Post #1166

Қазақстанда тіркелмеген жалға алушылар үшін үй иелерін жазалау жағдайлары жиілеп барады Қаңтар-қараша айларында ҚР ӘҚБтК-нің 493-бабы 5-бөлігі бойынша құқықбұзушылықтарды тіркеу жылдан жылға 40%-ға жуық, 4,4 мың бірлікке дейін өскен. Бұл орайда жалға берушілер жалдаушыларды тұратын мекенжайы* бойынша тіркемеген жағдайлар жайлы сөз болып отыр. Жалға берілетін тұрғын үйде тұратын адамдарды тіркеу міндетін жалға берушілерге "Тұрғын үй қатынастары туралы" ҚР заңы (23, 24-баптар) жүктейді. Мұнда жалға беруші ретінде тек тұрғын үйдің меншік иесі ғана емес, оның өкілі немесе кейін оны қайта жалға беру үшін өзі жалға алған тұлға да бола алады. Аталған міндет жалға берушілерге 2017 жылдың басында экстремизм мен терроризмге қарсы іс-қимылға қатысты заңнамалық өзгерістер күшіне енген кезде енгізілген еді. Айтпақшы, осы өзгерістер аталған міндетті орындамағаны үшін жауапкершілікті де бекітті — ҚР ӘҚБтК-нің 493-бабына тиісті түзетулер енгізілді. Алайда 2017 жылдан бері 493-баптың 5-бөлігі бойынша қанша құқықбұзушылық тіркелгенін қадағалау мүмкін емес. Себебі ең ерте қолжетімді деректер 2023 жылдан басталады (бұрын баптар бөлінбей, біріктіріліп түрде жарияланатын). Дегенмен айта кетейік: 2024 жылдың 11 айының қорытындысы бойынша да өсім айтарлықтай — 2023 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда +30%. Жалпы айтқанда, қаңтар-қараша айларында ҚР ӘҚБтК-нің 493-бабы 5-бөлігі бойынша 4 367 жеке тұлға және 7 заңды тұлға айыппұл түріндегі жауапкершілікке тартылған. Салынған айыппұлдардың жалпы сомасы 94,4 млн теңгені құрады (номиналды түрде жылдан жылға +45%), өндірілгені - 84,1 млн теңге (+48%). Бірқатар істер бойынша өндіріске тоқтату туралы шешім қабылданды, бірақ олардың саны көп емес — 28. Бір ғана іс болмаса, қалғанының барлығын ішкі істер министрлігінің органдары қарастырған. Екінші жағынан, тіркеусіз жалға алынған тұрғын үйде тұратын жалға алушыларға да жауапкершілік қарастырылған — ол ҚР ӘҚБтК-нің 492-бабымен реттеледі (бұл бапқа да 493-бап сияқты 2017 жылдың басында жоғарыда аталған өзгерістер енгізілген). Осы орайда 492-бап бойынша құқықбұзушылықтарды тіркеу 2024 жылдың қаңтар-қарашасымен салыстырғанда 21%-ға өсіп, 356,3 мың бірлікке жеткенін атап өтейік. Бұл ретте маңызды бір жайтты естен шығармаған жөн: бұл бап тек Қазақстан Республикасында уақытша тұратын жері бойынша тіркеусіз тұруды ғана емес, басқа құқықбұзушылықтарды да қамтиды — тұрақты тұрғылықты жері бойынша тіркеусіз тұру; жеке куәліксіз немесе жарамсыз жеке куәлікпен тұру. *Бастапқы тұжырым былай жазылады: "Меншік иесіне тиесілі немесе басқа тұлғалардың қарамағындағы тұрғын үйлерде, ғимараттарда және (немесе) үй-жайларда жалға берушінің жеке тұлғалардың тіркеусіз тұруына жол беруі" (ҚР ӘҚБтК 493-бабының 5-бөлігі). ҚР БП ҚСжАЕК деректері @DataHub_KZ