Post #380

Дўзаҳ бу — бошқалар Жан Пол Сартрнинг "Чиқиш йўли йўқ" пъесасини тугатдим. Бу Сартрга ҳос эркинликни очиб беришга бўлган ўзига ҳос навбатдаги интилиш. Киши ўз қилган қилмишлари ва бошқаларнинг ўзи ҳақидаги фикрларини энди ўзгартира олмаслигини тушуниши бу — дўзаҳдир. Қисқача сюжет шундай: 3 киши вафот этиб дўзаҳга тушган.Аммо бу дўзаҳда улар ўйлагандек қийноқлар, жаллод ёки бошқа азоб-уқубат кўринмайди. Улар оддий меҳмонхонага жойлашгандек гўё. Улар турган хонада кўзгулар йўқ, зеро энди улар бир бирига кўзгу вазифасини бажаради. Ўзаро суҳбатда бир бирининг нега дўзаҳга тушгани ҳақида маълумотга эга бўлишади. Ва айни шу сўровлар, ўзини оқлашлар орқали асли дўзаҳ азобини тушуниб етади.Улар ўтган ҳаётида етарлича эркин бўлмагани сабаб асли кўплаб ёлғонлар,жинояталар содир этганини тушуниб етади. Аммо, буни яшириш, доим ўз хоҳишлари билан иш қилганини ҳас пўшлаш учун бу уччовлон бир бирини алдайверади. Камю "Ёлғон гапириш бу киши эркин эмаслиги белгиси" деганда нақадар ҳақ эди. Шу пъесда Сартнинг "дўзаҳ—бу бошқалар" афоризми учрайди. Бу орқали муаллиф асли ҳар бир инсон асли бошқлар учун азоб,уқубуат манбаи бўлиши мумкинлигини айтган. Асарда ҳам персонажлар бир бирини ўз ҳис туйғуларига, фикрларига ишонтиришга уринишади, аммо йўқ бошқа одам бизни ўзимиздек ҳис қилолмайди. Сиз нега бу вазиятда айни шундай йўл тутганингизни тушуна олмайди. Айни шу нарса бизни азобга солади, дейди Сартр. Бошқалар фикрини ўзгартира олмаслигимиз, лекин бунга тинмай уринишимиз ҳақиқий дўзаҳ асли. Киши вафот этгач, мавжудлик йўқолади.Энди фақат бошқа одамлар хотирасида яшашимиз мумкин. Бу хотирани эса ўлимдан сўнг ўзгартира олмаймиз. Ҳа асардаги дўзаҳ эшиги ҳам асли очиқ эди, аммо улар чиқиб кетолмайди. Улар энди ерда мавжуд эмас, фақат бир бири учунгина мавжуд. Шунинг учун энди бир бирини асли бошқача эканликларига ишонтириб ҳаловатга эришишга уриниб ўтишади, ҳолос. 👉@kitoblog👈