Poistine@poistine_dzhemal · Post #12149 · 2025/12/09 12:59
Biz bilamizki, Qur'onga ko'ra inson, Allohga itoat etish, Unga ibodat qilish va Uni bilish,tanish uchun yaratilgan – "i'badu wa 'arofu". Lekin biz "ibāda"(ibodat) haqida gapirganda, ko'p musulmonlar buni to'g'ridan-to'g'ri namoz, ro'za va shunga o'xshash boshqa ibodatlarni – Islomning besh arkonini ado etish deb tushunadi.
"Ibāda" (ibodat) aslida ancha kengroq ma'noga ega: xizmat qilish – bu barcha narsada ibodat qilishdir. Agar inson Allohning bandasi va shu bilan birga Uning xalifasi bo'lsa, demak, u o'zining zimmasiga olgan ishning muayyan jihatlari, osmon va zamin o'rtasida Alloh tomonidan amalga oshiriladigan, bir vaqtning o'zida Allohning vaqti va insonning vaqti taqqoslanganda , bu holda ming yilga bir kun nisbatidagi o'rin oladigan, amalga oshiriladigan "amr" uchun mas'uldur. Va bu maqsaddir. Alloh Taolo aytadi: "Nahotki Biz sizni behudaga(maqsadsiz) yaratganmiz deb gumon qilsangiz?...".
Haqiqatan ham, insoniyat maqsadsiz qolmagan, balki maqsadga egadir va bu maqsad Qur'onning ko'p oyatlarida tasvirlanadi. Va bu maqsadga erishish, aynan inson ichidagi ichki vaqtning muhiti va ma'nosi bo'lgan vazifani bajarishdir. Chunki insonning ichki vaqti ikki xil belgi bilan belgilangan: yaqin, ya'ni unga keladigan shubhasiz, mustahkam narsa yoki uning dunyoviy yo'lini yakunlovchi o'limi va yawm-ul-qiyāma (يوم القيامه), ya'ni Qiyomat va Hisob-kitob kuni, tarixni yakunlovchi ikki jihat – ichki jihat va tashqi jihat. Ichki tomondan cheklangan va tashqaridan tarix tomonidan cheklangan vaqt – insonlarning molu mulkidir, ularning qo'lida bo'lgunga qadar.
Shu sababli bu eng katta qadriyatdir. Aslida, bizning hayotimizda bizning qo'limizdagi vaqtdan qimmatliroq biron narsa yo'q. Shu sababli odamlar bu vaqtni pulga, boylikka, lazzatlarga almashtiradilar, bu loyiq almashish, loyiq "ajr" deb hisoblaydilar. Shu sababli Alloh Taolo haqiqattan bu arzon va xatoli almashish ekanligi haqida ogohlantiradi. Ana o'sha narsa menga, inshaalloh, biz bu yerda o'qiladigan leksiyalar kursini "Vaqtning ma'nosi" deb nomlashga sabab bo'ldi.
"VAQTNING MA'NOSI" LEKSIYALAR KURSIDAN. 1-LEKSIYA. SIYOSIY FALSAFA MANBAI SIFATIDA ANTROPOLOGIYA, 2005-yil.
©Haydar Jamol
#vaqt
#Vaqt
Bismillahir Rohmanir Rohiim. Vaqt - bebaho ne'mat, insonning eng qiymatli kapitali. Shuning uchun, har bir inson o'z vaqtining qadriga yetishi lozim. Bugun musulmonlarga vaqt haqida ba'zi narsalarni eslatib o'tmoqchiman, zero Alloh taolo Qur'oni karimda " ”Eslating” zero eslatma mo'minlarga manfaat yetkazur." deb marhamat qilgan.
Tasavvur qiling, poezdda telefon o'ynab ketyabsiz, yoningizga kimdir kelib "Qayerga ketyabsan?" deb so'radi, siz esa "hech qayerga ketmayabman, shu yerda o'tiribman xalos" deb javob bersangiz to'g'ri bo'ladimi? Yo'q albatta, chunki siz telefon o'ynab o'tirganingiz bilan, poezd soatiga 300-400km yo'lni bosib o'tyabdi. Siz qayerdandir uzoqlashyabsiz va qayergadir yaqinlashyabsiz. Agar siz Hamburgga bormoqchi bo'lsangizu, lekin Münchenga ketayotgan poezdga chiqib olgan bo'lsangiz, u holda keyingi manzilda poezdni almashtirishingiz kerak bo'ladi. Lekin siz butun yo'l bo'yi telefon o'ynab ketaversangiz, noto'g'ri poezdga chiqib olganingizni faqat Münchenga yetib borganingizda bilasiz. Orqaga qaytish endi yanada uzoqroq vaqt talab qiladi.
O'tayotgan vaqtimizni ham shunga qiyoslasak bo'ladi, biz o'tkazayotgan har bir soat, har bir daqiqa bizni yo Jannatga yoki Jahannamga qarab olib ketmoqda. Biz bormoqchi bo'lgan manzil Jannat, lekin ketayotgan "poezd"imiz bizni qayerga olib ketyabdi? Biz "telefon" o'ynab o'tirib, atrofga qaramayotgan bo'lsak, qayerga ketyotganimizni qanday bilamiz?
"Telefon" dunyo hayoti bo'lsa, "poezd" bu bizning vaqtimiz.
Alloh taolo Qur'oni karimning Zariyot surasida "Jin va insonni faqat Mеnga ibodat qilish uchungina yaratdim"deb aytgan. Ya'ni siz va bizning dunyoga kelishdan maqsadimiz Allohga ibodat qilish ekan.
Endi, biz Alloh bizga bergan vaqtning qanchasini Alloh uchun sarflayabmiz? 24 soatning qanchasi ibodatda o'tmoqda? Ibodat faqat namoz o'qish va ro'za tutish emas, ibodat bundan kattaroq tushuncha. Ishingizni islomga mos tarzda qilishingiz yoki yeyayotgan luqmangizni halol yo'l bilan topayotganingiz ham ibodat. Xattoki o'ylayotgan fikringiz, qilayotgan rejalalaringiz ham ibodat yoki gunoh bo'lishi mumkin. Ammo biz ba'zida bu narsalarni unutib qo'yamiz...
Bu postni asosan vaqt haqida, boshqacha uslubda yozmoqchi edim, lekin bugun ba'zi ko'rgan narsalarim tufayli fikrimni o'zgartirdim. Postni vaqtdan atrof-muhitga o'zgartirmoqchiman.
Aslida vaqt va atrof-muhit o'zaro bir biriga bog'liq, chunki vaqtimizni aynan atrofimizdagilar bilan o'tkazamiz.
Ijtimoiy tarmoqlarda deysizmi, kinofilmlarda deysizmi, televizorda deysizmi, deyarli hamma joyda fahsh-munkar to'lib ketgandek. Seriallarda, internetdagi kontentlarda fahsh-munkar, oilaga xiyonat, ichkilik, sigaret oddiy hol sifatida ko'rsatilayotgandek. Musulmonlarga va ularning farzandlariga ataylab shunday fahsh-munkar ishlarni qilish normal holligi uqtirilayotgandek...
Albatta, musulmon odam bunaqa ishlardan uzoqroq yuradi. Lekin o'zingiz uzoqroq yurishingizdan tashqari, atrofdagilarni ham bunday ishlar qilmaslikka targ'ib qilish lozim...
Bir yoqda fahsh-munkar, boshqa yoqda esa insonlarga yashashdan maqsad faqatgina mol-dunyo va kayf-safodan iborat bo'lishi kerakligi haqida targ'ibot. Go'yoki hayot uy-joy olish, o'qish, karyera, sayohat, yaxshi mashina, yaxshi oila va mazza qilib yashash uchun berilgan. Odamlarni tafakkur qilishdan, oxirat haqida o'ylashdan uzib qo'yishayotgandek...
"Senga nima, odamlar o'zi xohlagandek yashayabdi, qo'y ham o'zini oyog'idan osiladi" deyishinglar mumkin. Men bu gaplarni yozishimning asosiy sababi, ertaga Alloh mendan "sen bu munkarlarni ko'rib, unga qarshi nima ish qilding?" deb so'rasa, "men odamlarni munkar ishni qilmaslikka va yaxshi ishlarni qilishga chaqirganman" deya olishim. Undan tashqari, men sizni taniymanmi, yo'qmi, siz haqingizda qayg'uraman, bir millatdosh va bir dindosh sifatida. "Sen avval o'zingni to'g'rila" deyishinglar ham mumkin, buni harakatidaman, lekin bu narsa hech kimni boshqalarga nasihat qilishdan to'smasligi kerak.
Xulosa qilsak, bizda quyidagi muammolar bor:
1. Atrofimizdagilar va o'zimiz fahsh-munkarga e'tiborsizlik qilyotganimiz.