Post #191

ОДАМЛАР ва ПУЛЛАР (ҳикоя) Шаҳардан қайтишда бозорга кирдик. Жўраларим арзонроқ флешка ахтариб кетишди, мен олма олгани тор йўлакка бурилдим. Иккита одам ёнма-ён юрса зўрға сиғадиган йўлакнинг ҳар икки чети мева-чевага тўла эди. Олма нархини сўраб у ёқдан-бу ёққа, бу ёқдан-у ёққа ўтдим. Йўлакнинг нариги чеккасида чамаси элликка кирган бир аёл совуқдан қалтираб ўтирарди, у ва унинг олдидаги лимон эътиборимни тортди. Аёл юпун кийинган, кийими афт-ангоридек кўримсиз, оёғидаги қуйма калишнинг четлари йиртилган. Латта тўрванинг оғзи катта қилиб очиб қўйилган, ичида беш-олти кило чиқадиган лимон бор. Лимон доналари кичик, устига устак хом-хатала узилган, пўстлоғида яшил ранг сариқ рангдан кўп. Шунинг учун ҳам олармон йўқ, мен йўлакнинг бошидан охиригача бир неча марта бориб келиб, аёлнинг қаршисида биров тўхтаганини кўрганим йўқ. Аёл сархил мевалар орасидан ўтиб келаётган одамларга мўлтираб қарарди. Менга ҳам бир неча бор қаради. Унинг мўлтираган нигоҳларида умид ва илтижо ёлқинланиб турарди. Соат учдан ўтган, ҳадемай декабрь қуёши қисқа саёҳатини якунлаб, тоғ ортига ботади. Кейин аёз қисади, изғирин телба-тентакдай одамларнинг юзига шапалоқ торта бошлайди. Аёл бозорга қачон келган, тонг саҳардами ё ҳозиргина, бу ёғи менга маълум эмас. Маълуми шуки, у ҳалигача бир кило тугул, бир дона ҳам лимон сотгани йўқ. Юрагимда нимадир уйғонди ва мен шу уйғоқлик ичида аёлнинг қаршисига дадил қадам ташлаб бордим. - Лимон нечпул? Аёл нарини томондан келаётган басавлат одамга қараб турган эди, чўчиб тушди. Менга қараб, негадир индамай қолди. Афтидан, тилига бир сўз келмади. - Лимонни қанчадан сотаяпсиз? - дедим битта лимонни қўлимга олиб. - Килоси ўн минг! У бу гапни ҳаяжон билан айтди. Мен ҳали ундан лимон олганим йўқку, шунга қарамай қаримсиқ, ажин тимдалаб ташлаган юзига табассум ёйилди. - Ҳаммаси беш кило, ука. Қанча оласиз? Кило олмасангиз дона олинг. Тўрт мингга бешта бераман. - Нимага арзон? Бозорда ўн мингга лимон тополмайсиз? - Бу хом узилган. Кўрмаяпсизми, ука? Пул керак эди озроқ... Аёл қизариб ерга қаради. - Тарозига қўйинг, ҳаммасини сотиб оламан. У менга тикилиб қолди. Гапимга ишонмади шекилли. Мен чўнтагимдан пул чиқардим. Эллик минг чиқармикан деб санадим, худо деган эканман, икки минг зиёд чиқди. Икки мингга олма бермайди. Болаларимга олма олиб келаман дегандим. Майли, ҳечқиси йўқ, келаси сафар олиб борарман. Лимон беш кило чиқди ва мен аёлнинг қўлига эллик минг сўм тутқаздим. Биласизми, унинг кўзидан тирқираб ёш чиқиб кетди. Пулни нимчасининг чўнтагига солди, атрофдаги одамлардан истиҳола қилди шекилли, рўмоли билан юзини ёпиб, ортидаги девор томон ўгрилиб йиғлади. Кўнглим юмшаб, чуқур хурсиниб, бу ерни тарк этдим. Жўраларим аллақачон машинага келиб ўтиришган экан. - Шунча олма олдингми?! - деди Раҳмат. - Олмамас, лимон. - Лимон?! Ўлдирдингку мени! Шунча лимонни нима қиласан? Қани битта мазасини кўрайликчи... Э, олган лимонини қаранглар! Хомку бу? Еманглар. Заҳардай аччиқ. Жўраларим бир менга, бир лимонга қарашди. - Нечпулга олдинг? - деди Асрор. - Ўн мингдан килоси. - Э, арзонига учибсанда. Беш кило хом-хаталанинг ўрнига бир кило сап-сариқ, ғарқ пишган лимон олсанг бўлмайдими! Шаҳардан келгунча олма олишим керак деб бошимни қотирдинг. Сени деб бозорга кирдик. Сен бўлсанг... Мусурмон машинани юргизди. Ярим йўлгача мен ва лимон тилдан тушмадик. Ҳа, мен ва лимон. Ачинарлиси, жўраларим бу лимонни бир бечораҳол аёлдан сотиб олдим деган гапимга эътибор беришмади. Улар мени пулни кўчага сочишда айбладилар. Қишлоққа етгач, чойхона олдида машинадан тушиб қолдим. Атрофни ғира-шира қоронғулик чулғаган эди. Уйим дашт томонда, сарғайган ёлғизоёқ йўллардан ўтиб уйга боргунимча қоронғу тушди. Фарзандларим лимонни кўриб, қизиқиб қолишди, лекин ҳеч бири ея олмади. Лимон ҳаддан зиёд аччи- эди. Кўзимдан ёш чиқиб кетди. Лекин ўзимни қушдек ҳис этдим. Бунинг боиси бор эди. Бу боисни на жўраларим, на оилам билади. ,..Бундан ўн тўққиз йил муқаддам, яъни 2001 йилда қор бемаврид тушиб, май ойида бизнинг асосий тирикчилигимиз токзорларни совуқ уриб кетди. Мен ўшанда талаба эдим. Кузда токдан бир бош ҳам