Post #1027

Қазақстан өзін азық-түлікпен қалай қамтамасыз етіп отыр? Кеше ҚР Президенті өзінің халыққа Жолдауында ұлттық азық-түлік нарығының импортқа тәуелділігін «ұят жағдай» деп атады. Оның айтуынша, қазақстандық кәсіпкерлер ЕАЭО елдеріндегі бәсекелестері сияқты қажетті көлемде мемлекеттік қолдау ала алмайды, сол себепті өз нарығынан да айырылып отыр. Бірден-бір мысал — сүт өндірушілер. Үкіметке Қасым-Жомарт Тоқаев импортқа тәуелділікті барынша азайтуды тапсырды, бірақ толығымен 100% қамтамасыз ету мүмкін еместігін ескертті. Сандардың өзі-ақ мәселенің шын мәнінде бар екенін көрсетеді. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сәйкес қаңтар-маусым аралығында азық-түлік өнеркәсібінің 18 негізгі өнімінен қамтамасыз ету деңгейі 90%-дан төмен деңгейде 8-і ғана тіркелген. Бұл орайда сұранысқа ие келесі азық-түлік тауарлары жайлы сөз болып отыр: қант — 31%, ірімшік пен сүзбе — 53%, құс еті — 75%, макарон — 77%, сары май — 85%, күнбағыс майы — 85%, шошқа еті — 87%, күріш — 87%. Екінші жағынан, 100%-ға жақын немесе тең көрсеткіш қой мен ешкі еті, қарақұмық, бидай наны, бидай ұны, жылқы еті, айран, тауық жұмыртқасы, ірі қара еті бойынша тіркелген. Қамтамасыз ету деңгейі дегенде өндіріс көлемі мен импортты қосу арқылы қалыптасқан ресурстардың ішіндегі өндірістің үлесі жайлы айтылатынын түсінген жөн. Айта кетейік: мұнда дайын өнім өндірісі ғана ескеріледі, есепте шикізат импортының үлесі, мысалы, қант өндірісіне арналған шикізат есепке алынбайды. Сонымен қатар Ұлттық банк есептерінде соңғы 5 жылда азық-түлік импортының тұтынудағы үлесі (ресурстардан экспортты шегеру арқылы есептелетін көрсеткіш) 21-25%* шамасында болып отыр. Бұл орайда импорттың негізгі көлемін Ресей қамтамасыз етіп отыр, 2024-2025 жылдары 46%. Мұндай жағдай «ішкі бағалардың рубльдің құбылуына және Ресей нарығындағы баға динамикасына байланысты өзгеріп отыруына әсер етеді» деп көрсетілген. Сарапшылардың пікірінше, бұл тұрғыда ең осал өнімдер — қант, сүт өнімдері, кондитерлік өнімдер, алкогольді сусындар. Айта кетейік, ҚР ҰБ талдауына азық-түлік өнеркәсібінің бірнеше ондаған атауларын қамтитын кеңірек тізім енгізілген. Азық-түлік импортына тәуелділікті азайту мәселесі Президенттің кезекті Жолдауына дейін-ақ үкіметте талқыланғанын атап өтейік. Негізгі азық-түлік өнімдері бойынша толық өзін-өзі қамтамасыз етуге Қазақстан жоспарға сәйкес 2028 жылға дейін көшуі тиіс. *Есептер ҚР СЖРА ҰСБ-ның «Қазақстан Республикасында өнімдер (тауарлар) меншикізаттың жекелеген түрлерін пайдалану мен ресурстар» жайлы деректері мен тұтыну бағалары индексінің салмағы негізінде жасалды. 2025 жылды қамтиды (қаңтар-сәуір) @DataHub_KZ