Post #220

Ўзбек киносида маиший деталлар ва маданий кодлар: кино социологияси таҳлили "Суюнчи" фильмидаги бемор отасини касалхонага бориб кўрмайдиган ўғил ва Анзират хола ўртасидаги суҳбат тасвирланган кичик бир лавҳага эътибор беринг. Лавҳанинг охирида Анзират буви: “Пиёласи йўқлиги учун отанг стаканда чой ичаётган экан”, дейди. Бир қарашда бу оддий гапдек туюлади. Аммо режиссёр Мелис Абзалов ушбу биргина деталь орқали катта маънони очиб беради. Чунки ўзбекона турмуш тарзида кимнингдир отаси шифохонага ёки санаторийга борса, фарзандлари унга албатта ҳолидан хабар олишга боради. Борганда эса қўл қуруқ бормайди: уйдан чойнак, пиёла ёки озиқ-овқат олиб бориш одатий ҳол. Шу нуқтаи назардан “стаканда чой ичяпти” деган гап шунчаки маълумот эмас — бу ўғилнинг отасидан узоқ вақт хабар олмаганини англатади. Кино социологияси нуқтаи назаридан қараганда, бу эпизод жамиятдаги оилавий муносабатлар ва фарзандлик бурчининг қандай тушунилиши ҳақида муҳим маълумот беради. Социологик таҳлилда фильмлар кўпинча жамиятнинг қадриятлари, урф-одатлари ва ижтимоий нормаларини акс эттирувчи маданий матн сифатида ўрганилади. “Суюнчи” фильмидаги пиёла детали эса айнан шу маданий кодни ифода этади: ўзбек жамиятида ота-онага ғамхўрлик қилиш нафақат шахсий, балки ижтимоий бурч ҳисобланади. Яъни бир пиёла орқали режиссёр бутун бир оилавий муносабатни, фарзанд бурчи ва бепарволик ўртасидаги фарқни очиб беради. Бу кино санъатида катта маънони майда маиший деталь орқали етказишнинг ёрқин намунасидир. Афсуски, бугунги кунда суратга олинаётган айрим фильмларда ана шундай нозик маънолар, миллий турмуш тарзига хос деталлар кам учрамоқда. Кўп ҳолларда воқеалар фақат диалог ва ташқи ҳаракатлар орқали берилади, аммо кадр ортидаги рамзий маънолар ва маданий ишоралар етишмайди. Шунинг учун ҳам бугунги кун режиссёрлари ва ссенарийнавислари фильм яратаётганда фақат сюжетга эмас, балки халқимизнинг турмуш тарзи, урф-одатлари ва маиший маданиятидаги шундай нозик деталларга ҳам эътибор қаратишлари муҳим. Ана шунда киноларимиз нафақат қизиқарли, балки миллий руҳ ва ижтимоий мазмунга бой асарларга айланади. Социолог, Сухробхўжа Хидиров @Xidirovformat