مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی

🔹تست داروی کرونا روی بیماران بدون اطلاع آنها و با حمایت مافیای دارو! 🖊️/ گزارشی از تخلفات در تست «داروهای کرونا» / 📝امیرحسین کنزق، انصاف نیوز: این روزها ادعای کشف داروی کرونا برایمان تقریبا عادی شده. اما نکته‌ی مهم اینجاست که هر دارویی برای اثبات اثرگذاری خود باید روی بیماران تست شده باشد. رئیس انجمن علمی حقوق پزشکی ایران به انصاف نیوز می‌گوید برخی شرکت‌های داروسازی با اعمال نفوذ و فساد، داروهای خود را بدون اجازه از بیمار و مسئولین بیمارستان‌ها روی بیماران تست می‌کنند. او معتقد است به‌جز شرکت‌های دارویی نهادهای دیگری هم هستند که بدون اجازه‌ی بیمار و وزارت بهداشت تاثیر «گیاهان» را روی بیماران تست می‌کنند؛ که این کار هم خلاف اخلاق و هم خلاف قانون است. موضوع به قدری جدی است که کمیته اخلاق مرکزی وزارت بهداشت که باید روی کمیته‌های اخلاق دانشگاه‌ها نظارت کند تا آنها مجوز تست دارو روی بیمار را بدهند تاکنون مصوبات کمیته اخلاق دو دانشگاه را باطل کرده. اولین خبرها از کشف داروی کرونا! از همان روزهای ابتدایی کرونا کسانی که خود را به عنوان متخصص طب اسلامی یا طب سنتی معرفی می‌کردند مدعی شدند که داروی کرونا را کشف کرده‌اند. آنها با مراجعه‌ی خودسر به بیمارستان‌ها بدون رعایت نکات بهداشتی به قول خودشان بیماران را درمان می‌کردند. احتمالا تکلیف این خود طبیب خواندگان از ابتدا مشخص بود اما روز ششم فروردین بود که خبر کشف داروی کرونا در خبرگزاری‌های کشور منتشر شد. به گزارش تسنیم سارا مبارک -مسئول گروه تحقیقاتی عفونی علوم پزشکی آبادان- با تایید اینکه این دارو روی ۶۰ بیمار تست شده گفت: از زمان شیوع ویروس کرونا در کشور، استان خوزستان و محدوده‌ی دانشکده علوم پزشکی آبادان، تیم تحقیقاتی این دانشکده تصمیم گرفت از داروهایی استفاده کند که با کمک آنها علائم بالینی بیمار سریع‌تر بهبود پیدا کند. تکذیب خبر و حذف از روی پرتال دانشگاه این خبر روی پرتال دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی آبادان هم قرار گرفت؛ اما فردای آن روز تکذیب شد و خبر از روی پرتال دانشگاه حذف شد. ساعاتی بعد از انتشار تکذیبیه در روز هفتم فروردین، ایلنا خبری منتشر کرد که حسن کایید، مدیر روابط عمومی دانشکده علوم پزشکی آبادان در این خصوص اظهار کرد: «نخست اینکه این تجربه‌ی موفق حاصل یک کارآزمایی بالینی مبتنی بر روش‌های کاملاً علمی و با رعایت اصول اخلاقی زیر نظر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و اخذ مجوزهای لازم بوده و نتایج به دست آمده کاملاً علمی و موثق است». اما نکته‌ی اساسی اینجاست که این دانشگاه با چه مجوزی‌ این دارو‌ها را روی بیماران تست کرده. آیا از آنها برای این تست اجازه گرفته است؟ آیا این داروها پیش از تست روی انسان روی حیوانات تست شده‌اند؟ آیا این داروها مجوزهای لازم جهت پژوهش روی بیمار را دارند یا خیر؟ دارویی که بدون ثبت در جایی روی انسان تست شده خبرگزاری فارس روز دهم فروردین در مصاحبه با فردی که نامی از او نیاورده اما او را یک کارشناس پژوهشی معرفی کرده گفت: «این فرآیند تحقیقاتی یک مشکل اساسی دارد و این مشکل اینجاست که هر کارآزمایی بالینی که قرار است بر روی بیمار آزمایش شود، باید حتما کد IRCT داشته باشد و این تحقیقات فاقد این کد است. تست دارو روی بیمار جرم است چه داروی شیمیایی چه داروی سنتی! دکتر محمود عباسی رئیس انجمن علمی حقوق پزشکی ایران در گفت‌وگو با انصاف نیوز می‌گوید داشتن کد IRCT اصلا کافی نیست و مرحله‌ی اول شروع فرآیند پژوهش است. او در این باره گفت: هر دارویی قبل از عرضه به بازار و در مرحله‌ی آزمایشگاه باید روی حیوانات و سپس روی انسان آزمایش شود. او ادامه داد: هیچ طرح پژوهشی در کشور ما و تقریباً تمام دنیا بدون انجام پروسه‌ی طرح شدن پروپوزال در شورای پژوهشی و کمیته اخلاق نمی‌تواند آغاز بشود. در واقع پس از ثبت در IRCT طرح باید در شورای پژوهش و کمیته اخلاق مطرح شود. متاسفانه در این وضعیت آشفته که ما این روزها درگیرش هستیم می‌بینیم که برخی افراد در مراکز درمانی با سوء استفاده از این موقعیت حساس داروهایی را روی افراد تست می‌کنند. رئیس مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی این فعالیت‌ها را غیر اخلاقی و جرم دانست و ادامه داد: این جرم هم قابل تعقیب کیفری و هم قابل تعقیب انتظامی است. هرکس که خلاف قوانین، آزمایشی را انجام دهد تخلف پژوهشی انجام داده. دکتر عباسی درباره‌ی مدعیان طب اسلامی هم گفت: کسانی که در حوزه طب اسلامی یا سنتی هم فعالیت می‌کنند باید واجد صلاحیت باشند؛ هر کسی نمی‌تواند ادعایی بکند و خودش بخواهد روی بیماران آزمایش کند. بدون تردید کسانی که در حوزه طب اسلامی، سنتی یا هر عنوان دیگری هم فعالیت می‌کنند باید همین مراحل را طی کنند و اگر این مراحل را طی نکنند مجرم هستند. او ضمن اظهار تاسف از رخ دادن این اتفاقات توسط برخی از افراد کادر درمانی بیمارستان‌ها و مدعیان طب

رئیس کمیته انتقال محکومان وزارت دادگستری اعلام کرد: 🔹رایزنی با کشورها برای مبادله محکومان 🖌رئیس کمیته انتقال محکومان وزارت دادگستری از ادامه رایزنی با کشورها برای مبادله محکومان خبر داد. 📝به گزارش روابط عمومی وزارت دادگستری، محمود عباسی رییس کمیته انتقال محکومان و معاون حقوق بشر و امور بین الملل وزیر دادگستری اعلام کرد: با توجه به شرایط حساس کنونی و گسترش و شیوع کرونا از اسفند ماه گذشته در حال رایزنی با کشورها به منظور تبادل زندانیان دو کشور هستیم و نتیجه پیگیری های کمیته انتقال محکومان از طریق وزارت امور خارجه و اینترپل نتایج مثبتی به همراه داشته است که تداوم می یابد. وی بر اعلام آمادگی کشورمان نسبت به انتقال محکومان دیگر کشوها تاکید کرد و افزود: هم اکنون ۲۶۰۰ محکوم افغانی آماده انتقال به کشور متبوعشان هستند و برخی کشورهای آسیای میانه با مبادله زندانیان موافقت کرده اند. عباسی با اشاره به دیپلماسی فعال حقوقی و قضایی و سیاست اصولی و انسانی و مبتنی بر حقوق بشر جمهوری اسلامی ایران تاکید کرد: مبادله و انتقال محکومان در چارچوب سیاست های بشر دوستانه و رافت اسلامی و انسانی جمهوری اسلامی ایران قابل توجیه است و بدون تردید درک این این واقعیت که در شرایط حساس کنونی کشورها باید در کنار یکدیگر باشند و سیاست هماهنگی را دنبال کنند یک اصل بنیادی است که جمهوری اسلامی ایران در موقعیت های مختلف آن را به مورد اجرا گذاشته است.

🔹در ستایش سفیران سلامت 🖌در ستایش سفیران سلامت دکتر محمود عباسی دبیر شورای اخلاق دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و معاون حقوق بشر و امور بین الملل وزیر دادگستری 📝این روزها که ایران عزیزمان در تلاطم دریای مواج زمان، گرفتار در محاصره طوفانِ سهمگین کرونا است و دست تقدیر آتشی دیگر بر خرمن مردم افکنده ما را مرهمی جز صبر و شکیبایی نیست. در عین حال که ستیغ نگاهمان به آسمان دوخته ایم و دستانمان در انتظار باران رحمت الهی است، در قبال این پدیده تنها دستان سفیران سلامت را می بینیم که واسطه فیض خدایند و تبلور شفای الهی که گفته اند و هو یشفین. در شرایطی که تحریم های ناجوانمردانه و کمبود دارو و اقلام بهداشتی، جامعه پزشکی و بیماران را بیش از پیش در تنگنا قرار داده است، شیوع لجام گسیخته کرونا، تهدیدی افزون و دردی جانکاه بر دلها نشاند و در این شرایط حساس، چشم امید همگان به سپاهیان سپید پوش نظام سلامت دوخته شد که در خط مقدم این کارزارند. تاریخ گواه صادقی بر این مدعاست که خط مقدم بحران ها در این مرز و بوم از جنگ تحمیلی و تحریم دارویی گرفته تا تهاجم ویروسی کرونا، مدیون دفاع جانانه سپید جامگان خود باخته ای است که با التیام زخم ها، غبار غم از چهره رنجور مردم بر می پیچند و تهدیدها را از رخ جامعه و در کوران کرونا، بذر امید بر باغچه دلهای هراسان و چشم انتظار بیماران می کارند و با تلاش بی وقفه خود، ارمغان باران بر شاخساران خشک و تکیده این خاک، پدید می آورند. در وضعیتی که رسانه های معاند، بی پروا و بی ملاحظه، با نشر جعلیات و هراس افکنی، امان ذهن این مردم را بریده اند و جان آنان را در وقفه این پریشانی، زیر سایه سنگین تیک تاک لاشخورها، به لرزه در می آورند، و حال که پچ پچ ابلیس ها و زنجیر دیوها، وطن را در بند خطر گرفتار کرده است، پزشکان و پرستاران، این فرشتگان سلامت با رشادت و ایثار و عشقی وصف ناپذیر و سعه صدری بی بدیل، بالهای رحمت و شفقت خود را بر پیشگاه جامعه گشوده اند و سرانگشت شفابخش آنان، مرهم زخم های این سرزمین و نوید بخش گشودن گره های کور، گردیده است. اگر دیروز در شرایط جنگ تحمیلی هر کس می توانست جان بر کف و تفنگ بر دوش نهاده در خط مقدم با دشمن بعثی کارزار نماید، امروز دیگر این تنها پزشکان و پرستاران و پرسنل درمانی اند که می توانند در این خط، از سلامت و جان مردم حراست و پاسداری کنند و در این راه، با کمبود تجهیزات و وسایل حفاظتی و در تیررس مستقیم ویروس ها، چونان رزمندگانی بی سلاح جان بر طبق اخلاص نهاده اند و من در حیرت مانده ام که چگونه می توان شکوه این از خودگذشتی را در قاب ناچیز واژگان به تصویر کشید؟ تمامی آنچه امروز می توان بر زبان راند اینکه ای سفیران رحمت و ای پیامبران سلامت شما را سپاس که برای عبور از این بحران مقاوم ایستاده اید و برای رهایی مردم از این پدیده منحوس جان بر طبق اخلاص نهاده اید. بشارت بر شما باد که مردمی مهربان و صمیمی در ستایش از ایثار و فداکاری شما تمام قد ایستاده اند و قدردان تلاش های صادقانه و شبانه روزی شمایند. به پاس این همه لطف شما را می ستاییم و بر دستان شما بوسه می زنیم که واسطه فیض خدایید.

اینکه ترکیب مدیریت هم افزا و منسجم در سطح دولتی و نهادهای حاکم در کنار استقبال و مشایعت شهروندان چگونه می تواند طرح های توسعه ای منطقه ای و ملی را به نحو احسن به منصه ظهور و بروز برساند.

🔹مدیریت کرونا و آزمون حقوق شهروندی 🖌دکتر محمود عباسی دبیر شورای اخلاق دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و معاون حقوق بشر و امور بین الملل وزیر دادگستری 📝از مهمترین وجوهی که در پرتو تهاجم کرونا در جوامع سیاسی و نظام های ملی به چالش کشیده شد، وضعیت شهروندی و شاخص حقوق شهروندی در محکی جدی بود. حقوق شهروندی به رغم ریشه یابی در حقوق طبیعی و بنیادین بشری، حاصلِ نوزاییِ نظریِ معاصر در عرصه های انسانشناختی، جامعه شناختی و حقوق است. مولفه های اقلیم، دولت و شهروندان به مثابه عناصر زیرساختی، حقوقی و حقیقی، در فرایندی آگاهانه، پیوندی ریشه دار و هدفمند یافته، پیرابند حقوق شهروندی را در نظم نوین جامعوی، حدنگاری می کنند. حقوق شهروندی متضمن ابعاد سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی است و بیش از هر چیز پهلو به مدنیت و آرمان های امنیت، جمهوریت و مشارکت می¬زند. منظومه حقوق شهروندی ارتباطی چند وجهی میان دولت- شهروند و شهروند- شهروند را نمایان می سازد که در سایه تعالی و ترقی این ارتباط، جامعه آرمانی مدنی، نظم و نسج می یابد. حقوق شهروندی دائر مدار توازن میان حق و تکلیف است و یک نظام ملی را در مقابل بحران ها تجهیز و تأمین می کند. گاه نیز در سایه بحران، ظرفیت های پنهان و قابلیت های همنوایی در یک بافت اجتماعیِ به ظاهر واگرا، هویدا می شود. این مسأله را به خوبی می توان در همیاری ملی جامعه ایرانی برای مقابله با اپیدمی کرونا به نظاره نشست. در هفته های اخیر علیرغم کمبودها، خلأها و مشکلات داخلی و خارجی، در برنامه جامعِ مقابله با کرونا، پیوستاری از معرفت، مدیریت، عقلانیت و مشارکت را میان کنشگرانِ حقوق شهروندی یعنی دولت و شهروندان در جامعه شاهد بودیم که تداوم آن می تواند روایتگر حماسه ملی و طلیعه گاه ارتقاء شاخصه های حقوق شهروندی در جامعه ایرانی باشد. بدون تردید عقلانیت ملی، یاخته های حقوق شهروندی را تشکیل می¬دهد و مشارکت، مولفه ای حیاتی، چند سویه و متضمن حق و تکلیف، در شریان حقوق شهروندی است و آموزش و مدیریت، ساخت دهی و سو دهی به عقلانیت و مشارکت را در سازواره حقوق شهروندی، هموار می نماید. در کشاکش کرونا در کشور عزیزمان ایران، مردم بارقه ای امیدبخش از ظرفیت شهروندی و بلوغ معرفت شناختی را نشان دادند. رعایت چشمگیر توصیه های بهداشتی و پیشگیری های وضعی و اجتماعی، تعطیلی اماکن فرهنگی و آموزشی در عین سیالیت معنوی فعالیتهای مزبور و توقف بسیاری از بنگاه های اقتصادی ضمن بهره وری ضروری، ایمن و حداکثری از فضای محدودِ موجود، مشارکت خیره کننده در طرح کارآمد غربالگری و ساماندهی وزارت بهداشت، پیوستن ارادی به قرنطینه های خانگی، پرهیز از سفر میان درصد بالایی از شهروندان و در نهایت، اوج این همکاری که در روز طبیعت با در خانه ماندن شهروندان رقم خورد، تجلیِ کم نظیری از مشارکت مبتنی بر آگاهی و عقلانیت را در جامعه رقم زد. باید خاطر نشان کرد که مسئولیت پذیری شهروندان، همچون شاهرگی حیاتی، ضامن بقا و ارتقای حقوق شهروندی و بالمآل تأمین سعادت فردی و اجتماعی است. در حقیقت، غایت شهروندی تعامل و هم افزایی در بستر جامعه در اقلیمی با پیوندهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی متنوع است که در آن شهروندان علاوه بر انقیاد شخصی با کنشی مستمر و معنادار در تقابل با یکدیگر، همگرایی اجتماعی را موجب می شوند. چالشی که در گذشته تا حدی پاشنه آشیل شهروندی در کشور ما بود، امروز در جریان مواجهه با کرونا، به طرز قابل تحسینی، رو به بهبودی می رود. در سویی دیگر، رویکرد دولت و نهادهای عمومی که در آغازین روزهای غفلگیری در برابر پاندمی کرونا، کمی آشفته و پراکنده و نامنسجم به نظر می آمد، رفته رفته نظم و یکپارچکی بی نظیری یافت به طوری که تجهیز هدفمند مراکز بهداشتی، درمانی و بیمارستان های معین و همچنین اجرای طرح غربالگرای وزارت بهداشت و مشارکت چشم گیر و حداکثری شهروندان در این طرح در کنار تعامل و همکاری سایر نهادها در راستای تسهیل و تسریع در برنامه های مزبور، از همه گیری مضاعف ویروس جلوگیری به عمل آورد. در این بین، نمی توان ازخودگذشتی و حماسه بی نظیر شاغلین حرفه سلامت اعم از پزشکان، پرستاران و دیگر کادر درمان که نقش آن را تا ابد بر صفحه افتخارات این مرز و بوم حک نمود، نادیده انگاشت. تمامی این عوامل به گونه ای بی بدیل، الگویی ایرانی در مدیریت کرونا را در پرتو کارکردگرایی مولفه های حقوق شهروندی به نمایش گذاشت که با تکرار و تقویت آن نه تنها کنترل این ویروس منحوس به زودی میسر خواهد شد بلکه در سایه این اهتمام، واقعیت های راجع به جامعه شهروندی ایران و ارتباط وثیق و عمیق مسئولین و مردم و بافت های اجتماعی با یکدیگر که گاهاً چهره آن زیر فشار تبلیغات سوء رسانه های معاند تخدیش می گردید، دیگر بار آشکارتر از گذشته نمایان می شود. سیر وقایع اخیر، پیامی واضح و درسی گرانمایه نیز برای دولتمردان و شهروندان داشت و

🔹قابل توجه پزشکان متعهدوخدمتگزار کشورعزیزمان ایران 📝امتحان بزرگ الهی: ۱- اینجانب مکرر گفته و نوشته ام که حرفه پزشکی از چنان قداستی برخوردار است که اگر بگوییم این دست خداست که از آستین پزشک برای درمان انسانها بیرون می آید گزاف نگفته ایم، پزشک دوا می دهد و خداوند شفا. فاذا مرضت فهو یشفین (بقره/۸۰) و چون بیمار شوم اوست که بهبودی‏ ام می‏ بخشد. ۲- در بحران پیش آمده برای کشور عزیزمان تلاش شبانه روزی و ایثارگرانه گروه درمانی اعم از پزشکان، پیراپزشکان، پرستاران، داروخانه ها ووو هرگز فراموش شدنی نیست و از اینجانب جز سپاس و دعا برای موفقیت و سلامتی آنان کار دیگری ساخته نیست. از درگاه خداوند متعال برای همه آنان سلامتی و مزید توفیق خواستاریم و امیدواریم که با تاییدات الهی این بلیه عظمی را بدست با کفایت آنان دفع فرماید. آمین. ۳- به یقین این رخداد تلخ و اسفبار برای مبتلایان، بیماری و رنج و درد است ولی برای دست اندرکاران امور پزشکی امتحانی بزرگ از سوی خداوند متعال است. ۴- به رغم آنکه تلاش درمانیان ایثارگر در مقابل دیدگان ملت عزیزمان مشهود و ملموس است با کمال تأسف شنیده می شود که در برخی از نواحی کشور که بیماری هجوم آورده، عده ای از پزشکان مطب خود را تعطیل کرده و پاسخگوی ارباب رجوع نمی باشند. خدا کند که این خبر صحت نداشته باشد. زیرا برای شرف، اخلاق و جوانمردی ایرانی امری زشت و ناپسند است. یه یقین کم بود وسائل و تجهیزات هرگز نمی تواند عذری برای این گناه اخلاقی بحساب آید زیرا ناگفته پیداست که تلاش برای تهیه امکانات از مقدمات واجبه این تکلیف انسانی است و تعطیلی مطب و دفتر کار طبیب راه حل نهائی نمی باشد. آیا این شرائط با شرائط دوران دفاع مقدس تفاوتی دارد که عزیزانی از شما به سوی جبهه برای یاری شتافتند و بی گمان برای همیشه نامشان با افتخار و سربلندی برتارک تاریخ ایران می درخشد؟ ۵- اصولا حرفه پزشکی از نظر فقهی از واجبات کفائی است که در برخی شرائط همچون شرائط فعلی که کشور با هجوم بیماری واگیر مواجه است در فرض گسترده شدن نیاز، به واجب عینی مبدل می شود و تخلف از آن گناه کبیره است. ۶- خدمتگزاران عالیقدر: گذشته از وجوب و تکلیف شرعی، تکلیف انسانی و اخلاق پزشکی را متذکر می گردم. شما عزیزان تحت توجهات پروردگار از دست رنج ملت ایران این دانش را آموخته اید و درد امان این مادر پرورده شده اید، مادری که به امید یاوری و دستگیری امروز در کنارگاه واره شما نشسته از شما انتظار یاری به فرزندانش را دارد، حاشا به جوانمردی شما عزیزان که صدای مام عزیز وطن و ناله هموطنان را پاسخ ندهید. با توکل به یاری پروردگار و توجهات و نزول شفای الهی دست از آستین به درآورید و به سوی درمان بشتابید که خدا همراه شماست. من به عنوان یک روحانی خدمتگزار ملت، دست شمارا می بوسم ، نه من بلکه: صدها فرشته بوسه بر آن دست میزند کز کار خلق یک گره بسته واکند ۷- استدعای نگارنده از مقامات کشوری رفع نیازهای جامعه پزشکان است که با مدیریتی خردمندانه کمبودها را رفع فرمایند. ۸- از مقامات قضائی می خواهیم که به امر نه خیانت بلکه جنایت جنایتکارانی که دراین شرائط به سودجوئی دست می یازند و وسائل مورد نیاز درمان را غارت می کنند و خون بی گناهان را می مکند بپردازند و به نامه پراکنی و کاغذ بازی بسنده نفرمایند. شخصا به مراکز مربوط سرکشی فرمایند و مقصران را تذکر و ارشاد و مجرمان را تنبیه و مجازات نمایند. والسلام. 🖋 دکتر سید مصطفی محقق داماد -رئیس انجمن بین المللی اخلاق زیستی اسلامی و رئیس دپارتمان الهیات پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

Photo from MH.Erfanmanesh

📢رییس کمیته انتقال محکومان وزارت دادگستری اعلام کرد: 🔹بیش از دو هزار محکوم افغانی آماده انتقال به کشور متبوعشان 🖌رییس کمیته انتقال محکومان وزارت دادگستری گفت: بیش از دو هزار محکوم افغانی آماده انتقال به کشور متبوعشان هستند. 📝به گزارش روابط عمومی وزارت دادگستری، محمود عباسی، معاون حقوق بشر و امور بین الملل وزیر دادگستری و رییس کمیته انتقال محکومان وزارت دادگستری در حاشیه برگزاری کمیته انتقال محکومان با اشاره به شیوع کرونا تأکید کرد: پرونده بیش از دو هزار نفر از محکومان افغانستانی در دستور کار کمیته است که با توجه به اعلام رضایت محکومان به انتقال، در چارچوب موافقت نامه انتقال محکومان بین دو کشور، جمهوری اسلامی ایران آمادگی دارد آنان را به کشور متبوعشان منتقل نماید تا ادامه محکومیتشان را در زندان های افغانستان بگذرانند. وی افزود: در حال رایزنی با مقامات سیاسی و قضایی افغانستان هستیم تا هر چه سریعتر این محکومان را به کشور متبوعشان منتقل نماییم.

Photo from MH.Erfanmanesh

اشد، نه تنها از استحباب برخوردار نیست، بلکه با حرمت جدی و اکید روبرو خواهد بود. بنابراین به رغم استحباب موکد و فضیلت نماز جماعت و عبادت در مشاهد مشرفه هر گاه حسب نظر کارشناسان بهداشت احتمال عقلائی باشد که حضور دراین اماکن مقدس سبب ضرر به خود یااضرار به دیگران میشود نه تنها مستحب نیست بلکه دربرخی فروض عبادت مورد نهی شارع قرار می گیرد و بنابر نظر بسیاری از فقیهان بزرگ باطل و اعاده یا قضای آن واجب می گردد. 9- دیدار ارحام، دوستان و آشنایان البته در شرائط عادی امری مستحب موکد و با فضیلت است ولی به یقین در شرائط فعلی که احتمال انتقال بیماری جدی و عقلائی است، نه تنها از رجحان برخوردار نیست، بلکه حرام و خلاف شرع است و در صورت ثبوت انتقال موجب ضمان خواهد بود. 10- «احتکار» یعنی انبار کردن مطلق مواد مورد نیاز مردم به قصد سودجوئی بیشتر، همیشه عملی زشت و حرام است ولی در شرائطی مانند وضعیت حاضر کشورمان احتکار وسائل مورد نیاز کادر پرشکی و بیماران گناهی بزرگتر است و چنانچه به علت عدم عرضه یکی از کالاهای مورد نیاز، خساراتی متوجه شخص و یا اشخاص گردد، ضمانت شرعی برعهده شخص محتکر است. 11- گران فروشی کالاها و سودجوئی غیر منصفانه در مواد مورد نیاز مردم همیشه عملی زشت و کریه و غیر انسانی است و خداوند هرگز به این گونه سوداگری ها برکت عطا نخواهد فرمود. ولی در مورد مواد مورد لزوم کادر پزشکی و بیماران در شرائط کنونی که گرانی باعث عدم توان تهیه برای نیازمندان گردد، زشت تر و کریه تر و غیر انسانی تر است و وجدان ملی را جریحه دار می سازد و چنانچه موجب گردد که به علت عدم توانائی نیازمندان، خسارتی بر آنان وارد آید موجب ضمان است. 12- در این ایام افرادی که مسئولیتهای پزشکی به عهده آنان است و یا برای تمشیت امور متصدی کارهای اداری هستند، انجام وظیفه امری واجب و کوتاهی عمدی حرام و در فرض ورود خسارت به شهروندان موجب ضمان است. البته حمایت از خدمتکاران به بیماران کرونائی بویژه در اختیار قرار دادن ابزار و خدماتی که به حفظ سلامت و جان آنان مربوط می شود هم به خودی خود و هم از باب مقدمه واجب، لازم است. 13- در این ایام که عده ای به علت مشکلات شغلی بدهکار می شوند و در ادای بدهی دچار دشواری و به اصطلاح فقهی «مُعسِر» هستند، مهلت دادن واجب شرعی است و مطالبه و پافشاری طلبکاران مادام که بدهکاران در شرائط ناتوانی می باشند، حرام و گناه کبیره است. قرآن مجید فرموده است: وَ إِنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلى‏ مَيْسَرَةٍ وَ أَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (بقره/280) و اگر (بدهكار) تنگدست بود پس (بر شماست) مهلت دادن او تا وقت توانايى و صدقه دادن شما (گذشت از اصل بدهى) براى شما بهتر است اگر بدانيد. 14- زندانیان که محکوم به تحمل زندان در مقابل جرائم ارتکابی خود هستند و در حال تحمل به سر می برند، چنانچه با احتمال عقلائی ابتلا به بیماریهای خطرناک مواجه شوند، متصدیان امور باید برای مراقبت و حفظ جان و سلامت آنان نهایت سعی خود را بکار گیرند. متهم و محکوم از نظر حقوق اسلامی از کرامت و حقوق انسانی برخوردار است و هرگز نباید به بیش از کیفر خود، معاقب گردد. 15- شفا از ناحیه خداوند است ولی شفای الهی از طریق داروهای پزشکان و عمل به دستورات آنان صورت می گیرد. تخلف از دستورات پزشکان معتبر در امور پزشکی همچون تخلف از دستور مراجع معتبر تقلید در امور دینی است. 16- و بالاخره به درگاه خداوند بی نیاز دست نیاز برداریم و دعای مأثور و منقول به سند معتبر از امام صادق (ع) را سه بار صبح و شام بخوانیم: اللّهم اجعلنی فی دِرعِک الحَصینة الّتی تَجعل فیها مَن تُرید. (خداوندا! مرا در پوششی که از هربلا و آفتی حفظ می کند و هر کس را بخواهی در آن قرار می دهی، قرار ده» (کافی /ج2ص534) والسلام