Аударгазм🇰🇿🇬🇧🇷🇺

Қазақ филологтары мен лингвистеріндегі бір жаман тренд — саяси һәм діни дискурстағы фольк-этимологияға тым қатты елігіп кету, сол тұста объективтілікті жоғалту. Ол қалай білінед: 1. Лингвистикалық "тәңіршілдік": - Түбі арабша сөздерді түркінің төл сөзі деп бой бермейді. (Мыс. "Ар" - сөзі (ұят мағынасындағы) арабизм емес деу. "Армысыздың" " ар" емес, "ару- арылу"-дан шыққанын ұқпау.) - Арабизмдердің бәріне ғазауат ашу. (Мыс. Ассалаумағалейкум-ді "қазаққа жат" деп өтірік соғу, келіспесең "арабқұл" деу) - Түркінің ұмыт болған төл сөздерін культ қылу не танымалдау арабизмдерден жоғары қою ("Ғалым емес, "білге" дейік" дегендей пуризм). (Мейлің ол өткен ғасырларда тілге толық сіңген болса да) 2. Лингвистикалық "салафизм": - Қазақтар 21-ғасырға дейін қолданбаған, қазір де жаппай қолданычқа енбеген діни жаргонды( Ахи, ухти, уа барякятуху-уа рахматуллаху, субханалла, Алла емес Аллаһ дұрыс, сухур, Ағузубилля, машаллаһ) әдебиет пен ауызекі тілге әбден сіңген "мектеп", "кітап:, "құрмет" сөздерімен қатар қою. - Қазақи айтылымды мойындамау. "Әбдрәзақ" емес "Абд- Аль- Раззақ немесе "Абдулразаһ". "Астапралла" емес, "Астоғфируллаһ". Махамбет емес "Мухаммәд". - Олардың төл баламаларына түгелдей тәңіршілдік, қалмақ-моңғол, шаманизм т.б. деген желеумен немқұрайлық таныту на мазақтау. 3. Екеуіне де ортақ адасу: - Ағылшын тілінен, орыс тіліндегі жаргонизмдердің белсенді еніп жатқанын, жалпы тілдік сауаттың дағдарып жатқанын елемеу. - Қазақ дүниетанымының синкретизмін елемей, тілдегі жолайырықты қолданыс пен контексті емес, этимологиясы арқылы сызуға тырысу. - Ғылыми, бейтарап қарамай, зерттеулеріне өз дүниетанымын тықпалап, былықтыру. #лингвистика

Сүйелді көне түркілер не деген дейді 😀

Аударгазм🇰🇿🇬🇧🇷🇺 pinned «Қазақша аудармаға арналған көптеген арналардан айырмасы не бұл каналдың? Айырмасы— авторының қазақ тілінің әлеуетіне, болашағына деген шексіз сенімі мен оптимизмі. Мақсатым — аудиторияны сәтсіз аудармамен күресуге алаңдаудан гөрі, әрбір қатеге мұңайып, ауызды…»

Қазақ тілін дереу ғылым білім, технология тіліне айналдырып, орыс тіліне тәуелділіктен құтқару үшін дереу, шұғыл түрде терминкомға бүкіл аударылмаған немесе аударылса да сіңіп үлгермеген ағылшын/орыс терминін "кірме сөз" ретінде сөздікке қабылдау керек. Дереу. Шұғыл. Керек болса, арнайы заң шығарып. Неге? 1. Интернет заманында ақпарат өте жылдам тарайды. 2. Терминді тіл комиссиясына салып бекіту 21 ғасырда тым ұзақ процесс. Тарату тіпті де. Нәтижесінде жұмсалған күш өзін ақтап үлгермейді. 3. Қазақ тілінің орыс тілімен ортадағы алшақтығы осылай жылдам қысқарад. Өз грамматикамыз сақталса болды. Кірме лексикон ешбір тіл ДНҚ-сын бұзбайды. Терминдерді қазақшалау - берекелі іс, бірақ оны күн тәртібіне бәріміз жаппай қазақшаға көшкенде қою керек. Бұл бас тарту емес, приоритет мәселесі. 20 жыл өндіріс саласында аудармашы-лингвист ретінде —тіліміздің грамматикасы, құрылымы мен сөзжасамынан технология тіліне айналуға еш кедергі таппадым, біреуінен басқа — термин аудармасындағы алауыздық. Анағұрлым өнімді іспен айналыса алатын мүйізі қарағайдай филологтар мен тілтанушылар осы жұмысқа жегіліп отырғанын білсеңіздер ғой. Қанша уақыт, қанша тозған дамбал. Бекер демейм, бірақ өнімділік заман талап ететін тындырым деңгейінен төмен. Әлі күнге дейін басқа-басқа тілі қазақша шыққан адам мұның орысшасы қалай еді дегені - бұған жұмсалған күш-жігердің ақталмағанын білдіреді. Кезінде ағылшындар осылай жасаған. Терминологиясындағы 80 % лексика француздан кірген. Одан ағылшын тілі француз не тіпті роман тіліне айналмады. Ресей солай жасады. Лексикасындағы терминнің біразы неміс, француз тілдерінен. Тіл орысша боп қала берді. Иә, мен толық жауапкершілікті сезіне айтып отырмын. Орыс тілінің техникадағы өктемдігінен құтылудың практикалық жолы - орыстан, ағылшыннан терминдерді қалай аударатынымыз жөнінде комиссияға алаңдамай, кіргізіп алып, айдай беру. Қазақ тілі музей емес, тірі тіл. Ғылыми конференциялар қазақшаға көшкенше осындай құрбандыққа баруымыз қажет. Әйтпесе, қазақ тілі - "бауырсақ пен беш тілі" боп қалады. Парадокс, иә.

Does that make any sense?🤪 Am I making any sense here? Сіздер қалай аударар едіңіздер?

Диалектпен күресу емес, оны зерттеу керек Тіл тазалығы деген миф. Тіл тарихтың ешбір сатысында "таза" болмаған. Бірізділігін, бірыңғайлығын десеңіз, ол лингвистика емес, мемлекеттік саясат аясындағы мақсат. Тіл бұл жерде халықты бір шартқа бағындыру құралы боп кетеді. Яғни тілдің тынысын ашуға қатысы аз. Махамбет заманынан бері "келшейш" деп жүрген Атырау халқына "ондай жоқ" деп айту, "сен жоқсың" деумен тең.. "Қалай жоқ? Мен айтқам. Әкем айтқан. Атамның атасы айтқан". Тілдің тазалығы — бұл лингвистикалық антиутопия. Нағыз тіл — ол адамдардың арасында, көшеде, базарда және ауылда өмір сүретін, өзгермелі әрі «бұзылған» тіл.Себебі тіл тек ақпарат тасушы емес, ол — идентификация. Иә, тілді бір қалыпқа салу (стандартизация) — бұл басқару құралы. Бұл халықты біріктіру үшін қажет болғанымен, лингвистикалық тұрғыдан тілдің байлығын шектейді. Батысқа «келшейш» деме деу, Оңтүстіктің "сай-сейіне" тыйым айту — олардың сезімін өзінше білдіру мақамын тартып алумен бірдей. Бұл тілді «тазартамын» деп, оның бояуын өшіру, түптеп келгенде. 🫶

Орысша "Бог любит троицу" немесе "на третий раз повезет" дейтін мәтел бар . Соны әміркендер: "Third time's a charm" дейді. Ал Бриттар "Third time lucky" - дей салад. Біздікінің енді гендер-достығы аздау: "Ер кезегі үшке дейін". Ол ұнамаса, "Үш бар жерде күш бар" дейміз. https://youtube.com/shorts/lxbAnv4wDdk?si=SWKCxi4qIQqimpC1

Әлдебір мәселенің оңтайлы шешімін тез арада табу керек кезде айтылатын: Асықпай тез-тез болшы! - деген оксюморон бар. Орысшасы: "Надо не спеша поторопиться!" Соның ағылшыншасын естідім бүгін: "Take your time in a hurry!" Рахатыңызға жарасын😂🤓! #аударгазм

Жаттығып көрейік, ал. Аударманың трансформация (сөз таптарын өзгерту) әдісін, қазақ тіліндегі етістіктер үстемдігін, және жалпы контекст ескеру / нақтылау тәсілін қолданып мына тіркесті тігісін жатқызып қазақшаға аударып көрелік: " Real cigar leaf blend" "Мешка с настоящими сигарными листьями" Көмек ретінде: әңгіме процесс туралы емес, темекі қорабындағы жазу (темекінің сыны, сапасы) екенін ескеріңіз (Өз нұсқамды кейінірек жазамын).

"Егжей-тегжейлі талдау" (detailed analysis), "Бұл шарт келісімнің 2-бабында егжей-тегжейленген" деген сөзді көрсе шекесі құрысатын мен ғана ма? 😞 "Егжей-тегжейін талдады", "егжей-тегжейін талдап көрсетті", "жан-жақты талдау жүргізілді/нәтижелері ұсынылды." Егжей-тегжейленген дегенше, " пәлен бабында тәптіштелген", "оның егжей-тегжейі түгенше тармақта сипатталған" десек сөйлемнің табиғи иірімі сақталады.