Post #2395

Әлеуметтік желіде Орынбор газ өңдеу зауытына дрон шабуылы және Қарашығанақ кен орнынан газ қабылдау азайғаны туралы айтып жатқан кезде, мен сіздермен шамамен 1,5 ай бұрын жарияланған Caspian News арнасына берген сұхбатымды бөліскім келеді. Сол сұхбатта мен «Голланд ауруы» (Dutch disease) туралы және Норвегия бұл аурудан алдын қалай құтылғанын – қазіргі таңда әлемдегі ең ірі егемендік қорды (sovereign wealth fund) құру арқылы – түсіндіріп өттім. Бұл қор 1996 жылы зейнетақы мен мұнай кірістерінен түскен салықтарды жинақтап, келер ұрпақ үшін сақтауға арналып құрылған болатын. Сол сияқты, Қазақстанның Ұлттық қоры да бастапқыда дәл осы Норвегия үлгісі бойынша 2001 жылы құрылған. Бірақ 2007 жылдан кейін, яғни қаржы және жылжымайтын мүлік дағдарысы кезінде, бағыт өзгеріп кетті. Сол жылы алғаш рет банктерді құтқару үшін 10 миллиард доллар жұмсау уәде етілді. Бірақ содан бері жыл сайын орта есеппен тағы 10 миллиард доллардан алынып отыр. Қазір Қазақстан Ұлттық қоры шамамен 60 миллиард доллар деңгейінде, себебі жыл сайын шамамен 10 миллиард доллар алынуда және қордағы қаржының өзі тиімсіз, кейбірі қазірдің өзінде «өлі» жобаларға салынған. Нәтижесінде, Норвегияның байлық қоры тарихи рекордқа жетіп, 2024 жылға қарай 1,7–1,8 триллион долларға дейін өсті, ал таза табысы 2024 жылы 222 миллиард долларды құрады. Ал Қазақстанның Ұлттық қоры соңғы он жыл бойы 60 миллиард деңгейінде қалып, 2014 жылғы ең жоғары көрсеткіш – 77 миллиард доллардан төмендеп кетті. Ұлттық қордың таза кірісі де айтарлықтай емес – 18 жасқа дейінгі жас өсіпірімдер үшін жыл сайын жобамен $100 шоттарына кірісімен шектелуде. Егер Қазақстанның Ұлттық қоры Норвегия қоры сияқты стратегияны сақтағанда, тәуелсіз сарапшылардың айтуынша, кем дегенде жарты триллион доллар жинақталатын еді. Сондықтан менің қорытындым – біз бастапқы идеясы Норвегия үлгісіндегі қор болуға тиіс болған бағыттан едәуір алыстап кеттік. Сол себепті енді Норвегияны үлгі ретінде аламыз деуіміз екі талай. 🎥https://youtu.be/CXA1cQZZRbE