Post #193

Марказий Осиё халқлари: бирлик тарихи ва таълимдаги талқинлар Агар, Буюк Осиё яъни Марказий Осиё тарихига оид мактаб ва олий таълим дарсликларини таҳлил қилганда, бугунги кунда ушбу ҳудудда яшаб келаётган ўзбек, қозоқ, қирғиз ва қорақалпоқ халқларининг муайян ташқи босқинларга қарши бирлашган ҳолда курашгани ҳақидаги маълумотлар чекланган ёки парчаланган тарзда берилганини кузатиш мумкин. Худди шу ҳолат қўшни давлатлар таълим тизимида ҳам учрайди. Нима учун бундай? Ёки Марказий Осиё халқлари тарихан бирлашмаганми? Ёки тарихда бундай воқеа умуман кузатилганми? Ундай эмас, албатта. Бу ўрис ташвиқоти ва айёрона, атайин қилинган сиёсат бўлиб, ҳудуд аҳолисининг тафаккур тарзидан “Марказий Осиё халқлари тарихан бирлашмаган” деган янглиш фикрлаш тарзини шакллантиришга қаратилган жирканч услуб эди. Яъни бўлиб ташлаш ва ҳукмронлик қилиш концепцияси. Марказий Осиё ҳудудига қаратилган йирик босқинлар даврида (масалан, жунғар юришлари, Россия империясининг XIX асрдаги экспансияси, 1916 йилги қўзғолонлар даври) турли этник гуруҳлар ва қабилалар бир вақтнинг ўзида қаршилик ҳаракатларида иштирок этгани манбаларда қайд этилган. Масалан: - 1916 йил Туркистон қўзғолонида қозоқ, қирғиз, ўзбек ва бошқа халқ вакиллари иштирок этган; - Россия империясига қарши XIX асрдаги қаршилик ҳаракатларида Қўқон хонлиги таркибида турли туркий халқлар қатнашган; - Босмачилик ҳаракатида ҳам турли этник гуруҳлар иштирок этгани архив ҳужжатларида акс этган. Бу ҳолатлар муайян даражада умумий манфаатлар асосида ҳаракатлар бўлганини кўрсатади. Минг афсуски, тарихни ўрислар ёзган нарративлар асосида ёзиш тенденция ҳали ҳам давом этмоқда. Видеода тарихчи олим Ихтиёр Эсанов тарихимиз ҳақида ёзилган дарсликларда урғу берилмаган яна бир бирлашиб душманни яксон қилиш билан боғлиқ воқеаларга тўхталиб бу соҳадаги стереотипларни синдирмоқда. Унутмайлик, бир бўлсак Марказий Осиёмиз, бирлашсак Туркистон! Тафаккур қилайлик! Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Xidirovformat