DALA INSIDE

🌱АЭС керек екенін экологтар да түсініп отыр «АЭС салуға болашақ өмірдің өзі мәжбүр етіп отыр», - дейді, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың География және табиғатты пайдалану факультеті, ЮНЕСКО және тұрақты даму кафедрасының профессоры Жұманәлі Еркінбекұлы. Себебі, баламалы энергия көздерін жаңғыртайық десек, жел Қазақстанның барлық жерінде үздіксіз соқпайды. Оған қоятын электр станциясының күші жетіспейді. «Құлама су болса – тапшы. Күннен өндіру үшін таза кварц керек. Ол – қымбат. Егер бәрін ойластырып істесек, қоршаған ортаға, Балқашқа зияны тимейтіндей амалын жасауға болады. Өндіріске қажетті су тұщы болуы керек Сондықтан АЭС салудан басқа жол жоқ. Таразыға салсақ, АЭС-ке жүгінеміз. Айналасы 50 жылда мұнай қоры таусылады. Қазір қаржы көзі бар кезде елімізде неге энергиямен қамтамасыз етіп алмасқа?» Ал Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің философия және саясаттану факультеті, әлеуметтік жұмыс кафедрасының профессоры Мәнсия Садырова, АЭС керек, тек енді халыққа соны түсіндіру маңызды дейді. «Әлемнің 30-дан астам елінде бар. Халық арасында АЭС-тың пайдасын, оның қаншалықты қоғамға беретін оң әсерін, қаншалықты экологияға тиімді екенін түсіндіретін шараларды жалғастыра берсе, халықтың ой-пікірі оңалады деп ойлаймын. АЭС салу – заманның талабы. Дүниежүзілік алпауыт елдер энергияны осы дүниеден алып, қолданып отырғалы қай заман. Ол бізге керек. Атом энергиясы – таза энергия. Негізінен біздің қазіргі қолданып жүрген энергия көздеріне қарағанда АЭС арқылы алынған энергияның экологияға зияны керісінше аз» https://dalainside.kz/04/jana-qazaqstan/18/2023/937/

⚡️Петропавлда псевдоқозғалыс құрып, Қазақстаннан бөлінгісі келген провокаторлар қамауға алынды "Үш адам ұсталып, уақытша оқшаулау изоляторына қамауға алынды. Қалған адамдарға да тергеу амалдары жүріп жатыр. облыстық ҰҚК департаментімен бірлескен тергеу комиссия жұмыс істеп жатыр. Саясаттанушылар мен өзге де мамандар сараптама жасап, "сепаратизм және мемлекеттік құрылысқа қауіп төндіру" деген қорытынды жасады. Бұл – ауыр қылмыс санатына жатады. Он жылға дейін бас бостандығынан айырылады, – облыстық прокуратура өкілі. Солтүстік Қазақстанда 19 адам 19 наурыз күні "Халық кеңесін" құрып, "Қазақстаннан бөлінеміз" деп мәлімдеген видео әлеуметтік желіде тарап, қоғамдық резонанс тудырған еді. Кейін қылмыстық іс қозғалғаны хабарланған. Бұл туралы әлі де айтамыз. Арнаға тіркелуді ұмытпаңыз👇 https://t.me/dalainside

💥Болат Назарбаев: Шегінерге жер жоқ, артымызда Никольский Бүгін Болат Назарбаев «Барыс» автобазарынан айырылды. Қарасай аудандық соты «Барыс» автобазары орналасқан 37,6 гектар жер телімін сатып алу келісімін жарамсыз деп тану туралы прокуратура арызын қанағаттандырды. Оның алдында Болат Назарбаев Алматыдағы "Оптовка" базарынан да үмітін үзген. Өткен жылдың қазан айында сот оптовканы басқаратын "Найза-БН" фирмасын мемлекетке қайтару туралы шешім шығарған болатын. Себебі, 1,5 миллиард теңге тұратын базарды Болат Назарбаев небары 300 миллион теңгеге сатып алған еді. Енді Болат Назарбаевта Алматының қақ ортасындағы "Никольский" базары ғана қалды. Оған базарды 2017 жылдары Жер қатынастары басқармасында басшының орынбасары болған Ардақ Самамбетов деген шенеуік өз бұйрығымен аударып берген. DALA INSIDE дереккөзі, Болат Назарбаевтың өз каналдары арқылы "Жаңа Қазақстан" билігіне ескерту жасағанын хабарлайды. Егер құзырлы органдар "Никольский" базарын коммуналды меншікке қайтару туралы сөз қозғай бастаса, онда "Бөкең" биліктің әлсіз тұсы - Жаңаөзен жұмысшыларымен байланыс орната бастамақ. Ол үшін жас, көзге түсіп жүрген оппозиционерлермен астыртын келіссөздер жүргізу жоспарланып отыр. https://t.me/dalainside

💸🇰🇿Ұлттық қор өсіп келеді. Бірақ оның жағасына трансферттер жармасуда ​2023 жылдың 2 айының қорытындысы бойынша Ұлттық қордың көлемі өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 1,16 триллион теңгеге, яғни 4,1%-ке өскен деп жазады, Экономикалық зерттеулер институты. Қаражаттың ұлғаюы мұнай секторы ұйымдарынан түсетін салық түсімдерінің өсуімен, сондай-ақ республикалық бюджетке трансферттердің төмендеуімен байланысты болды. Сонда, жыл басындағы екі айда салық түсімдерінің көлемі 1,19 триллион теңгені құраған. Биыл мұнай салығы түсімдері екі есеге өсіп отыр. Сол екі айда Үкімет Ұлттық қордан бюджетке деп 621 миллиард теңге алған. Ал трансферт көлемі 2023 жылға кем дегенде 3 триллион теңге деп жоспарланғандықтан, Ұлттық қорға қысым көбейе түсетіні анық. Нәтижесінде, 1 тоқсанның қорытындысы бойынша біздің Ұлттық қорда 29,39 триллион теңге жатыр. Қазақстан өз жоспары бойынша 2030 жылға дейін Ұлттық қорға 100 миллиард доллар жинауы керек. #PR https://t.me/dalainside

🔥Тоқаев алдымен Лакшми Митталдың әуселесін байқамақ. Машкевич десертке қалды Қазақстанның арнайы прокурорлары Люксембургтен ArcelorMittal алпауыты басшыларынан жауап алуды сұрап, запрос жіберді. Бұл туралы Бас Прокуратура хабарлады. «Арнайы прокурорлар жан-жақты тергеу жүргізу үшін компанияның бас компаниясы ArcelorMittal тіркелген Люксембургтің құзырлы органдарына құқықтық көмек көрсету туралы өтініш жіберді», - деді, Бас Прокуратура өкілі Дархан Дүйсенбай. Арнайы прокурорлар компанияның негізгі акционерлерінің өз кеніштерінде орын алған апаттар мен оның салдары туралы хабардар ма, жоқ па, соны түсінгісі келеді. Миллиардер Лакшми Миттал Қарағанды металлургия зауытын өз қолына түсірген 16 жылдан бері Теміртауда қаза тапқандар саны 100-ге жуықтаған. Лакшми Митталға бағынатын әлемдегі барлық болат қорыту зауыттарының ішінен "АрселорМиттал Теміртау" апат саны мен оның құрбандары бойынша алда келеді. "Жаңа Қазақстанның" Лакшми Митталға сұрағы көп. Назарбаев тақтан тайғалы Миттал да Қазақстанға үмітпен қарауды қойды. Александр Машкевич басқаратын ERG корпорациясы да тура осындай жағдайда отыр. https://t.me/dalainside

Өзіміздің дәстүрлі құндылықты сақтап қалу мақсатында құрылған Mass Resistance қозғалысының жетекшісі Артур Шеппердің жарқын сұхбаты шықты. АҚШ-тың өзі дәстүрлі құндылықтың жоғалып бара жатқанына алаңдай бастады. Ал Орталық Азияның жағдайы нешік? #PR https://youtu.be/jaVPeAi9qj4

💸Бәйбектің арам ақшасына жоламаңдар Қазақстандықтар Германиядағы мәдениет саласындағы қайраткерлерден Бауыржан Бәйбектің демеушілігіне қызықпауды сұрап отыр. Бұл үндеу Алматының экс-әкімі Бауыржан Байбектің неміс пианисі Эвелинда Тренкнердің бюстін қаржыландыруы туралы ақпаратқа реакция ретінде пайда болған. Хатта "Біз қазір қашып жүрген қазақстандық жемқор шенеунік Бауыржан Байбектен сіздердің ұйымдарыңызға қайырымдылық ретінде түскен қаржыға алаңдаушылық білдіреміз. Қайырымдылықты тиісті тексерусіз қабылдау ұйымның беделіне нұқсан келтіруі мүмкін", - деп жазылған. Неміс пианисінің талантын бағалаған қазақстандықтар экс-әкімнің ҚазМУ мен «Қазақфильмнің» жерлеріне қатысты алаяқтық операциялары, атап айтқанда жерлерді Нұрсұлтан Назарбаевтың күйеу баласы Тимур Құлыбаевқа заңсыз бергенін тізіп жазған. Түптеп келгенде, отандастарымыз немістерден Бәйбек берген ақшаны оның заңды иесі Қазақстан халқына қайтаруды, осыған қатысты мәлімдеме жасауды сұрап отыр. Dalainside бұл жайтты назарда ұстайды. Арнаға тіркелуді ұмытпаңыз👇 https://t.me/dalainside

🤜🇷🇺Росатом шетелде АЭС салу мүмкіндігінен айрылды Ресей Қазақстандағы АЭС құрылысына үміткерлер қатарынан кетуі мүмкін. Себебі, АҚШ Ресейдің "Росатом" мемлекеттік корпорациясының құрамына кіретін кәсіпорындарға қарсы санкциялар пакетін жариялады. Атап айтқанда, Росатом жобаларын шетелде дамытуға жауапты "Русатом Оверсиз" компаниясына қатысты шектеулер қойылды. АҚШ Ресей мен басқа да мемлекеттердің 34 жеке және 120-дан астам заңды тұлғаларына қарсы санкция салды. Тиісті тізімді 12 сәуірде АҚШ Қаржы министрлігі жариялады. Оның құрамына, басқалармен қатар, ресейлік "Росатом" мемлекеттік корпорациясының құрылымына кіретін кәсіпорындар кірген. АҚШ-тың ізін ала Еуроодақ Росатомға санкция салу мүмкіндігін қызу талқылай бастады. Қазір оған тек Венгрия қарсы болуда. Себебі, Росатом Венгриядағы "Пешт" атом электр станциясы құрылысын аяқтауы тиіс. Балтық жағалауы елдері, әсіресе Литва Росатомның тек Венгриядағы қызметін ғана шектемей, қалған жұмысына санкция салу бойынша консультациялар бастап кетті. Қазақстан өзіндегі ірі жобаны санкция салынған компанияға тапсыра алмайды. Себебі, ол Батыстың алдында санкция режимін бұзды деп есептеледі. Бір жағынан, бұл Тоқаев үшін Кремль диктатынан құтылып кетудің тамаша сылтауы. Егер Ресей АЭС салушылардың шорт парағынан шығып қалса, онда бізде Франция, Оңтүстік Корея мен Қытай компаниялары қалады. Франция мен Қытайдың технологиясы бір - ол EPR-1200. Қазақстан осы технология бойынша АЭС-терге ядролық отын дайындайтын ел болып табылады. Сондықтан отынмен проблема болмайды. Бірақ, АЭС-ті Францияның салуы тым қымбат болып тұр. Ал Қытай өзінде 50 АЭС салуы тиіс. Бізге қолы босамайды. Олар "күтіңдер" деді. Ең арзаны және ең қауіпсізі - Оңтүстік Корея. Қазақ атомшыларының ойы да осы Оңтүстік Кореяға ауып отыр. Бізді ұстап тұрған бір ғана мәселе – біз Оңтүстік Корея технологиясы бойынша ядролық отын дайындауды әлі игермедік. Бірақ Оңтүстік Корея оның технологиясын бізге беруге дайын екендігін ресми мәлімдеді. Егер шын келіссе, онда Өскемендегі Үлбі металлургия зауытының базасында қазір Қытайға АЭС отынын жасап жатқан "Үлбі-ТВС" сияқты тағы бір зауыт салуға болады. Қазір Оңтүстік Кореяның АЭС технологиясы үшінші буынды APR-1400 реакторларына негізделген. Бұл қуатты, қауіпсіздігі өте тамаша, жаңа реактор. 1400 МВт қуат береді. Қазақстан үшін таптырмас таңдау. Балқашқа осындай 4 реактор (бір АЭС), Курчатовқа 4 реактор (бір АЭС), Шардараға 2 реактор (бір мини АЭС) қойып, болашақтың бар проблемасын шешіп алуға болады. APR-1400 (Advanced Power Reactor 1400 MW electrity) — Korea Electric Power Corporation (KEPCO) ядролық корпорациясы әзірлеген қысымды судағы ядролық реактор. Бұл реактор үшінші буынды, яғни жаңа деп саналады. Ол өз уақытында ең қауіпсіз деп танылған OPR-1000 негізінде әзірленген. Қауіпсіз болғандықтан АҚШ пен Еуроодақ оған сертификат беріп, әлемнің кез-келген нүктесінде тұрғызуға рұқсат берді. Жақын уақытта Қазақстан "ядролық остров" бойынша түпкілікті шешімге келуі тиіс. Қазақ ұлты - атом, ядролық технологияларды жетік меңгерген ұлттардың қатарына жатады. Қазір Қазақстанда үш тәжірибелік атом реакторы жұмыс істеуде. Курчатов қаласындағы "КТМ - Токамак" термоядролық құрылғы болып табылады. Көп елдер магнитты катушкадағы ториалды ядролық камерамызда өз тәжірибелерін өткізіп жүр. Бұл туралы әлі де айтамыз. Алысқа ұзамаңыз, арнаға тіркеліп алыңыз👇 https://t.me/dalainside

📈 Экономикалық сараптаманың негізгі ордасы - беделді іскерлік басылым "Курсивтің" қазақ редакциясы көптен бері қызмет етіп келеді. Қазақша экономикалық анализ бен болжам, сарапшылар пікірі қызықтырса, телеграм арнаға жазылып қойыңыздар! 👉https://t.me/qazkursiv

🙅Мұнай мәселесі: Мұратбай Жұмағалидың көздегені неде? Жаңаөзендегі дүрбелең және оның сауатты ұйымдастырылуы - осының режиссері кім деген сұраққа жетелейді. Себебі, жұмысшылардың штатқа алу бойынша заңды талабын енді саяси бағытқа бұрмалау әрекеттері басталды. Астанаға барған топ келісімге келсе де, «Өзенмұнайгазға» қарасты БЖБ мекемесінің жұмысшылары наразылық акцияларын жалғастырып, үлкен компанияның жұмысын тұралатып отыр. Бұл топтың лидері – Мұратбай Жұмағали. Ол жақында өткен сайлауда Мәжіліске өте алмай қалған өкпелі мұнайшы. Мұратбай Жұмағали бастаған топ бүкіл «Өзенмұнайгаз» компаниясын тоқтатуды талап етуге көшті. Ал 150 мың халқы бар қала тұрғындары «Өзенмұнайгаз» компаниясына қарап отыр. БЖБ мекемесінде наурыз айында бұрғылаушы (5 разряд) – 1 374 781 теңге, құбыр таситын көлікті жүргізуші (5 разряд) – 1 161 478 теңге, жерасты скважина операторы – (4 разряд) 1 228 526 теңге айлықты таза қолына алған. Ондай жұмыстан бас тартып, тоқтату үшін жұмысшыларға үлкен себеп керек. Құзырлы органдарға Мұратбай Жұмағалиді бақылауға алу, жан-жақты байланысын тексеру аса маңызды. Сырттан ешкім арандатып отырған жоқ па деген сұрақ туындайды. Қарсы тараптың уәжін де тыңдап, жариялауға ашықпыз. https://t.me/dalainside

🇰🇿🇨🇳Нихау, Хайнань менпаравоз Қазақстан мен Қытай арасында визасыз режим енгізілмек. Түркиямен арадағы режим сияқты болады. Яғни, олар бізге 30 күнге, біз оларға 30 күнге бара аламыз. Тиісті келісімге 18-19 мамырда Сиань қаласында Сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеу қол қоюы тиіс. Туризм, демалыс, емделу, бизнес әріптестік мақсаттарында жүріп-тұруға болады. Тек бұл еңбек етуге рұқсат бар деген сөз емес. Ол үшін квотамен арнайы еңбек визасы керек. Қытайдан визасыз режимді Қазақстан тарапы көптен бері сұрап жүрген болатын. Себебі, ол біздің экономикамызды кем дегенде 3 триллион теңгеге арттыра алады. Ресейге санкция салынғаннан кейін, Қытай үшін Қазақстаннан баратын транзиттің маңызы өсті. Сондықтан олар бізге де назар аудара бастаған сияқты. #PR https://t.me/dalainside

🏭МАГАТЭ Қазақстан АЭС салуға дайын деп отыр Елімізге ақпан айының соңында МАГАТЭ миссиясы өкілдері мен халықаралық сарапшылар келіп кетті. Олар Қазақстанның ядролық-энергетикалық инфрақұрылымы мен әлеуетімен, алғашқы салынатын АЭС құрылысы бойынша жүргізіліп жатқан дайындық жұмыстарымен танысты. Ядролық инфрақұрылымды кешенді шолу жөніндегі миссия МАГАТЭ-нің халықаралық сарапшылармен бірлесіп, әртүрлі елдегі озық тәжірибе туралы терең талдау жүргізуіне мүмкіндік береді. Бұл миссия – INIR деп аталады. Бұл миссия дайындаған кез келген ұсынысты орындау миссияны өткізуге өтініш берген мүше мемлекеттің қалауында болады. Ұлттық ядролық инфрақұрылымды дамытуға ықпал ететін INIR миссиясының нәтижесі кемшіліктерді жою бойынша іс-қимыл жоспарын әзірлеуге көмектеседі. Сонымен, ядролық инфрақұрылымға толыққанды кешенді шолу жасаған сарапшылар тобы төрт күндік миссия нәтижесінде Қазақстан Атом энергиясы жөніндегі халықаралық агенттіктің (МАГАТЭ) ядролық инфрақұрылымды шолу жөніндегі алдыңғы миссиясының ұсынымдарын орындауда едәуір ілгерілеушілік барын жеткізді. Энергетика министрлігінің айтуынша, INIR миссиясының жұмыс тобы ядролық энергетикалық бағдарламаны үйлестіру, атом электр станциясын қаржыландыруды түсіну, апатқа қарсы жоспарлау және радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу бойынша ұсынымдарды Қазақстан толығымен іске асырғанын атап өткен. https://dalainside.kz/04/manyzdy/12/2023/912/