Калькасыз қазақ тілі. Назгүл Қожабек

Екі жыл бұрынғы: Өткенде Costa-да істейтін қазақ жігіттер көзімді бақырайтып қойып алдап жіберді. Сол әңгімені жолда балама айтып келе жатып, содан екі күн бұрын Urbo Coffe-де болған әңгімеге ойыстық. Бариста жігіт: - Кофені осында отырып ішесіз бе, әлде алып кетесіз бе? - деді. Біреулер айтпақшы, "жерге түсіп кеткен астыңғы жағымды" көтеріп орнына салып алдым да, "алып кетем" дедім тұтығып. Түсінесіздер ме? "сізге осында ма, с собой ма?" деп, не "сізге осында ма, өзіңізбен бе?" деп қазақ сөздерімен орысша сұраған жоқ, қазақша сұрады. Дәл сол "вам с собой или здесь?" дегенді жеткізетін таза қазақша тіркестерді санасының, бәлкім бейсанасының түкпірінен шығарып айтты. Бәріміз білетін, тек ұмытып кеткен не керексіз деп қолданбай кеткен тіркестерді су бетіне шығарды. Ол тіркестер бәріміздің санамызда бар. Бәріміз білеміз оларды. Тек айтпаймыз. Қазіргі калька тіркестердің бәрінің қазақшасы бар. Оларды бәріміз білеміз. Тек айтпаймыз. Жазбаймыз. Еңбектеген баладан еңкейген кәріге дейін әр сөзді аударып түсініп, аударып түсіндіретін халыққа айналып барамыз, сондықтан орысшаға аударған оңайырақ болатын тіркестерді жаттап алғанбыз. Осы оқиғаны балама айтып бергенде, ол "несі бар, қазір қысқа сөйлейтін заман, фғансуздардың өзі сөздерінің жартысын қысқартып тастаған" деп дау айтпақ болды. Қысқартқанда... Қайда үлгермей жүр едік? Нені сыйғыза алмай жүр едік? Айтпақшы, сол үлкен ұл "отқан" дегенді қайдан жұқтырып алғанын білмеймін, сол сөзін түзеу үшін ғана күнде сабақтан алып кетіп, бір сағат әңгімелесіп баруға тырысып жүрмін. Бүгін Канаданың Қазақстандағы елшісі Алан Хэмсон мырза шақырып, кездесуге барғанмын. Сонда ол кісінің айтқаны: "Канаданың Куебек өңіріндегі жұрттың французшасы Франциядағы французшадан тазарақ". Бізде де қазақ тілі екіге бөлініп бара жатқан сияқты. Бөлініп кеткен, турасын айтайықшы, күлбілтелемей. Тазарақ қазақ тілі және... окинишке орай қазақ тілі. Сол окинишке орай қазақ тілінің қолданыс аясы кеңірек, окинишке орай...

Егер трусы төсекте адамның қасында жатса, “трусымен” болады, әйтпесе: ✅ Байлар таза трусы киіп (жатады) ұйықтайды

Белсендіру деген сөзді шығарған адам не айтқанын өзі ұқты ма екен?

❌ дизельді зауыт ⁉ дизельный завод кирпичный завод болса, онда кірпішТІ зауыт бола ма? Дизель зауыты, кірпіш зауыты

“Құрттың атын жоғалтып, малта қойған” терминком…

Құда түсу, сырға салу, киіт беру» деген тақырыппен берілген аңызда Әзіреті Әлидің өз ұлына келін әперіп, содан құдалық жасағаны, қарсы жақта киіт жауып сыйлағаны жайлы айтылады Бір туысымыздың ұлы келін түсірді. Осындай нәрселерде абай болайықшы. Келін алу, келін түсіру - ата-ана істейтін әрекет. Егер Әзіреті Әли өз ұлына келін әперсе - демек немересін үйлендірді деген сөз. Ал ұлын үйлендірсе - ұлына келінШЕК әпереді. Бір туысымыздың ұлы келін түсірді - сол ұл өз ұлын үйлендірді деген сөз. Ал ұл өзі үйленсе - келіншек алды, келін әкелді.

Шыны керек қой, ешбір дені дұрыс қазақ қыз “кешігудемін” демейді. “Кешігватырм” дейді, тек бұл да дұрыс емес 🤣 Ең дұрысы: ✅Кешігіп бараааааааммммм! Астындағысы: ✅ Құрбыңыз қайда жүргенін көріп отырыңыз.

“Құрттың атын жоғалтып, малта қойған” терминком…

Өмір бойы хозяйственное мыло қазақша - КІР САБЫН болған. Кір сабын Иіс сабын Шаруашылық сабын деп жүрген бір үлкен қазақты көрмеппін…

Гормон фоны. Жай ғана гормон фоны.

Сондықтан, "отыр" және "жатыр" сөздері, осы шақ үшінші жақта бірдей болғанымен, қазақ тілінде сөздің түбірі бұйрық райынан шығатынын ұмытпайық. Ал, "жатырҒАН" дейтіндер қанша жерден осы форманы жанын салып қорғағанымен, алдынан арпылдап шыққан итке "ЖАТЫР!" деп айғайламайды. "ЖАТ!" дейді. Болды. Бұл - қазақ тіліндегі бір ерекшелік Отыр Тұр Жүр Жат