Post #153

Carl Jungning “ong ostidagi narsani ongli qilmaguningizcha, u hayotingizni boshqaradi va siz buni taqdir deb ataysiz” degan fikri inson ruhiyatining eng og‘ir, lekin eng zarur haqiqatlaridan birini ochadi. Jung bu yerda shunchaki “o‘zingni angla” degan oddiy maslahat bermayapti. U inson o‘zining ichki qorong‘i tomonlarini, yashirin qo‘rquvlarini, tan olinmagan istaklarini va ruhiy jarohatlarini ko‘rmasa, ular baribir yo‘qolmasligini aytadi. Aksincha, ular yashirin shaklda inson qarorlariga, munosabatlariga va hayot yo‘liga ta’sir qila boshlaydi. Inson ko‘pincha o‘zini yaxshi tomondan ko‘rishni xohlaydi. U o‘zini oqil, kuchli, adolatli, mustaqil yoki mehrga muhtoj emas deb tasavvur qiladi. Lekin ruhiyat bundan murakkabroq. Har bir odamning ichida tan olish qiyin bo‘lgan tomonlar bor: hasad, qo‘rquv, ojizlik, g‘azab, tan olinish istagi, sevgi ehtiyoji, mag‘lubiyatdan qo‘rqish yoki boshqalar ustidan nazorat qilish xohishi. Jung bularni “soya”ga yaqin ma’noda tushuntiradi. Soya — bu inson yomonligi emas, balki inson o‘zi haqida tan olishni istamaydigan haqiqatlardir. Masalan, odam o‘zini “men hech kimga muhtoj emasman” deb ishontirishi mumkin. Lekin ichida mehr, e’tibor va qabul qilinishga kuchli ehtiyoj bor. U bu ehtiyojni tan olmagani uchun munosabatlarda sovuq, uzoq yoki hissiy jihatdan yetib bo‘lmaydigan odamlarni tanlashi mumkin. Keyin esa “nega doim shunday insonlar hayotimga kiradi?” deb hayron bo‘ladi. Jungning javobi shafqatsizroq: bu faqat tasodif emas, sen tan olmagan ichki ehtiyojing tashqi hayotingda qayta-qayta sahnalashyapti. Yoki inson o‘zini “men faqat adolat istayman” deb biladi. Aslida esa uning ichida hokimiyat, ustunlik yoki tan olinishga kuchli ehtiyoj bo‘lishi mumkin. Agar u buni ko‘rmasa, doim bahs, raqobat, nazorat va obro‘ uchun kurashadigan vaziyatlarga tushadi. Keyin buni “hayot meni shunday qildi” deb tushuntiradi. Jung esa bunday holatda inson hayotini tashqi taqdir emas, ichki anglanmagan kuchlar boshqarayotganini aytadi. Jungning fikrida eng muhim nuqta shuki: o‘zini qabul qilish — o‘zining yomon tomonlarini oqlash emas. Aksincha, bu mas’uliyatning boshlanishidir. Inson “menda g‘azab bor”, “menda hasad bor”, “men sevgi xohlayman”, “men tan olinishni istayman”, “men qo‘rqyapman” deb tan olganda, u bu tuyg‘ularning quliga aylanmaydi. U ularni ko‘radi, nomlaydi va boshqarishni boshlaydi. Ongli qilingan narsa insonni kamroq boshqaradi. Ongsiz qolgan narsa esa yashirincha qarorlarimizni egallaydi. Shuning uchun Jung uchun haqiqiy yetilish faqat yorug‘, chiroyli, ideal obrazlarni tasavvur qilish emas. Inson o‘zini kuchli, pok, oqil va ma’rifatli deb o‘ylashi mumkin, lekin agar u ichidagi qorong‘i tomonlarni ko‘rmasa, bu faqat niqob bo‘lib qoladi. Haqiqiy o‘sish esa og‘riqliroq: inson o‘zining noqulay haqiqatlariga qaraydi. U o‘zining zaifligini, qo‘rquvini, ehtiyojlarini va ichki ziddiyatlarini tan oladi. Ana shundan keyin u o‘z hayotini avtomatik ravishda emas, ongliroq tarzda tanlay boshlaydi. Demak, Jungning fikri insonni o‘ziga nisbatan halol bo‘lishga chaqiradi. Hayotimizdagi ko‘p takrorlanadigan muammolar ba’zan tashqi dunyoning adolatsizligi bilangina emas, balki ichimizdagi anglanmagan kuchlar bilan ham bog‘liq bo‘ladi. Odam o‘zini tanimaguncha, u o‘z tanlovlarini “taqdir” deb atashi mumkin. Lekin o‘zining ichki haqiqatlarini ko‘ra boshlagan inson asta-sekin taqdir qurbonidan ongli hayot egasiga aylanadi. Jungning eng insoniy xulosasi shunday: o‘zingdan qochsang, o‘zing senga taqdir bo‘lib qaytadi; o‘zingni tanisang, hayoting birinchi marta seniki bo‘la boshlaydi.