Post #147

СССР пропагандаси ҳақида... Халқлар қамоқхонаси бўлган СССР даврида мафкуравий пропаганда ниҳоятда тизимли, илмий асосланган ва психологик жиҳатдан пухта режалаштирилган эди. Бу пропаганда оддий ахборот тарқатиш билан чекланмасдан, жамият онгига чуқур кириб боришни мақсад қилган. Энг жирканч жиҳатларидан бири шунда эдики, у муайян халққа қарши айнан ўша халқ вакилларидан фойдаланган. Айниқса, аҳоли энг қадрлайдиган, эъзозлайдиган ва сўзига шубҳасиз ишонадиган муйсафитлар қиёфаси танланган. Чунки ижтимоий психология нуқтаи назаридан кекса инсон – донолик, тажриба ва анъана рамзи ҳисобланади. Марказий Осиё жамиятларида эса бу образнинг таъсир кучи янада юқори. Совет пропагандасида ташқи кўриниш, ҳар бир ҳаракат (жест), ҳар бир сўз ва унинг айтилиши (интонация)га алоҳида эътибор қаратилган. Бу тасодиф эмас эди. Илмий манбаларда бу усуллар авторитет эффекти, эмоционал таъсир ва социал моделлаш деб аталади. Яъни одамлар мантиқий таҳлилдан кўра, ишончли кўринган шахснинг ҳиссий таъсирига тезроқ берилган. Шу тарзда тайёрланган видеолар, нутқлар ва чиқишлар орқали халқ онгига худосизлик ғоясини сингдиришга уринишган. Видеодаги “отахон”нинг мазмунан бўш, аммо шаклан жозибали нутқи айнан шу мақсадга хизмат қилган. Бу — когнитив диссонанс яратиш, яъни одамларнинг ўз қадриятлари билан эшитаётган сўзлари ўртасида ички қарама-қаршилик пайдо қилиш усули эди. Тарихий факт шуки, 1920–1930-йиллардан бошлаб СССРда давлат атеизми расмий сиёсат даражасига кўтарилди: масжидлар ёпилди, уламолар таъқиб қилинди, диний таълим тақиқланди, «илмий атеизм» деган тушунча жорий этилди. Мақсад аниқ эди — 1300 йилдан ортиқ ислом байроғи хилпираб турган бу диёр халқининг маънавий асосларини емириш. Бироқ тарих шуни кўрсатдики, зўрлик ва сунъий образлар орқали жамият онгини тубдан ўзгартириш мумкин эмас. Ислом ва диний идентичлик бу ҳудудда йўқолмади, балки махфий, оилавий ва маданий шаклларда сақланиб қолди. Мустақилликдан кейин эса бу маънавий мерос қисқа вақт ичида қайта жонланди. Охир-оқибат, шунча тазйиқ ва мафкуравий босимларга қарамасдан, генетик даражада халқимиз онгига сингиб кетган ислом динини улар йўқ қила олмадилар. Биз ўзлигимизни, эътиқодимизни ва маънавий илдизларимизни унутмадик. Тафаккур қилайлик. Социолог, Сухробхўжа Хидиров @xidirovformat