DALA INSIDE

🚑Көктасжалды құтқару операциясы. Түріктер былықтырып кеткен өндірісті отандық компания жаңғыртпақ Жер асты кені бар, бірақ жылдар бойы тиімді игеріле алмаған Қарағанды облысының Қарқаралы ауданындағы "Көктасжал" мен "Қызылшоқы" кен орындарына жаңа отандық инвестор келді. Жергілікті халықтың асыға күткені осы еді. Қазақстандық "Altyndara" компаниясы тез арада 500 миллион доллар инвестиция құйып, жаңа кен-алаңдарын іске қосып, Қызылшоқыда тау-кен байыту комбинатын салмақ. Осы арқылы жергілікті халық үшін 800 жұмыс орны ашылайын деп тұр. Және инвестор әкелетін құрылғылардың барлығы қатаң экологиялық стандарттарға сай болғандықтан, енді осы өңірдің экологиясы жақсаратын болды. Қанша дегенмен, отандық кәсіпкерлердің өз жеріне жаны ашиды. Көктасжал кен системасында 50 миллион тоннадан астам руда қоры, оның ішінде 500 мың тонна мыс бар. Мұнда өндіріс көптеген жылдар бойы тұралап тұрды. Бұрын бұл жобаны түрік инвесторлары атынан «Алтай Полиметаллы» компаниясы жүргізген болатын. Ол кәсіпорын 2024 жылдың қорытындысы бойынша 18,2 миллиард теңге шығынға батқан. Ал қарыздары 305 миллиард теңгеден асып, күйреу сатысына тез жетті. Барлық активтеріне кепілзат ретінде шектеу қойылған. Еуропалық қайта құру және даму банкіне 17,9 млрд теңге қарыз, APM Holding пен басқа кредиторларға миллиардтаған қарыздары болды. Оның істіне АХҚО соты Сингапур арбитражының шешімін мойындап, компанияға 14 миллион долларлық айыппұл ілді. Дәл осындай жағдайда түрік инвесторларының Көктасжалға көңіл бөліп, кәсіпорынды жаңғыртуы мүмкін емес еді. Инфрақұрылым тозып, байыту фабрикасы тоқтап, шығарындыларды сақтау жүйесі істен шықты. Экология бойынша заңбұзушылықтар тіркеліп, тұрғындардың сенімі толық жоғалды. Сондықтан кен орны дер кезінде отандық инвесторға қайтып отыр. Соңғы 3 жылда шетелдіктер тұралатып кеткен ірі кәсіпорындарды өзіміздің компаниялар қолға алып, жұмысын жаңғыртып, экологиясын реттеп, өндірістегі қауыпсіздікті жақсартып, адам шығынын тоқтатты. Әйтпесе жылына бірнеше адам өлетін Миттал кейсі есімізде болар. Түрік инвесторлары да алатынын алып, ақыр аяғында Қазақстан экономикасына еш пайда әкелмегенін білеміз. Мысалы, Теңіз кенішіндегі жағдайдың өзі бізге үлкен сабақ болуы тиіс еді. Отандық инвесторлардың бір жақсы жері – олар ресурсты алып кетуге емес, ел ішінде құндылық тізбегін құруға, қысқа пайданың орнына ұзақ циклға жұмыс істейді. Сондықтан "Altyndara" компаниясы өзі өндірген өнімді шетелдік биржаларға апарып сатудың орнына отандық автопром мен машина жасау тізбегіне іліндіруге ниетті. Бұл өте жағымды және біздің экономикаға көмек беретін ұзақ мерзімді стратегия. Бізге енді тез пайда тапқысы келетін шетелдік инвестор емес, елін ойлайтын және экономикаға жұмыс істейтін ұлттық инвесторлар буыны көбірек қажет. https://t.me/dalainside

💸Ұлттық қор қаражаты: кім жауапты және қалай бақыланады? Ұлттық қор қаражатына бірнеше мемлекеттік орган жауапты. Бұл туралы Қазақстан Ұлттық Банкі LS басылымының сауалына жауабында хабарлады. Мәселен, Қор активтерін инвестициялық басқаруды Қазақстан Ұлттық Банкі жүзеге асырады. 2025 жылдың қорытындысы бойынша табыстылық 15%-ға (8,7 млрд доллар) жетіп, соңғы үш жылдағы инвестициялық табыс 19,5 млрд доллар болды. Ал қаражаттың мақсатты әрі тиімді жұмсалуына Үкімет пен бюджеттік бағдарламалардың әкімшілері жауап береді. Ұлттық қордан қаражат республикалық бюджетке кепілдендірілген және нысаналы трансферттер түрінде бөлінеді, ал оларды жоспарлау мен игеру жалпы бюджеттік процеске кіріктірілген. Қаражаттың жұмсалуын бақылау бөлек бағыт ретінде жүзеге асырылады. Бұл міндетті Жоғары аудиторлық палата жанындағы арнайы комиссия атқарады. Ол қаржылық аудиттен бастап жобалардың тиімділігін бағалауға дейінгі барлық кезеңге мониторинг жүргізеді. Айта кету керек, бұған дейін Жоғары аудиторлық палата Ұлттық қорды басқаруда бірыңғай орталықтың жоқ екенін атап өткен болатын. Осыдан кейін БАҚ тарапынан Қордағы қаражаттың қалай басқарылып, қалай бақыланатыны туралы сұрақтар туындаған. Ұлттық банктің мәліметінше, функцияларды бөлу моделі осылай таңдалған және ол ашықтық, есептілік пен тиімділік қағидаттарына негізделген. Әрбір құрылым инвестициядан бастап қаражатты түпкілікті пайдалануға дейінгі өз бағытына жауап береді. https://t.me/dalainside

💡Бозымбаев эффектісі: Қазақстан энергокешенін түгел жаңалауда Тіпті соңғы 12 айда үлкен өзгерістер орын алған. 2025 жылдың қорытындысы бойынша электр энергиясын тұтыну көлемі 3,8 пайызға өсіп, 124,6 млрд кВт·саға қа жетті. Ал өндіру 4,4 пайызға өсіп, 123,1 млрд кВт·сағат болған. Үкімет 2025 жылғы электр тапшылығын шамамен 1,5 млрд кВт·сағат деп бағалады. Қазақстан алдымен осы тапшылықты жою, болашақтың сенімді энергетикалық базасын қалыптастыруды өте қарқынды жүргізуде. Бұған дейін "Ескі Қазақстан" олигархтары тозығы жеткен кеңестік энергонысандардың базасын еш модернизация жасамай, шірігенше пайдаланып келген еді. Енді бұл мафияның барлығы жойылып, жаңа Үкімет таза қазақстандық энергобаза құруды қолға алды. Осы ретте вице-премьер Қанат Бозымбаевтың стратегиялық шешімдері мен іскерлігін атап өту керек. Алдымен 2026–2030 жылдарға арналған көмір генерациясын дамыту жөніндегі Ұлттық жоба бекітілді. Онда 2030 жылға дейін 7,8 ГВт қуатты іске қосу және жаңарту жоспарланғаны көрсетілген. Оның ішінде 8 жаңа станция салу және 11 қолданыстағы станцияны жаңғырту қарастырылған. Жалпы инвестиция көлемі кемінде 7,5 трлн теңге деп бағаланып отыр, қаржыландыру бюджеттен тыс қаражат, яғни инвестициялар тарту есебінен жүзеге асырылмақ. Бүгінгі Үкімет отырысында «таза көмір» технологияларын енгізу, станциялар бойынша жол карталарын әзірлеу, сондай-ақ көмір химиясын мемлекеттік қолдау шараларын және «Бәйтерек» холдингі арқылы қаржыландыру тетіктерін пысықтау қажеттігі атап өтілді. Екінші жүйелік блок - электр желілері мен диспетчерлеу. Ұлттық оператор болып табылатын «KEGOC» АҚ Оңтүстік аймақты күшейту және Батыс аймақты Бірыңғай энергетикалық жүйемен біріктіру жобалары бойынша ілгерілеудің жедел қарқынын тіркеп отыр. Жобалардың құны Оңтүстік бойынша 154 млрд теңгені, Батыс бойынша 202 млрд теңгені құрады. Батыс жобасы бойынша Еуропалық қайта құру және даму банкімен және Қазақстанның Даму банкімен несиелік келісімдер көрсетілген. Үшінші блок — жаңартылатын энергия көздері мен энергия жинақтау жүйелеріне жеке капитал мен халықаралық жобалық қаржыландыруды тарту. Еуропалық қайта құру және даму банкі Жамбыл облысында (Мирный аумағында) қуаты 1 ГВт жел электр станциясы және 300 МВт/600 МВт·сағат аккумуляторлық сақтау жүйесін (BESS) қамтитын жобаға 250 млн долларға дейін несие мақұлдады. Жобаға TotalEnergies (60%), КазМунайГаз (20%) және Самрук-Қазына (20%) қатысады. Маңғыстау облысындағы гибридті жоба (77 МВт жел станциясы + 50 МВт күн станциясы) бойынша ЕҚДБ 90 млн долларға дейін несие беріп, қалғанын CTF қоры қаржыландырмақ. Бұл қандай нәтижелерге алып келеді? Базалық сценарий бойынша биыл 2,6 ГВт-тан астам жаңа қуат енгізілуі тиіс. Негізгі шешуші тұс - Алматы энергия торабы бойынша кестенің орындалуы мен негізгі байланыстырушы желілердің (оңтүстік пен батыс) аяқталуына тіреліп тұр. Ал 2030 жылға дейін 8 жаңа электр станциясын саламыз да, 11 қолданыстағы станцияны түгел жаңартамыз. Жаңа станциялардың ішінде көмір, гидроаккумуляторлы станциялар да қарастырылған. Демек Қазақстан электр қуаты бойынша ешкімге қол жаймайтын болады. https://t.me/dalainside

💥Электронды құжат айналымы платформасы бойынша қате шешімдерден мемлекет 1,5 млрд теңге үнемдей алмаған 2024–2025 жылдары "IPESOFT Kazakhstan" компаниясы мемлекеттік сатып алуларда үш рет жеңіске жетіп, төмен баға ұсынып, барлық тексерістерден өткен. Алайда әр жолы түрлі себептермен процесс аяқсыз қалған деп жазады, QUMASH. Арнаның жазуынша, алдымен келісімшарт "ЭЦҚ жоқ" деген уәжбен біржақты тәртіппен бұзылған. Кейін сот бұл функцияның болғанын анықтады, ал мәселе компанияға демонстрация өткізу үшін қажетті қолжетімділіктер берілмегенінен туындағаны белгілі болды. Бұл бюджет қаражатын үнемдеуге мүмкіндік берер еді. Бірақ, өкінішке қарай, ақша үнемдеуге мүмкіндік берілмеді. Одан кейін компания қайтадан конкурсты ұтқанымен, «қаржыландырудың өзгеруіне» байланысты келісімшарт жасалмаған. Осы жағдай бірнеше рет қайталанған. "2024 жылдың наурыз айында «Ұлттық ақпараттық технологиялар» АҚ-да (НИТ) өкілеттіктерді теріс пайдалану фактісі бойынша қылмыстық іс қозғалды. Алайда тергеу бір жылдан астам уақыт бойы іс жүзінде алға жылжымаған. Нәтижесінде мемлекет Documentolog жүйесіне көшті, ол «сыйлық» ретінде берілгені айтылды. Бірақ мұнда бір маңызды жайт бар: бұл жүйені қызмет көрсету және дамыту құқығы тек оның әзірлеушісінің қолында. Яғни, біз алдағы жылдарға бір ғана жеткізушіге тәуелді болып қалдық", - деп жазады, QUMASH телеграм-арнасы. Олардың пікірінше, бұрын бұл жүйені 17 млрд теңгеге сатып алу жоспарланған болса, енді шығындар оны тұрақты түрде сүйемелдеуге жұмсалатын болады. https://t.me/dalainside

🏦Қазақстандағы бірнеше банк қызметкерлердің жалақысын өсіру жоспарынан айнып қалды Еліміздегі бірнеше банк биыл жалақыны индексациялауды кейінге қалдыруы мүмкін. DALA INSIDE дереккөзінің сөзінше, супертабыс дәуірі 2025 жылмен бітті. Биыл барлығында проценттік түсім азаятындықтан, банктер ең кемі шығындарды өсірмеуге, қажет болған жағдайда тіпті қысқартуға да тырысатын болады. Кредиттен келетін кіріс төмендейді, және оған қоса жеке тұлғаларға берілген кепілсіз несиелер бойынша пайдаға баяғыдай 20% емес, енді 25 пайыз корпоративті табыс салығы салынып отыр. «Банктерде ішкі паника басталды. Әсіресе акционерлердің көңіл-күйі жоқ. Олар баяғыдай жақсы дивиденд ала алмайтынын түсініп отыр. Балансында мемлекеттен алған қарыз бар банктерге енді тіпті оңай болмайды. Басқа да активтерін сатып жатқан ірі олигарх өз банкін сату бойынша келіссөздерді бастап кетті», - дейді, инсайдер. Расымен, 2023–2025 жылдар банктер үшін «алтын кезең» болды. Жоғары базалық ставка арқасында өскен пайыздық мөлшерлемелер, белсенді тұтынушылық несиелеу және цифрлық сервистердің өсуі қаржы ұйымдарының кірісін бұрын-соңды болмаған деңгейге шығарды. Бірақ осы ойын ережесіне мемлекет енгізген үлкен өзгерістер биылдан бастап күшіне енді де, банкирлер мерекесі тез аяқталды. Ұлттық Банк мәліметіне сай, тек ақпан айының өзінде банк сектордың жиынтық пайдасы өткен жылмен салыстырғанда 13,3 пайызға төмендеген. Бұл 2019 жылғы дағдарыстан бергі ең әлсіз нәтиже. Қаңтарда да дәл осындай төмендеу тіркелген. Яғни бұл бір реттік құбылыс емес, жүйелі өзгерістің белгісі. Нарықтағы ең ірі ойыншылардың өзінде табыстың қысқаруы байқалады. Билік банктердің халыққа беретін несиелеріне талаптарды қатаңдатқан еді. Банктер үшін ең табысты сегмент тұтынушылық кепілсіз несиелер болып келді. Адамдар белсенді түрде несие алып, банктер жоғары пайызбен табыс тауып отырды. Енді бұл нарық тежеле бастады. Қарыз алушыларға қойылатын талаптар күшейді, тәуекелдер мұқият есептелетін болды. Оған қоса, пруденциялық нормативтер күшейді. Қарапайым тілмен айтқанда, банктер енді бұрынғыдай еркін ақша айналдыра алмайды. Оларға көбірек резерв ұстап отыру міндеттелді. Мысалы, ең төменгі резервтік талаптардың өсуі банктерді шамамен 3 триллион теңгені айналымнан шығарып, «қатып қалған» резервке жіберуге мәжбүрлейді. Бұл ақша енді несие ретінде экономикаға жұмыс істемейді, тиісінше банктер де одан табыс таба алмайды. Мұның бәрі инфляцияны тежеу үшін жасалып отыр. Ұлттық Банк артық ақша массасын қысқартып, бағаның өсуін бақылауға алғысы келеді. Банктерге қойылатын талаптар күшейген сайын, қаржы нарығында басқа ойыншылардың рөлі арта бастайды. Микроқаржы ұйымдары мен кредиттік серіктестіктер үшін жағдай салыстырмалы түрде жеңілірек. Оларда реттеу жұмсақтау, сондықтан олар кейбір сегменттерде банктерге қарағанда икемдірек жұмыс істей алады. Бұл нарықтағы тепе-теңдікті өзгертіп, банктердің үлесін қысқартуы мүмкін. Енді банктерге тәуекелді төмендету, тиімділікті арттыру, жаңа өнімдер ойлап табу сынды жаңа жағдайға бейімделу керек. Әзірге олар ең оңай жолдан – шығындарды қызметкерлер есебінен қысқартудан бастап отыр. https://t.me/dalainside

👮Алматы полициясы толық тазаланбақ Әл-Фараби даңғылындағы резонансты жол-көлік апатынан кейін, бұған қалалық Полиция департаментінің басшылық құрамының қатысы анықталуда. Экс-депутат Әбенов жариялаған видеода заңгер Молдахан Әділетхан түнде жарысқан тұлғалардың ішінде Полиция департаменті басшысының орынбасары болды деген дерек келтіреді. Енді, CMN.KZ дереккөздерінің мәліметінше, департамент басшысының орынбасары, қызмет бағыты бойынша жауапты Ержан Узабаев ауру парағы бойынша (больничный) демалысқа кеткен. Оның қызметтен айрылуы ықтимал. Онымен бірге, Алматы қаласы әкімшілік полиция басқармасының басшысы Серік Шумаев қызметінен босатылған. Сонымен қатар, арнайы батальонның үш взвод командирі және патрульдік полиция полкінің бір рота командирі де лауазымынан айырылған. Апаттың басты триггері - түнгі уақытта жоғары жылдамдықта «шашка» (жолда қауіпті маневр жасап жарысу) жасау. Бұл Алматыда бұрыннан бар, бірақ көбіне жазасыз қалатын құбылыс. Онымен бай-бағлан, шенеуіктердің балалары, яғни "мажорлар" айналысады. Алдымен бұл резонансты жасыруға тырысу апатқа қатысы бар көліктердің ішінде ықпалды тұлғалармен немесе құқық қорғау органдарымен байланысы бар адамдар болған деген күдікке апарып соқтырды. Бірақ Астанадан келген сигнал "заң алдында бәрінің тең екенін" білдіріп отыр. Ешкім де тиісті жазадан құтылмайды. https://t.me/dalainside

🚀Соғыстың Каспийге жеткені Қазақстанды алаңдата бастады Израиль армиясы кеше Каспий жағалауындағы Бандар-Анзали ауданында Иран әскери-теңіз нысандарына соққы жасады. Соғыс тұңғыш рет Каспийге қарай ауысып отыр. Осы уақытқа дейін Иран үшін негізгі әскери-энергетикалық қысым Парсы шығанағы, Ормуз бұғазы, Хузестан, Бушер, Бандар-Аббас бағыттарында болған еді. Түнгі соққылар Каспийдің “тыныш айлақ” статусын шайқалтып отыр. Қазақстан үшін Каспий экспорт, логистика, транзит, порт инфрақұрылымы, экология және геосаяси тепе-теңдік тоғысқан ең маңызды экономикалық кеңістік. Астана шұғыл консультациялар бастайды, дейді DALA INSIDE дереккөзі. Каспий теңізі әскери ұрыс алаңына айналса, Қазақстанның халықаралық транзиті, мұнай-газ экспорты мен теңіздің экологиясы үлкен қауіп төніп тұр. Транскаспий халықаралық көлік бағдары, яғни Орта дәліз соңғы жылдары Қазақстанның басты геоэкономикалық үмітіне айналған еді. 2025 жылы осы маршрутпен 4,12 миллион тонна жүк тасымалданып, шамамен 77 мың контейнер өткен. Ресейге санкция салынғаннан кейін, Қазақстан Транскаспий арқылы Еуразияның басты транзиттік коридорын құрып жатқан болатын. Үлкен инвестициялық жобалар мен жоспарлар жасалып қойылған. Каспий теңізіндегі кемелерге соққы жасала бастаса, Транскаспий тасымалы уақытша тоқтауы мүмкін. Онымен бірге, Қазақстан 2025 жылы Ақтау порты арқылы танкерлерге 3,2 миллион тонна мұнай тиеп берген. Оның ішінде Баку–Тбилиси–Жейхан бағытына 1,2 миллион тонна жіберді. Осы арқылы Қазақстан КТК құбырына деген тәуелділікті азайтуға күш салған. Каспийдегі әскери эскалация осы балама маршруттың бағасын өсіріп, техникалық және коммерциялық тұрақтылығын әлсіретеді. Оның үстіне, ҚазМұнайГаз былтыр Ақтау–Баку бағытының өзінде технологиялық шектеулер мен тасымал үзілістері болғанын жасырмай мәлімдеген еді. Соғыс факторы қосылса, бұл маршруттағы әрбір тонна мұнайдың құны мен тәуекелі одан сайын артады. Ормуз бағыты бұзылғаннан кейін Каспий Иранмен халықаралық сауда үшін қауіпсіздеу бағыт ретінде қарастырыла басталған еді. Ресей астығын Иранға осы теңіз арқылы жөнелткен. Яғни Парсы шығанағы жабылған сайын Каспийдің экономикалық маңызы өсе түсті. Бірақ дәл сол сәтте Бандар-Анзалиге соққы жасалуы Каспийдің де қауіпсіз емес екенін көрсетті. Бұл халықаралық инвесторлардың Транскаспий жобасынан үрке бастауына алып келуі мүмкін. «Астананың қолында тек дипломатиялық рычагтар бар. Ол соғысқа араласа алмайды. Бірақ Сhevron мен ExxonMobil лоббиі арқылы Вашингтонға шығып, ЦАХАЛ-дың Каспийге тиіспеуін сұрайтыны анық. Өткенде Украина КТК инфрақұрылымына тиісе бастағанда дәл осы механизмді қолданған болатын. Және одан нәтиже болды», - дейді, дереккөз. DALA INSIDE бұл маңызды жағдайды бақылап отырмақ. https://t.me/dalainside

🐺Қой терісіндегі қасқыр. Әлнұр Мұсаевтың "трансформациясы" замандастарының күлкісін келтірді Кезінде Рахат Әлиевтің оң қолы болған, Ұлттық қауіпсіздік комитетін басқарып, Рахаттың барлық қандықол тапсырмаларын орындаған Әлнұр Мұсаевтың қазір өзін оппозиционер, әділдік іздеуші ретінде көрсетуі оппозиция өкілдерінің шамына тиюде. Осы аптада Гүлжан Ерғалиева шыдай алмады. Бұл үнге басқа да оппозиционерлер қосылмақ. "Ол биліктің Қажыгелдинге, Сәрсенбаевқа және басқа да тұлғаларға қарсы репрессияларын еске ала бастағанда, бұл әңгіме қорқынышты сипат алды. Себебі ол мұның бәріне өзі еш қатысы жоқ адамдай сөйлейді. Бұрынғы "қасапшы" Мұсаев, Рахат Әлиевтің тәлімгері ретінде, 1997 жылы қызметінен кеткеннен кейін экс-премьер-министр Әкежан Қажыгелдинді қудалаумен тікелей айналысқан. Ол Назарбаевтың күйеу баласымен бірге Қажыгелдин шетелге алып кетті делінген "ұрланған қаржыны" іздеу науқанын бастаған. 2006 жылы киллер Ибрагимовтың айғақтарына сәйкес, Мұсаев Алтынбек пен оның екі серігін ұрлап әкеткеннен кейін атып тастау туралы бұйрықты жеке өзі берген. Ал қазір ол еш қысылмастан билікті оппозицияны қудалады деп айыптайды, бұл процестерге өзі мүлде қатыспағандай кейіп танытады. Ол сондай-ақ бүгінгі билік оппозиционер Марат Жыланбаев пен журналист Мұхаметкәрімді түрмеде ұстап отырғанына "қатты өкініш білдіретінін" айтады. Оның сөзінше, олар режим қорқатын мықты адамдар, сондықтан бостандықтан айырылған. Алайда Рахат Әлиевтің ықпалы күшейген жылдары дәл сол Мұсаев менің үйіме бандиттерді жіберіп, олар менің отбасымды өлімші етіп соққыға жыққан. Ол банкирлер Тимралиев пен Хасеновтің 2007 жылғы ұрлануына, азапталуына және өлтірілуіне қатысы бар адамдардың қатарында болды, олардың әк салынған бөшкелерге салынып жерленген жерін де білген, бірақ бұл туралы жылдар бойы үндемеді", - деп ашына жазады, Гүлжан Ерғалиева. Оның сөзінше, қазір Әлнұр Мұсаев кейбір аңғал журналистердің арқасында біздің қоғамға Қазақстан саясатының білгірі ғана емес, тіпті елдің тағдырына төрелік айтатын төреші мен пайғамбар ретінде көрсетіліп жүр. Бұл цинизмнің шыңы болып табылады. Гүлжан Ерғалиева Динара Егеубаеваны да бір түйреп өткен екен. "Егеубаеваның рөлі туралы бөлек айтуға болады. Ол не Назарбаев билігі тұсындағы өз елінің шынайы тарихын шынымен білмейді, не жағдайды мүлде түсінбейтіндей деңгейде аңғал, немесе керісінше Назарбаев әулетінің беделін тазарту үшін саналы түрде жұмыс істеп жүр. Ал Мұсаев солардың ішіндегі ең қанқұйлы тұлғалардың бірі". Оппозиция өкілі, DALA INSIDE ақпарат сұраған дереккөз осы аптада бірнеше тұлғаның Әлнұр Мұсаевтың кезінде істеген былықтарын жариялайтынын жеткізді. 30 жылдан бері оппозицияға қатысы бар жандарды кезінде Әлнұр Мұсаевтың қатты қудалағаны рас. Ол әсіресе бандит спортшылар мен титушкалар тобын ұтымды қолданды. Бірақ мансабының осы кезеңін қазіргі видеоларында мүлде айтып жүрген жоқ. https://t.me/dalainside

🤡"Ескі Қазақстан" бизнесі: қағаздағы өндіріс пен ауадан жасалған зауыттар "Ескі Қазақстанның" прожектілік экономикасы өзінің зардабын қатты тигізуде. Себебі, “миллиард долларлық жобаларды жариялау” жанрының аяғы қайғылы аяқталды. Жүздеген инвестжобалар, мыңдаған меморандумдар аяқсыз қалып, ұмытылып кетті. Прожектілік экономиканың сценарийі бір. Алдымен халықаралық форум өтеді, сосын меморандумға қол қойылады, кейін инвесторлар туралы жаңалықтар тарайды. Ал бірнеше жылдан кейін сол жобалардың көпшілігі үнсіз жоғалып кетеді. Айқын мысалдарын келтіре аламыз. Tyson Foods: жалған аграрлық революция 2019 жылы Қазақстан аграрлық саладағы “ғасыр жобасын” жариялады. Америкалық Tyson Foods компаниясы елде алып ет өңдеу кешенін салуы тиіс еді. Ол тәулігіне 2000 ірі қара өңдейді, инвестиция көлемі 300 млн доллардан асады, мыңдаған жұмыс орны ашылады деген жарнамадан құлақ тұнды. Бұл Қазақстанды әлемдік ет экспорты нарығына шығарады деп айтылды. Бірақ бірнеше жылдан кейін жоба жойлып кетті. Қысқаша айтқанда зауыт та жоқ, өндіріс те жоқ, тек пиар пресс-релиз ғана қалды. Qazaq Soda: аймақтық иллюзия Жамбыл облысындағы Qazaq Soda зауытына келейік. Инвесторы түркиялық Yıldırım Holding, ал жобаның құны 400 млн доллар деп жарнамаланды. Басшысы Иылдырым - Назарбаевтың жақын араласатын досы болды. Зауыт кальцинацияланған сода өндіруі тиіс болатын. Алғашқы жоспар бойынша кәсіпорын 2024 жылы іске қосылуы керек еді. Енді оны қайта қарап, мерзім 2026 жылға жылжыған. Қазақстандағы индустриялық жобалардың өмір циклі көбіне дәл осындай: жариялау - кешігу - тағы кешігу. Металлургиядағы ауыр сабақ Қарағанды облысындағы ферросилиций зауыты да индустрияландырудың символы ретінде ұсынылған. Бірақ 2024 жылы зауытта ауыр өндірістік апат болып, төрт жұмысшы қаза тапты. Бұл трагедия бір маңызды шындықты көрсетті. Лента кесуге асығу қарапайым қауіпсіздік шарттарын ұмытып кетуге алып келген. 2024 жылы Қазақстанда тікелей инвестиция балансы минусқа кетіп қалды. Теріс мәнде 2,6 млрд доллар болды. Яғни елге келген инвестициядан шығып кеткен капитал көп болды. Бұл инвесторлардың дивидендтерді шығара бастады, кейбір ірі жобалардың инвестициялық циклі аяқталғанын байқатты. Ал жаңа индустриялық жобалар жеткіліксіз болуда. https://t.me/dalainside

🙅Жоғары жақ "әзірге Қайрат Қожамжаровты қатты қудаламайық" деп шешті DALA INSIDE инсайдерінің айтуынша, жабық кабинеттегі пікір алмасуларда елдегі конституциялық өзгерістер толық орнығып, саяси трансформация аяқталмайынша, Қайрат Қожамжаровтың жүйкесін қоздыра беру кері әсер тигізеді деген ортақ консенсус пайда болды. Оның қолында бар бірнеше компромат биыл жарық көрмегені абзал. "Қожамжаровтың сенімді серігі Мақсат Дүйсенов Германияның арнайы қызметіне біздің билік тұлғаларына қатысты бірнеше құнды дерек беріп үлгерген. Соның арқасында саяси бостандық алды. Енді немістерде де бізге ықпал ете алатын рычагтар бар сияқты. Осындай құнды деректердің негізгі папкасы Қожамжаровтың қолында екенін біздегілердің барлығы жақсы біледі", - дейді дереккөз. Бұған дейін "Әділетті Қазақстан" Қайрат Қожамжаровқа оның сенімді серігі, бұрынғы бас көлік прокуроры Мақсат Дүйсеновті елге экстрадициялап алып келу арқылы айтарлықтай қысым көрсетпек болған. Алайда, экстрадиция іске аспай қалды да, оның алдында әзірленген "А" жоспары толығымен бұзылды. Нақты айтсақ, 2025 жылдың қыркүйегінде Мақсат Дүйсеновке Интерпол желісі арқылы халықаралық іздеу жарияланып, көп ұзамай ол Германияда ұсталды. Сол кезде Дүйсенов құқық қорғаушылар арқылы саяси баспана сұрап өтініш берген. 2026 жылдың қаңтарында Германия соты бұрынғы прокурор Мақсат Дүйсеновті бостандыққа шығарды. Сот Дүйсеновке қатысты қудалау саяси себептерге байланысты болуы мүмкін деген қорытындыға келген. Қазіргі уақытта ол бостандықта жүр. Қазақстанның оны экстрадициялау туралы сұранысы ресми түрде кері қайтарылған. Қазақстанда оған 22 миллион доллар көлемінде пара алды, қылмыстық жолмен алынған табысты заңдастырды және алаяқтық жасады деген айыптар тағылған болатын. "Дүйсенов білуімше Германияда қалды. Себебі енді Интерпол Германия бойынша екінші экстрадиция запросын қабылдамайды. Ал Дүйсенов басқа елге кетсе, Қазақстан тез арада Интерполға өтінімін қайта беруі мүмкін. Дүйсенов Қожамжаровпен тығыз байланыста және елдегі құқық қорғау органдарының ішкі жаңалықтарын толық біліп отыр", - дейді, дереккөз. Қожамжаров тарапынан Қазақстан билігіне "мен тыныш жүремін, сендер де тыныш жүріңдер" деген сигнал берілгені анық. Және ол өзінің позициясын Мақсат Дүйсеновтің саяси баспана алуы арқылы жақсы күшейтіп алды. Қазақстанның дәл қазір бұл текетіресті ушықтырмай, ішкі саяси трансформацияны тез өткізіп алуға акцент беруі заңды. Сондықтан тараптар уақытша тайм-аут алып отыр. https://t.me/dalainside

💥Министрлік VS отандық бизнес: кім жеңеді? Туризм және спорт министрлігінің бастамасымен Қазақстанда спорттық бәс тігулер бойынша барлық төлемдер тоқтатылды. Бұл шешім бизнес қауымдастықтың заңды наразылығын туғызды. Букмекерлер қауымдастығы осы мәселеге байланысты Қазақстан Республикасының Туризм және спорт министрлігіне, Президент Әкімшілігіне, Премьер-Министрге, Ұлттық қауіпсіздік комитетіне және ҚР Әділет министрлігіне ашық хат жолдады. Ашық хат Exclusive.kzсайтында жарияланды. «Біз Қазақстан спортын қолдаймыз, салық төлейміз және гуманитарлық көмек көрсетеміз. Біз өркениетті әрі ашық реттеу жүйесінің сөзсіз жақтастарымыз. Сондықтан да сала бірнеше рет реттеу және мониторинг құралдарын енгізді. Ал Туризм және спорт министрлігі соңғы екі жылда, керісінше, Қазақстанның реттеу жүйесіне Ресейдің жеке құрылымдары мен ЦУПИС құралдарын енгізуге бар күшін жұмсады. Бұл ретте Ресейдің өзінде мұндай жүйені қолдану спорт саласында дағдарысқа әкелген. Ресейлік спортшылар халықаралық олимпиадалық қозғалыстан шеттетілді, букмекерлер тарапынан спорт федерацияларын қаржыландыру күрт қысқарды, сондай-ақ мемлекет тарапынан спортқа бөлінетін шығындар азайды», — деп жазылған хатта. Қауымдастықтың айтуынша, 2024 жылдың жазында заңнамаға енгізілген өзгерістер күшіне енгеннен кейін Туризм және спорт министрлігі олардың орындалуын қамтамасыз ету үшін қажетті шараларды қабылдамаған. Осыған қарамастан, Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары реттеу құралдарын Ұлттық банк, Қаржы мониторингі агенттігі, Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі, сондай-ақ Ұлттық ақпараттық технологиялар инфрақұрылымы негізінде енгізуді ұсынған. Алайда Туризм және спорт министрлігі қазақстандық мемлекеттік органдар ұсынған құралдарды пайдаланудан бас тартты. «Ұсынылған барлық шешімдер толық көлемде 2024 жылдың өзінде іске қосылуы мүмкін еді. Туризм және спорт министрлігінің өз өтініші бойынша қазақстандық финтех-компаниялар 2023 жылы-ақ технологиялық шешімдерін ұсынған болатын. Олар 2024 жылы іске қосылып, кейін мемлекеттік органның балансына берілмек еді. Бұл ұсыныс 2023 жылы Қаржы мониторингі агенттігінің, Ұлттық банктің және Туризм және спорт министрлігінің алаңдарында депутаттардың қатысуымен қаралды. 2024 жылы талқылау «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының алаңында ведомствоаралық жұмыс тобы шеңберінде жалғасты. Оған Туризм және спорт министрлігі, Цифрлық даму министрлігі, Әділет министрлігі және бірнеше саланың өкілдері қатысты. Талқылау келісудің соңғы кезеңіне жетіп, ұсыныс Әділет министрлігі мен Цифрлық даму министрлігі тарапынан мақұлданған кезде Туризм және спорт министрлігінің өкілдері ешқандай түсініктеме берместен жұмыс тобынан шығып кетті», — деп келтіріледі хатта. Нәтижесінде салада заң күшіне енгенімен, оны іске асыратын нақты құралдар болмаған жағдай қалыптасты. Бір қызығы, Туризм және спорт министрлігі мемлекеттік органдар мен бизнес ұсынған шешімдерді енгізуден бас тартты. Осыған байланысты қауымдастық сотқа жүгінді. Сот бұл істі қарап, қауымдастықтың талабын қанағаттандырған болатын. Алайда Туризм және спорт министрлігі сот шешімін де, мемлекеттік органдардың ұстанымын да елемей, жұмыс істемейтін ресейлік ЦУПИС жүйесін енгізуге табандап отырғандықтан, отандық букмекерлік нарықта төлем коллапсы орын алды. https://t.me/dalainside

🛢️💥Шесхаристі жару үшін Киев Вашингтонның рұқсатын алған Новороссийск портындағы «ВПУ-2» бойынша инциденттен кейін, Киев Дональд Трамп әкімшілігіне КТК құбырының инфрақұрылымы зардап шекпейді деген гарантия берген, дейді DALA INSIDE дереккөзі. Енді СБУ-ның Қара теңіздегі Новороссийск бағытындағы соққыларының барлығы КТК инфрақұрылымына тимейтіндей етіп жасалуда. Және оның барлығын Сhevron алпауыты арқылы АҚШ тікелей бақылап отыр. «Олар (СБУ) кеше «Шесхарис» мұнай құю терминалының КТК-ға қатысы жоқ инфрақұрылымын жарды. Және оны алдын-ала Вашингтонға ескерткен. Себебі Шевронның шағымынан кейін Киев тарапы Ақ үйден ультиматум алған болатын. Егер Шевронның Қазақстандағы бизнесіне нұқсан келетін болса, АҚШ Украинаға көзқарасын өзгертуі мүмкін деген сигнал берілді. Киев қазір Пентагон беріп отырған спутниктік барлау ақпаратына толық тәуелді. Президент Зеленский бірден өз қарулы күштеріне КТК-ға тиіспеуді бұйырған және ол бұйрық өз күшін сақтап тұр», - деп хабарлады дереккөз. КТК-ның экспорттық қуатында өзгеріс жоқтығын Қазақстан тарапы да растады. Бүгін Қазақстанның Энергетика министрлігі дрондар шабуылынан кейін тұтанған өрт қазақстандық мұнай өндіруші кәсіпорындардың өндірістік көрсеткіштеріне әсер етпегенін мәлімдеді. Ол толық шындыққа жанасады. «Қазақстан мұнайын өндіру мен экспорттау штаттық режимде жалғасып жатыр. Қазақстан мұнайын жеткізуге пайдаланылатын экспорттық инфрақұрылым жұмысына қатысты ешқандай іркіліс тіркелген жоқ. Энергетика министрлігі жағдайды инфрақұрылым операторларымен бірлесіп бақылауда ұстап отыр», — делінген хабарламада. Кеше Новороссийск портын СБУ дрондары шабуылдап, Қара теңіздегі ең ірі мұнай аударып тиеу нысандарының бірі саналатын «Шесхарис» терминалы өртенді. Осы терминал Ресейдің оңтүстігіндегі мұнай логистикасының негізгі тораптарының бірі саналады. Ал өткен жылдың соңында, Украина камикадзе катер арқылы нысаналы соққы жасап, КТК инфрақұрылымы тізбегіндегі соңғы және маңызды саты - үш ВПУ-дың бірін және ең қуатты, жұмыс жасап тұрған ВПУ-2 құрылғысын жарып жібергені есте. Содан кейін КТК-ның танкерлерге мұнай құю инфрақұрылымында тек екі ВПУ ғана қалды. Оның бірі, ВПУ-3 кішкентай және тоқтамай жұмыс істеген жағдайда жылына 36 миллион тонна ғана мұнайды танкерге құя алады. Каспий құбыр консорциумы ВПУ-1 және ВПУ-2 құрылғыларын келесы жылы жаңартуды жоспарлап отырған. Бұл құрылғылардың бірі Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Drydocks World Dubai кеме жөндеу зауытынан шығып, Қазақстанға бет алған болатын. Ал екіншісінде буйдың қондырмасының ішіне кабель төсеу және герметизациялау, люк қақпақтарын келтіру мен дәнекерлеу жұмыстары аяқталды. Қазір біз алдырайын деп тұрған осы қондырғыларға абайсыздан Иран ракетасы тиіп кете ме деген қауіптер жоғары болып тұр. https://t.me/dalainside