihat-salomatlik, tinch-totuvlik, fayz-baraka tilayman!

Sukut bilan boshlangan yovuzlik Vatslav Havel bir oddiy odam haqida yozadi. Do‘kondor. U har tong ishga kelib, vitrinasiga bir shior ilib qo‘yadi. Bu shiorga u ishonmaydi. Hatto ichida kulib ham qo‘yadi. Ammo baribir iladi. Chunki shunday qilish kerak. Chunki ilmasa, savollar bo‘ladi. Tinchlik buziladi. Hayot qiyinlashadi. U odam yomon emas. U hech kimni urmaydi, haqorat qilmaydi, zulm qilmaydi. U shunchaki yashashni xohlaydi. Lekin aynan shu sokin, bezarar ko‘ringan harakat bilan u yolg‘onga xizmat qila boshlaydi. U o‘zini oqlaydi: “Men qaror chiqarmadim, faqat qoidaga bo‘ysundim”. Shu joyda eng xavfli narsa tug‘iladi — inson o‘z vijdonini chetga suradi. Hermann Hesse “Cho‘l bo‘risi”da bu holatning ichki sababini ko‘rsatadi. Inson o‘zini bitta, yaxlit, mustahkam “men” deb tasavvur qilishni xohlaydi. Chunki bu qulay. Chunki ichimizdagi qarama-qarshi ovozlarni eshitish og‘ir. Bir tomonda rahm, bir tomonda qo‘rquv. Bir tomonda haqiqat, bir tomonda tinchlik istagi. Shuning uchun odam o‘ziga bitta niqob tanlaydi: “men shunaqaman”. Shu niqob ostida u yashaydi, ishlaydi, hukm qiladi. Ichidagi boshqa ovozlar esa asta-sekin jim bo‘lib boradi. Inson o‘zini soddalashtiradi. Va shu soddalik bilan u ba’zan juda og‘ir ishlarni ham “burch” deb bajaradi. Buni eng og‘riqli shaklda Pontiy Pilat misolida ko‘ramiz. U aqlli odam. U Yeshuaning aybsizligini tushunadi. Yuragi bilan sezadi. Ammo u prokuror. Uning lavozimi bor. Uning qo‘rquvi bor. Va u shunday qarorga keladi: “Men hukm qilmayapman, men faqat qonunni bajaryapman”. Pilat qotil emas. U yovuzlikdan zavqlanmaydi. Lekin aynan shu “faqat vazifamni bajardim” degan fikr bilan u o‘zini odamlikdan ayiradi. Chunki u haqiqatni bilib turib, unga qarshi chiqmaydi. Natijada eng dahshatli narsa yuz beradi: jinoyat sodir bo‘ladi, lekin hech kim o‘zini aybdor his qilmaydi. Mana shunday yovuzlikni Hannah Arendt “oddiy yovuzlik” deb ataydi. Bu yovuzlik qichqirmaydi. Qonli qo‘l bilan kelmaydi. U tartibli, sokin, hujjatlar orasida yashaydi. Uni oddiy, halol ko‘ringan odamlar amalga oshiradi. Havelning do‘kondori, Hesse’ning cho‘l bo‘risi va Bulgakovning Pontiy Pilati aslida bir savol oldida turibdi: ichki haqiqatmi yoki tashqi tinchlikmi? Va ko‘pchilik ikkinchisini tanlaydi. Eng katta fojea shundaki, inson yovuzlikni qilayotganda o‘zini yovuz deb his qilmaydi. U o‘zini mas’ul emas deb biladi. “Mendan katta tizim bor”, deydi. “Men kichik odamman”, deydi. Lekin tarix aynan shunday “kichik odamlar” orqali yoziladi. Inson ichidagi haqiqatni o‘chirgan zahoti, u yengil tortadi. Hayot osonlashadi. Ammo shu osonlik evaziga u sekin-asta o‘zligini yo‘qotadi. Ba’zan eng to‘g‘ri yo‘l — eng bezovta yo‘ldir. Ba’zan inson bo‘lib qolish — tinch yashashdan qimmatroq turadi. Lekin aynan shu narx — insonni inson qilib turadigan yagona narsadir.

Stimulus va tanlov orasidagi inson Viktor Frankl aytgan mashhur jumla bor: “Stimulus va response orasida bir bo‘shliq bor. Ana shu bo‘shliqda bizning erkinligimiz va muvaffaqiyatimiz yotadi.” Bu gap ilk qarashda ruhiy, hatto biroz romantik tuyuladi. Ammo Daniel Kahnemanning Thinking, Fast and Slow asarini o‘qigach, bu fikr birdan metafora emas, balki inson ongining aniq mexanikasi ekanini tushunamiz. Frankl gapirgan “bo‘shliq” — bu insonning qadr-qimmati yotgan joy. Kahneman esa aynan shu joyda nima ishlaydi, nima ishlamaydi va nega ko‘pincha yutqazamiz degan savollarga javob beradi. Avtomatik odam va tanlov qiluvchi odam Kahneman inson tafakkurini ikki tizimga ajratadi: tez va avtomatik ishlaydigan System 1 hamda sekin, mantiqiy va ongli System 2. Kundalik hayotimizning katta qismi System 1 qo‘lida. Biz ko‘ramiz, baholaymiz, jahlimiz chiqadi, qaror qilamiz — hammasi deyarli o‘z-o‘zidan. Mana shu joyda Franklning fikri keskinlashadi: agar inson faqat reaksiya qilsa, u erkin emas. U shunchaki ichki mexanizmlarining mahsuli. Erkinlik — reaksiya emas, javob tanlash. Lekin muammo shundaki, Kahneman ko‘rsatganidek, System 2 — dangasa. U ishlashni yoqtirmaydi. Uni ishga tushirish energiya talab qiladi. Shuning uchun ko‘p hollarda Frankl aytgan bo‘shliqdan foydalanmaymiz. Bizda imkoniyat bor, ammo undan foydalanishga kuch yo‘q. Masalan imtihon paytidagi tanlovni olaylik. Talaba imtihonda savolni ko‘radi. Yuragi tez ura boshlaydi. “Buni bilmayman”, degan fikr chaqmoqdek keladi. Bu — System 1. Agar shu fikrga darhol taslim bo‘lsa, u varaqni yopadi, chalkashadi va past ball oladi. Ammo ayrim talabalar pauza qiladi. Nafasini rostlaydi. Savolni qayta o‘qiydi. “Men buni to‘liq bilmasam ham, mantiq bilan yechsam bo‘ladi”, deydi. Bu lahza — Frankl aytgan bo‘shliq. Bu yerda System 2 ishga tushadi. Natija ko‘pincha bir xil bo‘ladi: bilim darajasi deyarli teng bo‘lsa ham, javob tanlay olgan odam yutadi. Demak, muvaffaqiyat faqat bilimda emas — tanlov qila olishda. Biaslar: bo‘shliqni yopib qo‘yadigan kuchlar Kahneman biaslar haqida gapiradi. Bias — bu ongning qisqa yo‘li. Masalan, loss aversion: inson yutishdan ko‘ra yo‘qotishdan ko‘proq qo‘rqadi. Shu sabab ko‘p odamlar yomon ishda qoladi, yomon munosabatdan chiqmaydi, yomon qarorni o‘zgartirmaydi. Frankl nuqtai nazaridan qarasak, bu holatda inson erkin emas. Chunki u “tanlayapman” deb o‘ylaydi, lekin aslida qo‘rquv tomonidan boshqarilmoqda. Biaslar — bu stimulus va response orasidagi bo‘shliqni toraytiradigan narsalar. Ular insonni tezroq, kamroq o‘ylab javob berishga majbur qiladi. Masalan ishdagi konflikt Tasavvur qiling: ishda seni asossiz tanqid qilishdi. Bir zumda jahling chiqadi. Ichki ovoz: “Hozir javob qaytar, jim qolma”. Bu — System 1. Agar darhol gapirsang, ehtimol haqsan, lekin vaziyat yomonlashadi. Agar jim qolsang va keyinroq, tinch holatda mantiqiy javob bersang — vaziyat sen tomonga og‘adi. Bu yerda masala kim haq ekanida emas. Masala — kim tanlay oldi. Frankl aytganidek, sharoit seniki emas, ammo munosabat seniki. Kahneman esa tushuntiradi: munosabat faqat System 2 faollashganda seniki bo‘ladi. Konslager va zamonaviy inson Frankl konslagerda shuni kuzatgan: hamma och, sovuqda, xo‘rlangan. Ammo ayrimlar insonligicha qolgan, ayrimlar esa hayvonlashgan. Farq sharoitda emas edi. Farq — ichki pauzada edi. Kahneman zamonaviy, qulay hayotda shuni ko‘rsatadi: sharoit yaxshi bo‘lsa ham, odamlar ko‘pincha avtomatik, o‘ylamasdan yashaydi. Ya’ni azob kamaygan, ammo erkinlik ko‘paymagan. Bu paradoks shuni anglatadi: erkinlik tashqi emas, ichki intizom natijasi. Xulosa shundaki: erkinlik — refleks emas, mashq Frankl bizga idealni ko‘rsatadi: inson har qanday vaziyatda tanlay oladi. Kahneman esa ogohlantiradi: inson bunga tabiatan moyil emas. Ikki fikr birlashganda bitta og‘ir haqiqat chiqadi: Erkinlik berilmaydi. U har safar qayta qo‘lga kiritiladi. Har bir pauza — kichik g‘alaba. Har bir o‘ylangan javob — insoniylikni saqlab qolish. Muvaffaqiyat esa ko‘pincha katta aqlda emas, bir necha soniyalik sukutda tug‘iladi.

Huquq: mantiqiy rag‘batlar tizimimi yoki axloqiy majburiyatmi? Huquq ko‘pincha jamiyatda axloqiy qoidalar majmuasi sifatida talqin qilinadi. Biroq zamonaviy huquqshunoslik va iqtisodiy yondashuvlar shuni ko‘rsatadiki, odamlarning qonunga bo‘ysunishi ko‘p hollarda axloqiy e’tiqoddan ko‘ra, oqibatlarni hisoblashga asoslanadi. Game theory va Gary Beckerning jinoyat va jazo haqidagi qarashlari huquqni aynan mana shu nuqtai nazardan tushuntiradi. Shu bilan birga, bu yondashuv huquqning axloqiy mohiyatini yetarlicha hisobga olmaydi, degan tanqidlar ham mavjud. Game theory huquqni odamlar va davlat o‘rtasidagi strategik munosabat sifatida ko‘radi. Shaxs qaror qabul qilayotganda faqat o‘z xohishini emas, balki davlatning reaksiyasini ham oldindan hisobga oladi. Gary Becker ham jinoyatchini irratsional shaxs emas, balki foyda va zarar nisbatini o‘lchaydigan subyekt sifatida tasvirlaydi. Uning fikricha, jinoyat sodir etishdan olinadigan foyda kutilayotgan jazodan yuqori bo‘lsa, jinoyat sodir etiladi. Shu sababli huquqiy tizimning asosiy vazifasi jazoni og‘irlashtirish emas, balki qonunbuzarlik aniqlanish ehtimolini oshirishdir. Bu yondashuv huquqning real hayotda qanday ishlashini aniq ko‘rsatib beradi. Biroq ushbu nazariyaga qarshi fikrlar ham yetarlicha asosli. Tanqidchilarning ta’kidlashicha, inson har doim ham ratsional qaror qabul qilmaydi. Ko‘plab jinoyatlar oldindan hisob-kitobsiz, hissiyot, g‘azab yoki impuls ta’sirida sodir etiladi. Bunday vaziyatlarda na jazoni muqarrarligi, na uning og‘irligi shaxs xulqini to‘xtata oladi. Bundan tashqari, huquqni faqat manfaat va jazoga asoslash jamiyatda ichki huquqiy madaniyatni zaiflashtirishi mumkin. Agar odamlar qonunga faqat qo‘rqib amal qilsa, nazorat susaygan zahoti qonunbuzarlik oshib ketish xavfi tug‘iladi. Shunga qaramay, bu tanqidlar Becker va game theory yondashuvini butunlay inkor etmaydi. Ushbu nazariyalar insonni mukammal ratsional mavjudot sifatida emas, balki cheklangan ratsionallikka ega subyekt sifatida qabul qiladi. Ya’ni odam har doim aniq hisob qilmasligi mumkin, biroq umumiy tendensiya sifatida u oqibatlarni sezadi va shunga moslashadi. Shu sababli zamonaviy huquq faqat jazoga emas, balki barqaror ijro, profilaktika va huquqiy madaniyatni rivojlantirishga ham tayanadi. Xulosa qilib aytganda, huquqni faqat axloqiy majburiyat yoki faqat mantiqiy tanlov sifatida tushuntirish bir tomonlama bo‘ladi. Game theory va Gary Becker yondashuvi huquqning real mexanizmini ochib beradi, counter-argument esa uning axloqiy va ijtimoiy chegaralarini eslatadi. Eng samarali huquqiy tizim inson manfaatini hisobga olgan holda, axloqiy ongni ham mustahkamlay oladigan muvozanatli tizimdir.

Asaxiy Talks, navbatdagi son. Spiker: Ilyos Ibrohimov Mavzu: Jinoyat va jazo - Fyodor Dostoyevskiy ⏰ Vaqt: 19:00 🎟 Kirish: bepul 📆 Sana: 3-dekabr (chorshanba) 📍 Manzil: Asaxiy Tashkent City filiali #asaxiytalks

Asaxiy Talks, navbatdagi son. Spiker: Ilyos Ibrohimov Mavzu: Jinoyat va jazo - Fyodor Dostoyevskiy ⏰ Vaqt: 19:00 🎟 Kirish: bepul 📆 Sana: 3-dekabr (chorshanba) 📍 Manzil: Asaxiy Tashkent City filiali #asaxiytalks

Erich Frommning "Sevgi san’ati" asarida eng e’tiborga molik jihatlardan biri — Ona mehridan Xudoga bo‘lgan ruhiy yaqinlikka qadar bo‘lgan sevgi shakllarining tub mohiyatini o‘zaro solishtirgani. Muallif nazarida onaga yo‘g‘rilgan tuyg‘u insonning tiriklikdan kelib chiqadigan dastlabki ehtiyojlariga tayangan bo‘lib, bu tuyg‘u tabiiy jarayon sifatida, hech qanday shart va talabsiz kechadi. Inson onasini dunyoga kelishi bilanoq mehr qiladi, chunki u bilan tan-joni bir bo‘lgan, uning bag‘rida hayot topgan, undan oziq va panoh olgan. Bu yaqinlik insonning biologik tuzilishidan kelib chiqadi. Xudoga bo‘lgan muhabbat esa butunlay boshqa tabiatga mansub. U insonning ruhiyatida qad rostlaydi, mazmun qidirish istagidan, borliqni anglash zaruratidan, ichki bo‘shliqni to‘ldirishga bo‘lgan tashnalikdan paydo bo‘ladi. Bunday mehrning manbai moddiy dunyo emas — u qadimiy ontologik ildizlarga ega: inson paydo bo‘lishidan avval ham mavjud bo‘lgan Ruhiy Haqiqatga uzluksiz intilishning mahsuli. Shuning uchun bu sevgi insonni balandlikka chorlaydi, unga ma’nodorlik, yuksalish va ichki osoyishtalik bag‘ishlaydi. Frommning eng g‘aroyib mulohazasi shundaki, onaga bo‘lgan mehrning shartsizligi aslida qaramlikning bir ko‘rinishi sifatida talqin qilinadi. Bola voyaga yetishi uchun aynan shu bog‘liqlikdan asta-sekin ajralishi kerak; ajralish jarayoni esa shaxsning shakllanishiga yo‘l ochadi. Demak, onadan uzoqlashish — o‘zligini topishning boshlanishi. Ilohiy sevgida esa manzara o‘zgacha: inson dunyoga ilohiy manbadan uzoq holda keladi, ammo butun umr davomida shu oliy Haqiqatga qaytishga intiladi. Jismonan ajralgan, ammo ruhiy jihatdan yaqinlashishga mahkum. Fromm aynan shu jarayonni paradoks sifatida talqin qiladi — ikki qarama-qarshi holat bir paytda haqiqat bo‘lib qoladi. Aslida esa bu ikki turdagi sevgi insonning butun hayoti davomida kechadigan ikki xil yo‘nalishni anglatadi: biri hayotiy ehtiyojlardan tug‘ilgan bog‘lanish bo‘lsa, ikkinchisi ruhiy uyg‘onishdan ungan izlanish. Biri tan orqali boshlanadi, ikkinchisi esa ruhning ichki tovushidan ildiz oladi. Biri tayyor holatda beriladi, ikkinchisi esa odamning o‘zi tomonidan anglanadi, quriladi, ko‘tariladi. Mana shu farq muhabbatning manbai haqidagi eng chuqur fikrni yuzaga chiqaradi — inson avval o‘zi bog‘langan narsadan ajralib, keyin o‘zini o‘zi topgan sari haqiqatga yaqinlashadi.

Xudo yaratgan eng go‘zal narsa nima deb o‘ylaysiz — insonning o‘zi, unga berilgan ongmi yoki Uning o‘z vujudidan ajratib bergan ruhmi?