Allayorov's Dot

O'zbekistonga kelganimga 6 kun bo‘ldi. Sovuqqa o‘rganib qolganim uchun bu yer juda issiq sezildi. Bunday havoda ko‘chada ishlab yurgan insonlarni ko‘rganimda bir xursand va xafa bo‘ldim...

O’zbekiston🇺🇿❤️

Agar ijtimoiy tarmoqlar xalq rivojiga shu qadar zarar yetkazayotgan bo‘lsa, unda davlat nima uchun ularni bloklamaydi? Yurtimizda ishsiz va bekor yurgan odamlar juda ko‘p. Ishsiz odam esa ko‘pincha jinoyatga moyil bo‘ladi. Shuning uchun, ijtimoiy tarmoqlar zararli bo‘lsa ham, odamlarni band qilib, chalg‘itib turadi. Agar ularning qo‘lidan shu oxirgi ko‘ngilochar vositani olib qo‘ysa, ko‘pchilik energiyasini jinoyatga yo‘naltirishi mumkin. E'tibor uchun! Telegram — bu ijtimoiy tarmoq emas, balki oddiy messenger.

Milliy gvardiya va maktabdagi davomat Ko'pchilikka ma'lumki, yaqinda Milliy gvardiya maktablardagi davomatni nazorat qilishni boshladi. Ushbu o'zgarish ko'plab o'quvchilar va ularning ota-onalari tomonidan salbiy qabul qilindi. Ba'zilar, "Maktab o'quvchilarini nazorat qilishdan ko'ra, ularga muhimroq ish topilsa, yaxshiroq bo'lardi", deb hisoblashmoqda, ba'zi blogerlar esa bu vaziyatni kulgiga aylantirmoqda. Ammo, afsuski, ko'pchilik bu masalaning chuqurligini tushunmayapti. Ko'plab ota-onalar "farzandim o'qib, olim bo'lardimi? Undan ko'ra, ko'chaga chiqib 1-2 so'm pul ishlab, bizga yordam bersin", deydi. Bunday qarashlar sababli ko'plab o'quvchilar ta'lim olish imkoniyatidan mahrum bo'layapti. Milliy gvardiya aynan shu bolalar uchun ularga o'qish imkoniyatini qaytarishda yordam bermoqda. Sabrli bo'ling. Balki ayrim maktablarda ta'lim sifati yomon bo'lishi mumkin, lekin shu turdagi bolalar uchun maktabda o'qish, hozir qilayotgan qora ishlaridan ancha afzalroqdir.

O‘tgan yilning oxirida ko‘pchilik: «Kelgusi yildan maqsadlarimga erishishni boshlayman», deb aytgan edi. Xo‘sh, boshladingizmi yoki yana keyingi yilga qoldirdingizmi?

Qisqa video ko’raveradi, uzunlariga sabr yetmay qoladi. Uzun videoga yetmagan sabr, matnga ham yetmaydi. Matn o’qimagan, kitob o’qimaydi. Uzun video va kitoblarsiz ilm olinmaydi. Ilm olmasa, hayotida muammolar to’xtamaydi. Muammolardan qochish uchun yana qisqa videolar ko’radi… ©️ Aziz Rahimov

Men o‘zimning ishonuvchan xalqimga juda achinaman. So‘nggi 4-5 yil ichida o‘zbekistonliklar firibgarlar uchun asosiy nishonga aylanib bormoqda. Endi ularning o‘ljasi biz bo‘lib qoldik. Firibgarlikning ikkita eng keng tarqalgan turi mavjud: 1) Ijtimoiy tarmoqlarda…

Men o‘zimning ishonuvchan xalqimga juda achinaman. So‘nggi 4-5 yil ichida o‘zbekistonliklar firibgarlar uchun asosiy nishonga aylanib bormoqda. Endi ularning o‘ljasi biz bo‘lib qoldik. Firibgarlikning ikkita eng keng tarqalgan turi mavjud: 1) Ijtimoiy tarmoqlarda va messenjerlarda zararli dasturlar yoki havolalar mavjud bo‘lgan xabarlar. 2) Telefon qo‘ng‘iroqlari. Zararli xabarlar So‘nggi paytlarda firibgarlar Telegram messenjeridan faol foydalanib, zararli xabarlarni tarqatmoqda. Ularda nima bo‘ladi? 1) Soxta manbalarga havolalar. Siz havolaga o‘tganda, Telegramning asliga o‘xshaydigan avtorizatsiya sahifasi chiqadi. Ishonib, maʼlumotlaringizni kiritasiz. Bir necha vaqt o‘tib esa akkauntingizga kirish huquqini yo‘qotasiz. Ularning maqsadi nima? O‘g‘irlangan akkauntlar bazasini kengaytirish, ularni katta firibgarlik harakatlariga qo‘llash yoki sizga tanish odamlarga bukmekerlik kompaniyalari yoki kazinolarni reklama qilish. 2) Zararli ilova yuborish. So‘nggi yillarda firibgarlar ko‘p hollarda quyidagi mazmundagi xabarlarni jo‘natmoqda: «Assalomu alaykum. Sizni rasmlaringizni topib oldim» va xabarga zararli dastur ilova qo‘shiladi. Bu dasturni yuklab olganingizdan so‘ng, nafaqat Telegram akkauntingizni, balki telefondagi barcha maʼlumotlarni yo‘qotishingiz mumkin. Telefon qo‘ng‘iroqlar Eski usul. Firibgarlar bank xodimi sifatida qo‘ng‘iroq qilib, hisobingizda shubhali harakatlarni ko‘rishganini aytgan holda, SMS orqali kelgan kodni aytishingizni so‘rashadi. Agar kodni aytsangiz, kartangizdan pullarni yechib olishadi. Yangi usullar. Hozirgi kunga kelib, firibgarlar o‘zlarini har qanday shaxs sifatida tanishtirishlari mumkin:Milliy gvardiya yoki militsiya xodimi sifatida, farzandingiz jinoyat ustida qo‘lga olinganini aytishadi. Masalani hal qilish uchun shoshilinch ravishda pul berishingiz kerakligini taʼkidlashadi. Ota-onalar qo‘rquvda farzandi bilan bog‘lanishga ulgurmaydi va aldanib qolishadi. Yana ular o‘zlarini yangi qo‘shningiz sifatida tanishtirib, qarzga pul so‘rashlari mumkin. Chunki ular siz haqingizda maʼlumotlarga ega va bu hikoyani ishonarli ko‘rsatadi. Bu qachon tugaydi? Afsuski, hech qachon. Firibgarlar kundan-kunga yana-da aqlliroq bo‘lib bormoqda. Faqat telefon va internetdan foydalanmaydiganlar yoki firibgarliklarga qarshi immunitetga ega bo‘lganlargina omon qolishadi. Hushyor bo‘ling!

Dialekt (sheva) — bu katta kamchilikmi? Menimcha, tilimizning rivojlanishiga dialekt jiddiy to'siq bo'lmoqda. Agar siz boshqa zamonaviy tillarga qarasangiz, odatda bunday muammo yuzaga kelmaydi. Siz ingliz tilida dialektlar bor deb aytishingiz mumkin, lekin ular dialektlar emas, balki sinonimlar va boshqa mintaqalarda chalkashliklarni keltirib chiqarmaydigan so'zlardir. Rus tilida ham regionlarga qarab farqlar bor, lekin bu ham dialektlar emas. O'zbek tilini o'rganayotgan bir koreyalik do'stim bor. U tez-tez mendan nima uchun bir xil so'z turli joylarda turlicha ekanligini so'raydi va men kulib, bilmayman deb javob beraman. Bu tilni o'rganishni ancha qiyinlashtiradi. Misol: yaqinda vodiylik odam bilan muloqotda u "opoqi" so'zini ishlatdi va men u "opa" (сестра/sister) so'zini mehrli tarzda aytgan deb tushundim. Ammo keyin u "bobo" so'zini nazarda tutganini aytdi va men ajablandim. Bir so'zning qancha variantlari borligini o'ylab ko'ring: "bobo", "doda", "opoqi", "katta ota", "babay" va boshqalar. Ushbu muammoni qanday hal qilish kerak? Men aniq javob berish uchun tilshunos emasman. IT sohasidagi tajribamga ko'ra, bu rivojlanishni sezilarli darajada cheklaydi. O'zbek tilida sifatli sistemalar yaratish uchun juda ko'p ish talab etiladi, misol uchun hali ham sifatli va aniq tarjima qiladigan mukammal tarjimon bot yo'q. Biz hech bo'lmaganda ona tilimizda to'g'ri yozishni boshlashimiz kerak.

Muhim muammo? Ko‘pincha odamlar xavotirga tushib qolishlarini kuzataman. Ular har doim biror narsa haqida o‘ylaydilar, tashvishlanadilar, tinchlanolmaydilar. Masalan, imtihon arafasida odam doimo u haqida o‘ylaydi va tashvishlanadi. Ammo bundan nima o‘zgaradi? Hech narsa. Agar inson tayyorgarlik ko‘rsa, u topshiradi. Agar yo‘q bo‘lsa, topshira olmaydi. Istisnolar bo‘lishi mumkin, lekin ular juda kam. Ko‘pincha bizning vazifamiz — qo‘limizdan kelgancha harakat qilish va natijasi Alloh taoloning qo‘lida ekanini unutamiz. Biz unga taʼsir qila olmaymiz. Xavotirlanishni to‘xtating, o‘zingizning va atrofingizdagilarning asablarini behuda sarflamang. Faqat bir o‘ylab ko‘ring.

Qancha to‘lash kerak? Keling, bir vaziyatni tasavvur qilaylik: men do‘stlarim bilan kafeda o‘tirib, oxirida hisobni bitta odam to‘lashiga kelishib olib, qolganlar esa uning karta hisobiga o‘z ulushlarini o‘tkazishiga kelishgandik. Natijada, summa 310.000 so‘mni tashkil etdi, yaʼni har bir kishi 77.500 so‘mni to‘lashi kerak. Yaqin vaqtgacha minnatdorchilik sifatida bir oz ko‘proq — 80.000 yoki 100.000 so‘mni o‘tqazardim. Ammo yaqinda tushundim, bunday xulq ko‘pchilik tomonidan to‘g‘ri qabul qilinmaydi. Bunday holatda, inson o‘zini menga qarzdor his qilishi yoki keyingi safar ham shunday qilishga majbur bo‘lgandek tuyulishi mumkin. Bundan tashqari, bu takabburlik sifatida ham qabul qilinishi mumkin. Shunday qarorga keldim, faqat zarur bo‘lgan summani to‘lash kerak, yaʼni aynan 77.500 so‘m. Hatto 78.000 so‘m ham ortiqcha bo‘ladi. Agar chin dildan minnatdorchilik bildirishni xohlasangiz, to‘liq hisobni to‘lash eng samimiy yo‘ldir. Siz bu haqda nima deb o‘ylaysiz?

Yangiliklarni o‘qishni to‘xtatish kerakmi? Avvalo, yangiliklarda odatda nima ko‘rsatilishini aniqlab olaylik: siyosat, baxtsiz hodisalar va keraksiz maʼlumotlar. Bu mavzular ko‘pchilikni jalb qiladi va yuqori reytingni taʼminlaydi, yaʼni ko‘proq pul olib kelishini anglatadi. Buni tushunganimdan so‘ng, bir yilcha oldin yangiliklarni o‘qishni to‘xtatdim. Qanday muhim yangiliklarni o‘tkazib yubordim? Hech qanday. Urushlar, inqiloblar yoki mashhur shaxslarning o‘limi haqida yangiliklar – bunday maʼlumotlarga ehtiyojim yo‘q. Buning evaziga, hayotimga taʼsir qilmaydigan voqealar haqida tashvishlanmasdan ko‘p vaqt va asabimni tejadim. Agar yangiliklarni bilishni xohlasangiz, umumiy yangiliklar kanallariga emas (kun.uz, daryo.uz ...), balki o‘zingizni qiziqtirgan mavzular bo‘yicha maxsus kanallarga obuna bo‘ling. Shunda hayotingizga haqiqatan ham foydali bo‘lgan maʼlumotlarni olasiz. Siz qanday fikrdasiz?