DALA INSIDE

🌪️Мәсімовтың самурай қылышы "ци" энергиясын арттыра ала ма? Бұрынғы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің басшысы Кәрім Мәсімовтың самурай қылышы мемлекет аукционда 1,5 миллион теңгеге сатылды. Бұл жолы сауда қатты қызды. Катананың бастапқы бағасы шамамен 380 мың теңге болғанымен, аукцион барысында оның құны төрт еседен астам өсіп кеткен. Кей кәсіпкерлер арасында "Ци" энергетикасы бар деп саналатын самурай қылышы былтыр сатылып кетуі тиіс болатын. 2025 жылдың қарашасында сатып алушы кепілдік жарнасын төлегенімен, толық соманы өтемеген. Соның нәтижесінде лот қайтадан аукционға шығарылды. Мәсімов катанасы – қара қынапқа салынған, бойлай ойығы бар қылыш. Оның сабы сұр түсті металдан жасалып, бедерлі өрнекпен безендірілген. Ци – тіршіліктің өмірлік энергиясы немесе “жан қуаты” деп түсіндіріледі. Ежелгі қытайлар оны бүкіл әлемде бар күш деп санаған. Мәсімовтың самурай қылышын қолған түсірген адамның денсаулығы жақсарып, ұзақ өмір сүреді деген қауесеттер бар. Былтыр аукционда Мәсімовтың басқа мүйіз қылышы бірден сатылып кеткен еді. Үлкен топтың сол қылышқа қызығып отырғанын жазғанбыз. Сол алғашқы аукцион дүркіреп өткен. Мәсімов коллекциясынан 43 мүлік, оның ішінде кәдесыйлық монеталар, қылыштар және басқа да дүниелер бар, барлығы лоттарға шығарылған. Бастапқы бағасы 7 миллион теңге деп қойылғанымен, сауда қызып, қорытындысында 10 миллион теңгеге сатылды. https://t.me/dalainside

🚆Қазақ инвесторлары Арменияның теміржолына қызықпайтынын бейресми каналдар арқылы жеткізді Енді 2028 жылы концессияны ұзарту бойынша Армения Ресеймен қоян-қолтық келіссөздер жүргізуі тиіс. Немесе француз инвесторларына жобалық ұсыныс жасауы мүмкін. Бірақ Оңтүстік Кавказ теміржолы (ОКТЖ) теміржолы жүйесі өзін ақтап, коммерциалық тиімді активке айналуы үшін кем дегенде 1 миллиард долларлық инвестиция қажет және Зангезур дәлізі, Әзірбайжан мен Түркияны байланыстыратын тармақ салынуы тиіс. Қазіргі Армения мен Грузия арасындағы коридор Транскаспийлік транзиттің қажеттілігін мүлде жаба алмайды. Бұған дейін Арменияның Премьер-Министрі Никол Пашинян ОКТЖ бойынша Ресей концессиясынан бас тартып, оны Қазақстандық инвесторларға беру мүмкіндігі туралы мәлімдеген болатын. Бірақ артынша Армения тарапы бұл бағыт бойынша ешкіммен ешқандай келіссөздер жүріп жатпағандығын хабарлаған. «Бейресми контактілер болды. Бірақ біздің инвесторлар бұл жобаның саяси тәуекелі тым жоғары екенін бірден есептеп отырған. Оған тәуекел үшін премияның үлкен болғандығынан ондай жоба қысқа мерзімде коммерциалық жағынан өзін ақтауы тиіс. Бірақ бұл теміржолдар желісі трансшекаралық сипаттан көрі тұйықтық, әшкіармениялық сипатқа ие. Қазір істеп тұрғаны тек Грузиямен мемлекетаралық қатынас қана. Ол барлық транзиттік ағындарды қамтамасыз ете алмайды. Түркияға шығатын Зангезур дәлізі қызық болар еді. Бірақ ол бойынша үлкен саяси шешімдер әлі толық қабылданған жоқ. Детальдар да нақтыланбады», - дейді, DALA INSIDE дереккөзі. Арменияның теміржол жүйесі 2008 жылдан бері Ресейдің мемлекеттік «Российские железные дороги» компаниясының еншілес құрылымы арқылы басқарылып келеді. Форматы 30 жылдық концессия. Яғни инфрақұрылым Арменияныкі, ал басқару, қызмет көрсету және жаңғырту ресейлік тарапқа берілген. Қазір Ресей бүкіл Армения теміржолының жұмыс істеп тұрған негізгі желісін бақылауда ұстап отыр. Бірақ жүйе толық қуатында жұмыс істемейді. Себебі Армения географиясы тұйық. Елдің теміржол арқылы сыртқы әлемге негізгі қақпасы Грузия бағыты ғана. Солтүстік бағыттағы бір ғана желі үзілсе, бүкіл жүйе оқшауланып қалады. 2024 жылғы су тасқыны осы тәуекелді нақты көрсетті. Инвестиция көлеміне келсек, ресейлік оператор 2008 жылдан бері 145 миллиард драмға (400 млн доллар) дейін қаржы салған. Ақша инфрақұрылым жөндеуге, байланыс жүйесіне, локомотивтер мен вагондарға жұмсалған. Бірақ мәселе енді ақша көлемінде емес, сол инвестицияның қайтарымында болып отыр. ОКТЖ-ның таза қаржылық моделі күрделі. Жолаушылар тасымалы көбіне шығынды сегмент саналады. Негізгі табыс жүк тасымалынан келуі керек. Бірақ Арменияның ішкі нарығы шағын болғандықтан, үлкен пайда тек транзиттен түсуі мүмкін. Ал транзит үшін шекаралар ашық, саяси режим тұрақты, тариф бәсекелі болуы шарт. Қазір дәл осы үш фактор да әлсіз. «Российские железные дороги» неге екені белгісіз, Ерасх пен Ахурян маңындағы желілерді модернизациялап, іске қосуға асықпай отыр. Егер олар іске қосылса, Армения Әзербайжан мен Түркия бағытына шыға алар еді. Қазақ инвесторлары егер Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Пашинян, Путин, Әлиев пен Ердоғанмен саяси келіссөздер арқылы гарантия мәселесін шешсе, Транскаспийлік бағыт аясында инвестиция салуға дайын. Тек мұндай инвестицияға саяси қолдау керек болып тұр. https://t.me/dalainside

💡Қаржы нарығында депозит кредиттен 4,5 триллион теңгеге озып кетті Қазақстанның банк жүйесінде парадоксалды, бірақ маңызды сигнал қалыптасты. Ақша ағыны жұмсалудан көрі жинақталуға бет алған. Биылғы сәуір айында екінші деңгейлі банктердегі депозиттердің жалпы көлемі шамамен 47,2 трлн теңгеге жетті, ал кредит портфелі 42,6 трлн теңгені құрады. Яғни, банктердегі жиналған ақша берілген несиеден айтарлықтай көп. Бұл өсімнің негізгі көзі қарапайым халық болып отыр. Жеке тұлғалардың депозиттері тұрақты түрде көбейіп, 2026 жылдың басында 17,4 трлн теңгеге жетті. Ал 2025 жылдың қорытындысы бойынша олар бір жылда 15,8%-ға өсіп, 26,2 трлн теңгені құраған еді. Ал бизнес депозиттері керісінше біркелкі емес динамика көрсетіп отыр. Жыл басында олар азайып, қазір шамамен 13,9 трлн теңге деңгейінде тұрақтанды. Бұл бизнестің ақшаны банкте ұстап отырмағанын немесе айналымға жіберіп жатқанын білдіреді. Ең басты тренд - халыққа кредит беру қарқыны қатты баяулады. Мысалы, 2026 жылдың ақпан айында жалпы кредит портфелінің өсімі небәрі 0,4% болды. Ал халыққа кепілсіз несие беру кемінде 10 пайызға төмендеді. Кредит беру азайғандықтан, соңғы айларда банктердің Қазақстан Ұлттық Банкі құралдарына ақша салуы күрт өсті. Қысқа мерзімді, кепілмен қамтамасыз етілген операциялар (РЕПО) арқылы табыс табу белсенділігі артып келеді. Бизнеске кредит баяу берілген сайын жаңа жобалар да баяу іске асады, инвестиция азаяды, жалпы экономикалық айналым тежеледі. Қарапайым тілмен айтсақ, қазір Қазақстанда ақша бар, бірақ ол толық айналымға түспей отыр. Банктер тәуекелден қашып, қорғаныс режиміне көшкен. Бұл қысқа мерзімде тұрақтылықты сақтауы мүмкін. Бірақ арты жақсылыққа апармайды. https://t.me/dalainside

Медеу аудандық №2 сотында белгілі кәсіпкер Алмас Әбдіғаппаровқа қатысты сот үкімі шықты. Ол Esentai City элиталық тұрғын үй кешеніндегі төрт вилланы сатып алушының 1 миллион долларын жымқырды деп айыпталды (салушы – «AV-Construction» ЖШС). "Алмас Алтайұлы Әбдіғаппаровты ҚР ҚК 189-бабы 4 - бөлігі 2-тармағы (аса ірі мөлшерде сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иемдену немесе ысырап ету) бойынша кінәлі деп танылсын және оған орташа қауіпсіз қылмыстық-атқару жүйесі мекемесінде жазасын өтей отырып, жеті жыл бас бостандығынан айыру түріндегі жаза тағайындалсын", - деп үкім шығарды судья Тұрсынхан Саликов. Сондай-ақ, сот жәбірленушілердің талап арызын толық көлемде қанағаттандырып, Әбдіғаппаровтан 418 млн теңге өндіріп алды.

"Даму" қоры басшылығына 158,6 миллион теңге төленгені туралы ақпарат

💸Басшылыққа 158,6 миллион теңге «Даму» қорының басқарма мүшелеріне 2021 жылы 158,6 миллион теңге төленді. Ол ортақ сома. Оған бәрі – яғни, жалақы, премия, бонустар, еңбек демалысына төленетін ақылар кіреді. «Даму» қорының басқарма құрамына 5 адам кіретінін ескерсек, әр мүшесіне айына 2,6 миллион теңгеден келіп отырған. Негізі бұл көп сома емес. Ашығын айтқанда, мұндай жоғары біліктілігі бар мамандар үшін бұл өте аз. Шетелде мұндай үлкен компанияларының басшылары одан 10-20 есе көп қаржы алып жатады. Мысалы, «Jusan bank» басқарма мүшелері айды аспанға шығарып, 2020 жылы 15 миллиард теңге бонусты өзара бөліп алған болатын. Әңгіме тиімділікте. Қордың биылғы алғашқы тоқсанындағы нәтижесі жаман емес. Аудиттелмесе де, таза кірісі 20 миллиард теңгеден асып отыр. Ал 2021 жылы таза кірісі 25 миллиард теңге болған еді. Бұдан «Даму» қорының өте тиімді жұмыс істейтінін көруге болады. «Даму» қорында бір басқарма төрайымының төрт бірдей орынбасары бар. Ол тым көп емес пе деген сұрақтар туындайды. Дұрысы – басқарма мүшелерінің санын 4 адамға дейін қысқару. Ал оларға жылына төленетін қаржыны 158 миллионнан 250 миллион теңгеге дейін көтерсе де артық болмайды. Сонда Қор басшылығы тиімді нәтижелер көрсетіп, ROA мен ROE көрсеткішін одан сайын арттыруға деген мотивация алады. https://t.me/dalainside

Аудиторлар (Moore Kazakhstan) көзге шұқып көрсеткен "Қазақстан Инжиниринг" проблемалары

⚡Соғысатын ештеңеміз қалмауы мүмкін Қорғаныс техникасына жауапты "Қазақстан Инжиниринг" ұлттық компаниясы 14,3 млрд теңгеге қарызға батқан. Ол алған кредиті бойынша биыл Халық банкі мен Самұрық-Қазынаға 23 миллиард теңге төлеуі тиіс. Оны еншілес компанияларын сатпаса, өз қалтасынан төлей алмайды. Ал Үкіметтің кешенді жекешелендіру бағдарламасына енгеніне қарамастан, компанияның еншілес ұйымдарын сатып алуға құлшынып отырған ешкім жоқ. Осындай жағдайда отырып, биыл "Қазақстан Инжиниринг" АҚ Forte Bank-тен тағы 1 млрд теңге кредит алған. Компанияның барлық меншігіндегі заттар банктер залогында. Әрине, 14 миллиард теңге деген қатты бір уайымдайтын қарыз көлемі емес. Бізде триллиондап қарыз болып жүрген (мысалы: ҚазМұнайГаз) ұлттық компаниялар да бар. Бірақ сол қарыздың көбейіп келе жатқаны алаңдатады. Негізі "Қазақстан Инжиниринг" толық минусты компания деп айтуға келмейді. 2021 жылы ол 1,9 миллиард теңге таза табыс алған еді. https://t.me/dalainside

Қожамжаровқа да тықыр таянып келеді Олигарх Дінмұхамед Ыдырысов Олеся Кексель, және басқа да кезінде лауазымды қызметтер атқарған тұлғалардың үстінен "Рейдерлік" бабы бойынша Бас прокуратураға арыз түсірді. Оның ойынша, осы рейдерліктен ол 170 миллиард теңгенің активтерін жоғалтқан. Суреттегі Олеся Кексель кезінде Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігінің тергеу департаментінде басшылық қызмет атқарды және Қайрат Қожамжаров, Талғат Татубаевтардың командасында болды. Қожамжаров Бас прокуратураға ауысқанда, Олеся Кексель де оның артынан барды. 2019 жылы мемлекеттік қызметтен кетіп, Қазақстан аумағынан көшіп кетті. Олеся Кексель мен Талғат Татубаевқа қатысты кез-келген іс Қайрат Қожамжаровты да міндетті түрде шарпиды. Себебі, көптеген шаруалар тікелей Қожамжаровтың тапсырмасымен жасалған болатын. Жаңа Қазақстан басшыларының Қожамжаровқа деген көзқарасы жақсы емес, себебі ол Назарбаевтік репрессиялардың жендеті болып жұмыс істеді. https://t.me/dalainside

Белгісіз біреу түн жамылып, журналист Михаил Козачковтың көлігін бүлдіріп, балағат сөз жазып кеткен еді.

⚡️ Ақпарат және қоғамдық даму министрі Асқар Умаров өзі басқаратын ведомство журналист Михаил Козачковқа қатысты оқиғаны мұқият назарда ұстап отырғанын хабарлады https://t.me/ulys1

😱 "Қарақалпақ - өзбек қатынасын украин - орыс қатынасымен салыстыруға келмейді. "Қолдаймыз" деп үміттендіріп, өзі де аз санды қарақалпақтарды арандатып аласыздар... Бұл мәселе тек БҰҰ шеңберінде шешілуі тиіс". Бұл пікірді белгілі ұстаз, тарихшы Өмір Шыныбекұлы Adyrna.kz тілшісіне берген сұхбатында айтты. https://t.me/adyrnaportal