DATA HUB Қазақша

@DataHub_KZ

Алматыда қайталама нарықтағы пәтерлер кенеттен арзандады Ақпан айымен салыстырғанда, Алматының қайталама нарығындағы шаршы метрдің құны 2,6%-ға төмендеді. Соңғы рет бұл сегмент айлық төмендеуді бір жылдан астам уақыт бұрын, 2024 жылдың желтоқсанында көрсетті. Бағаның төмендеу ауқымы да назар аудартады — ағымдағы қарқындар 2,5 жылдағы ең елеулі болып табылады. Сонымен қатар, мегаполистің бастапқы нарығында қаңтардағы көтерілуден кейін салыстырмалы түрде тыныштық орнады — ақпанмен салыстырғанда бағалар аздап қана, 0,4%-ға көтерілді (бір ай бұрын динамика мүлдем болмаған). Алматыда жалға алу екінші ай қатарынан арзандауда. Атап айтқанда, наурыз айында оның құны а/а 0,8% төмендеді, ал ақпан айы а/а 1,3% төмендеумен аяқталды. Бағалар елеулі сегіз айлық өсімнен кейін төмендеуде (орташа қарқын — а/а +1,9%). Ал Астананың жағдайы қалай? Елордада да қайталама нарықтың бағалар төмендеуде, а/а -0,9%. Бұл жерде мұндай құбылыс жиі болады: бұған дейін шаршы метр 2025 жылдың маусымында арзандады. Сонымен қатар жалдау ақысы азаюда — а/а -1,1%. Ал бастапқы нарық, керісінше, қымбаттауда — а/а 2,2%-ға. ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_KZ

Графикте ТЖК динамикасы көрнекі түрде көрсетілген @DataHub_KZ

👶⬇️Бір қазақстандық әйелге шаққандағы бала саны азайып барады — туудың жиынтық коэффициенті соңғы 16 жылдағы ең төмен деңгейде 2025 жылы Қазақстанда туудың жиынтық туу коэффициенті (ТЖК) 2,57 болды. Бұл көрсеткіш қазіргі туу деңгейі барлық бала тууға қабілетті әйелдердің жас санаттары бойынша сақталған жағдайда орта есеппен әйелдің бүкіл репродуктивтік кезеңінде қанша бала дүниеге әкеле алатынын көрсетеді. 2024 жылмен салыстырғанда ТЖК 0,23 тармаққа төмендеп, 2009 жылдан бергі антирекордты жаңартты. Бұл туралы ҚР СЖРА ҰСБ деректері көрсетеді. 📉ТЖК 2021 жылғы пандемия кезеңіндегі өсімнен кейін үздіксіз төмендеп келеді. Теріс үрдіс қатарынан төрт жыл бойы байқалады және туу санының азаюымен қатар жүріп отыр. Атап айтқанда, 2025 жылы туған балалар саны жылдан жылға 8%-ға азайып, 335 мыңға дейін төмендеген. Нәтижесінде бұл көрсеткіш 2007 жылғы деңгейге жуықтады. Ол кезде Қазақстан 90-жылдардағы демографиялық құлдыраудан енді ғана шыға бастаған еді. Бір қызығы, туған балалар санының азаюы репродуктивтік жастағы әйелдер санының қысқаруымен байланысты емес — керісінше, 2019 жылдан бастап бұл көрсеткіш біртіндеп өсіп келеді. 2025-те жылдан жылға 1,2%-ға артып, 2026 жылдың 1 қаңтарынла 4,79 млн адамға жеткен. Бұл — кем дегенде 2009 жылдан бергі ең жоғары деңгей. Әйелдердің репродуктивтік жасы 15-тен 49 жасқа дейінгі аралықты қамтиды. Сонымен қатар ТЖК-мен бірге жалпы туу коэффициенті де төмендеуде. Бұл көрсеткіш 1000 адамға шаққандағы туғандар санын көрсетеді. 2025 жылдың көрсеткіші — 16,43, бұл соңғы 23 жылдағы ең төмен деңгей. Осы ретте жалпы өлім-жітім коэффициенті соңғы төрт жыл бойы тарихи ең төмен деңгейде қалып отыр — орта есеппен 6,64. 💡Туу мен өлім-жітім көрсеткіштерінің төмен болуы демографиялық өтпелі кезеңді білдіреді. Бұл ұғым индустрияландыру мен урбанизация үдерістерінің күшеюі аясында жоғары туу мен өлім-жітімнен төмен деңгейге өтуді сипаттайды. Зерттеушілердің пікірінше, қазіргі таңда Қазақстан демографиялық өтпелі кезеңнің үшінші сатысында және төртінші сатыға қарай өтіп бара жатыр. Төртінші сатыда туу деңгейі өлім-жітім деңгейіне жақындап, халық саны тұрақтанады. Алайда әзірге халық санының тұрақтануы туралы айту ерте: ол әлі де өсіп жатыр, бірақ бұрынғыға қарағанда қарқыны баяулау. Мәселен, 2025 жылдың қорытындысы бойынша халық санының өсімі соңғы 20 жылдағы ең төмен деңгейде тіркелді — жылдан жылға +1,1%, жалпы саны 20,5 млн адамға жетті. ☝️Халық санының өсуі жалғасуы үшін ТЖК деңгейі 2,1-ден жоғары болуы қажет. БҰҰ болжамына сәйкес, Қазақстанда туудың жиынтық коэффициенті алдағы уақытта да төмендей береді, бірақ 2050 жылға қарай да шекті деңгейден жоғары деңгейде сақталады. @DataHub_KZ

🏡Тұрғын үйге зейнетақы жинақтарын шешіп алудағы белсенділік қайта өсе бастады 2026 жылдың наурыз айында тұрғын үй жағдайларын жақсарту мақсатында біржолғы зейнетақы төлемдеріне орындалған өтініштер саны 50,7 мың бірлікке жетті, ақпан айындағы құлдыраудан…

🏡Тұрғын үйге зейнетақы жинақтарын шешіп алудағы белсенділік қайта өсе бастады 2026 жылдың наурыз айында тұрғын үй жағдайларын жақсарту мақсатында біржолғы зейнетақы төлемдеріне орындалған өтініштер саны50,7 мың бірлікке жетті, ақпан айындағы құлдыраудан кейін +113% көрсеткішпен қалпына келіп қана қоймай, 2026 жылдың басынан бері алғаш рет жылдық мәнде өсімді көрсетті (+9%). Ақпан айындағы күрт динамикаға қатысты мынаны есте ұстаған жөн: бұл айдағы көрсеткіштер Отбасы банк тарапынан техникалық шектеулерге байланысты төмен болды. Қаңтар айының соңынан наурыз айының басына дейін банк жаңа ережелерге дайындалу үшін ипотеканы өтеу мақсатында зейнетақы қаражатын пайдалануға өтінімдерді қабылдауды тоқтатты: енді БЗТ есебінен тек негізгі борыш бойынша ғана есептесуге болады, бірақ пайыздар бойынша емес. Тиісінше, егер ақпан айында тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесіндегі берешекті өтеудің қосалқы мақсаттары бойынша төлемдер іс жүзінде тоқтап қалса, енді олар өткен айды ғана емес, сонымен қатар бір жыл бұрынғы деңгейлерді айналып өтіп, қайта жанданды. 🪙 Ал ақшалай көріністе қандай болып шықты? Орындалған өтініштердің сомасы 50,4 млрд теңгеге жетті – бұл номиналды түрде ақпан айымен салыстырғанда +37% және жыл жылмен салыстырғанда +45%. Бір өтінішке шаққандағы орташа сома қазір 994 мың теңгені құрады – бұл шектеулер аясында көтерілген ақпан айындағы 1,6 млн теңгеден төмен, бірақ номиналды есептеулер кезінде 2025 жылғы наурыздағы мәндерден үштен біріне жоғары (тұтыну инфляциясына түзеткенде 21%-ға жоғары). 👀Бұл ретте жалпы контекстті еске түсірейік: 2026 жылдан бастап минималды жеткіліктілік шегі көтерілді, бұл өз-өзінен қаражатты алу мүмкіндігін шектеді. Қазір қазақстандықтардың төлемдерді пайдаланудағы белсенділігін алға тарта отырып, бұл лимиттерді тағы да күшейту жоспарлануда. Кеше ғана шекті анықтаудың «механизмін жетілдіруге» бағытталған түзетулердің қысқаша сипаттамасы пайда болды. «Жоба кейінге қалдырылған өмірлік зейнетақы аннуитетінің құны негізінде азаматтардың зейнетақы кірістерін неғұрлым тұрақты және теңгерімді қалыптастыруды қамтамасыз етуге бағытталған зейнетақы жинақтарының ең төменгі жеткіліктілігі шегінің параметрлерін қайта қарауды көздейді» деп тұжырымдалған. Аннуитет құнына байланыстыру қалай жұмыс істейтіні әлі белгісіз: ақпарат берілген жоқ. Айта кетейік, бүгінде мамандар тағы бір жаңашылдыққа назар аударды: егер қаңтар айынан бастап зейнетақы ақшасы есебінен тек Отбасы банкіндегі қарыз бойынша негізгі борышты ғана өтеу талап етілсе, 17 сәуірден бастап осындай ереже басқа банктердегі де ипотекаға қатысты болады. Осыған байланысты ЕДБ-де техникалық жұмыстарды болуын күту керек пе екені туралы әлі хабарланған жоқ. БЖЗҚ деректері бойынша есептеулер @DataHub_KZ

Білім беру саласындағы нақты жалақының өзгерісі графикте көрсетілген @DataHub_KZ

👩‍🏫📉💸Педагогтердің нақты жалақысы қатарынан үш жыл төмендеп келеді. Бұған дейін айтарлықтай өскен болатын 2025 жылы білім беру саласындағы бір қызметкердің орташа айлық жалақысы 322,7 мың теңгені құрады - бұл өткен жылмен салыстырғанда 6,8%-ға жоғары. Алайда номиналды өсімді толықтай инфляция «жеп қояды» - оны есепке алғанда 4,1%-ға төмендеу байқалады. Бұл туралы ҚР СЖРА ҰСБ деректерінен байқалып отыр, мәліметтер кәсіпкерлік қызметпен айналысатын шағын кәсіпорындарды қоспағанда, кәсіпорындарды жаппай зерттеу нәтижесінде алынған. ↘️Білім беру саласы қызметкерлерінің нақты жалақысы 2023 жылдан бері үздіксіз төмендеп келеді. Жыл сайын төмендеу қарқыны үдей түсуде - алдыңғы екі жылдың қорытындысы бойынша теріс көрсеткіштер қазіргімен салыстырғанда әлдеқайда әлсіз болды (графикті қараңыз). Осы тұрғыдан алғанда, білім беру саласындағы жағдай жалпы экономикаға қарағанда нашар қалыптасуда. Мысалы, 2025 жылы барлық салалар бойынша орташа көрсеткіш 2017 жылдан бергі алғашқы нақты төмендеуді көрсетті - 442 мың теңгеге дейін. Бұл жерде төмендеу шамасы салыстырмалы түрде аз: -1,4%. ☝️Дегенмен толық көрініс үшін айта кету керек: қазіргі төмендеу кезеңіне дейін педагогтердің жалақысы қатарынан үш жыл, 2019 жылдан 2021 жылға дейін, екі таңбалы қарқынмен өскен болатын, орта есеппен жылдан жылға 17,8%. Мұндай айқын әрі ұзақ өсім тек білім беру саласына тән болды: сол кезеңде барлық салалар бойынша жалпы көрсеткіш екі есе баяу өсіп, орта есеппен жылдан жылға 8,4%-ды құрады. Білім беру саласы зерттелген кәсіпорындардағы барлық қызметкерлердің 29%-ын қамтиды - 3,8 млн адамнан 1,1 млн. Бұл көрсеткіш бойынша ол ең ірі сала болып табылады. Білім беру қызметкерлерінің басым бөлігі мектептер мен колледждерде жұмыс істейді - олардың жалпы санының 64%-ы, яғни 708 мың адам орта білім беру сегментінде еңбек етеді. Сонымен қатар сан жағынан әйелдер басым - 536,8 мың адам. Нақтырақ айтқанда, орта білім беру сегментінде орташа жалақының нақты төмендеуі 6,1%-ды құрайды. 🖇Ұсынылған 2025 жылғы деректер жедел болып табылады. Нақтыланған жылдық мәліметтерді жариялау жаз айына жоспарланған. Әдетте жедел және нақтыланған деректер арасындағы айырмашылық айтарлықтай көп болмайды. @DataHub_KZ

Доллардың ресми бағамы 2024 жылдың жазынан бергі ең төменгі деңгейге түсіп кетті Ұлттық банк бүгінгі KASE сауда-саттығының қорытындысы негізінде ертеңге белгілеген АҚШ валютасының бағамы 466,44 тг құрады, бұл бүгінгі деңгейден бірден 0,9%-ға төмен. Бұдан да төмен мән соңғы рет бұдан екі жыл бұрынғы маусым айында тіркелген еді. Теңгенің нығаюына бағытталған жеткілікті түрдегі сенімді үрдіс қаңтардың екінші жартысынан бастап байқала бастады, ал айтарлықтай қарқынды өсім күн сайынғы жоғары нәтижелермен бірнеше рет наурызда көрінді. Өткен айдың соңында, сәуірдің басында, доллар шамамен 480 тг деңгейіне дейін төмендеді, мұны Ұлттық банк мұнай бағасының жоғары болуымен байланыстырды. Шамасы, қазіргі уақытта теңгеге қолдау көрсетіп отырған факторлардың бірі - резидент емес инвесторлардың теңгелік активтерге деген қызығушылығының сақталуы. Сонымен қатар бақылаушылар тағы бір ықтимал факторды атап отыр - қазақстандық ойыншылардың сыртқы қарыздарды белсенді тартуы және кейін бұл қаражатты теңгеге айырбастауы. Сәуірде Ұлттық банктің тарапынан ерекше белсенділік күтілмейді, алайда реттеушінің валюта сату көлемін күрт қысқартатыны да алдын ала жарияланбаған. Ал кросс-бағам арқылы есептелетін еуро мен рубльдің жайы қалай? 🇪🇺Еуро да АҚШ валютасының динамикасын қайталап отыр: 7 сәуірге белгіленген бағам 538,47 тг, бүгінгі деңгейден 0,9%-ға төмен. Соңғы рет мұндай төмен көрсеткіш шамамен бір жыл бұрын, 2025 жылдың наурыз айының соңында байқалған. 🇷🇺Ертеңгі рубль бағамы - 5,9 тг, бұл ретте ресейлік валюта нығайып жатыр (6 сәуір деңгейіне қарағанда +0,7%). @DataHub_KZ

ХААЖ арқылы Қытайға және тұтастай алғанда шетелге аударымдар сомасы қалай өзгеретінін графиктерде көрсеттік @DataHub_KZ

ХААЖ арқылы Қытайға аударымдар көпжылдық минимумға дейін төмендеді Ақпан айында қазақстандықтар халықаралық ақша аударымдары жүйесі арқылы ҚХР-ға 711,8 млн теңге жіберді. Бұл инфляцияны есепке алғанда да, есепке алмағанда да алты жылдағы минимум. Бір жыл ішінде бұл сома номиналды мәнде 29%-ға, нақты мәнде 37%-ға қысқарды. Бұл туралы ҚР Ұлттық Банкінің деректері куәландырады. Жалпы, ақпан — дәстүрлі түрде әлсіз ай. Маусымдылық та, Қытайдың Жаңа жылының тойлануы да әсер етеді. Мереке қаңтардың аяғынан ақпанның ортасына сәйкес келеді және 15 күн бойы атап өтіледі, Қытайдағы бірінші апта ресми түрде демалатын апта деп жарияланады. 2026 жылы мерекелік цикл 16 ақпаннан 3 наурызға дейін жалғасты. Алайда жұмыс істемейтін апта әрдайым ақпан айында бола бермейді. Өткен алты жыл ішінде Қытайлық Жаңа жыл 2020, 2023 және 2025 жылдары қаңтар айына ішінара сәйкес келді. Қазақстанның басты сауда серіктестерінің бірінің рөліне қарамастан (ХААЖ арқылы аударымдар сонымен қатар тауарларды сатып алу мақсатында жасалады), Қытай ХААЖ сервистерін пайдалана отырып, Қазақстаннан жасалатын ақша аударымдарының ең маңызды шетелдік бағыты емес. 2025 жылдың қорытындысы бойынша ел қаражаттың жалпы сомасының 3%-ын қалыптастырды, ал абсолютті көшбасшы Ресей — 31%. Ақпан айында Ресей Федерациясының көлемдері ж/ж номиналды түрде 17%-ға, нақты — 5%-ға, 19,4 млрд теңгеге дейін өсті. Бұл ретте барлық елдердің жиынтық көрсеткіші жылдық мәнде құлдырауды жалғастырды. Өткен жылдың ақпан айымен салыстырғанда ол номиналды түрде 6%-ға, нақты — 16%-ға төмендеді. Қазір біз 42,2 млрд теңге туралы айтып отырмыз. Сондай-ақ айта кетейік, ХААЖ арқылы шетелге ақша аударымдарының құрылымындағы Қытай бағытының маңыздылығының төмендеу үрдісі кем дегенде соңғы тоғыз жыл ішінде байқалуда. 2017 жылдан бастап оның үлесі үш есе дерлік азайды. Сонымен қатар, ҚХР-ның ақша көлемі нақты құлдырау тенденциясын көрсетеді. Мұның бәрі ХААЖ-нің Қазақстаннан Қытайға ақша аудару арнасы ретінде танымалдығы төмендеп бара жатқанын жанама түрде көрсетуі мүмкін. Дегенмен ХААЖ арқылы ақша аударымдарының нақты төмендеуі тек Қытайға ғана тән емес. 2025 жылы 2020-2022 жылдардағы жоғары мәндерден кейін барлық елдердің жиынтық көрсеткіші пандемияға дейінгі нормадан төмен деңгейге сырғыды (салыстырмалы бағадағы көлемдер салыстырылады). Қазақстаннан ХААЖ арқылы шетелге ақша аудару «Золотая Корона», Western Union, MoneyGram, UPT және басқа жүйелерді пайдалана отырып жүзеге асырылады. Ақпан айында шетелге жіберілген барлық қаражаттың 82%-ы «Золотая Коронаға» тиесілі болды. @DataHub_KZ

Ал мынау соңғы уақыттағы айырбастау пункттеріндегі қолма-қол валютаға сұраныстың динамикасы @DataHub_KZ