DALA INSIDE

🚆Еңбек дауын шешуде компаниялар ҚТЖ-дан үлгі алсын Кез келген іргелі мекемеде еңбек дауы болатыны – заңдылық. Бірақ оның саясиланып кетуі жұмыс беруші мен мемлекет үшін – үлкен сын. Осыдан біршама уақыт бұрын «Қазақстан темір жолы» Ұлттық компаниясына қарасты ПЧ-12 Бейнеу жол дистанциясы теміржол қызметкерлері айлықтарының аздығын айтып, компания басшылығына талабын ашық қойғанын естідік. Дамыған елдерде қарапайым еңбек адамдарының жұмыс берушілеріне талап қойып, ортақ мәмілеге келуі қалыпты дүние болып саналады. Әдетте еңбек адамдары мен жұмыс берушілер арасындағы дау-дамайларды кәсіподақ ұйымдары оң бағытта шешуге күш салатынын білеміз. Бірақ біздің елде кәсіподақ ондай ықпалды ұйым емес. Сондықтан жұмысшылар өз талаптарын ашық қойып жатады. Сол сияқты бейнеулік теміржолшылар өз талаптарын ҚТЖ басшылығына ашық қойып, сот орындарына жүгініп, тараптар ортақ келісімге келіпті. Бүгін ереуілдеткен теміржолшылар сот орындары арқылы қабылдаған ортақ шешімге риза болып, жұмыстарына қайта кіріскенін айтып видео үндеуін жариялады. Сонымен қатар теміржолшылар қандай да бір саяси мақсат көздеген белсенді топтардың осы оқиғаны пайдаланып кетуіне түбегейлі қарсы екендерін ашып айтты. Жалпы, Маңғыстау өңірінде еңбек даулары жиі орын алып, оның соңы саясиланып кететіні жасырын емес. Қарапайым еңбек адамына мәселенің бұлайша ушығуы қажет емес. Алдағы уақытта кез келген еңбек дауының соңы осылай тараптардың келісімге келуімен аяқталуы тиіс деп есептейміз. Бұл жағдай еліміздегі жекелеген компанияларға, қарапайым еңбек адамдарына да сабақ болатын жағдаят деп есептейміз.

Қазақстанның қарызды жабуға кететін шығындары (жылдық динамикада)

🤌Мемлекеттік борыш: Қазақстан 2019 жылдан бастап кәдімгідей қарызға бата бастаған 2021 жылы мемлекеттік қарыз 2020 жылмен салыстырғанда 6,4%-ға өскен. Және қортындысында 21,97 триллион теңгені құраған. Қазақстанды барынша қарызға кіргізген мекеме - Үкімет болып отыр. Ортақ қарыздың ішінен Үкіметтің үлесі 85,2 пайызды құрады. Ал Ұлттық Банк керісінше қарыз алу көлемін азайтқан. Оның үлесі 9,6% айналасында болды. Қалған 5,2% борыш әкімдіктерге тиесілі. Біз алатын қарыздың жылдық өсу қарқыны жалпы ішкі өнімнің өсуі көрсеткішінен де артып кеткен. Мысалы, 2010-2021 жылдары мемлекеттік борыштың орташа жылдық өсу қарқыны 21,6%-ды, ал номиналды ЖІӨ өсуі – 14,03%-ды құрады. Ұлттық Банк 2021 жылдың қортындысы бойынша жасаған Қаржылық тұрақтылық бойынша Есепте "Мұндай үрдістің ұзақ уақыт сақталуы келешекте қарыз алу құнының ұлғаюына, нарықтық қайта бағалауға және теңгедегі активтердің төмен тартымдылығына әкеледі. Мұндай сценарий кезінде қаржылық тұрақтылық тәуекелдері артады" - деп жазады. Осының бәрі неге әкеліп соқты? Жыл сайын қарызды қайтаруға жұмсалатын шығындарымыз көбейіп барады. 2021 жылы қарызды қайтаруға мемлекет 977,7 миллиард теңге жұмсаған. Мысалы, 2020 жылы осы мақсатқа 762,1 миллиард теңге кеткен болатын. Сонда бір жылда қарызды қайтаруға кететін ақша 215 миллиард теңгеге өскен. Ал егер 2015 жылы қарызды қайтаруға 458,1 млрд теңге жұмсағанымызды ұмытпасақ, сонда 4 жылдың ішінде қарызды жабуға кететін шығын 2,1 есе артқан. Бұдан біз үкіметтік жоспарлау жүйесінің тым ауыр, сыртқы жағдайларға тез бейімделе алмай отырғанын көреміз. Кейде, Үкімет қарыз керек болмаса да, әу баста құжаттар бекітіліп, қол қойылғандықтан ғана сол қарызды алып жатады. Артынан процентін қосып, кері қайтаруға мәжбүр. https://t.me/dalainside

🤜Әлеуметтік желілерде қазақ тілін силамайтын кафелерге тез шағымданудың видеосабағы пайда болды Ол бойынша, смартфон арқылы сол кафеде отырып та шағым түсіре беруге болады. "Egov mobile" қосымшасы жүктелсе болғаны. Әлеуметтік желі қолданушылары сол видеоны бір-біріне таратып жатыр. https://t.me/dalainside

⚡Мемлекеттік кірістер комитеті жеке кәсіпкерлерге қарсы соғыс жариялады 3-ші тамыздан бастап жеңілдетілген салық режимінде жұмыс істейтін (упрощенка) жеке кәсіпкерлер Қаржы министрлігіне қарасты Мемлекеттік кірістер комитетінен "біртүрлі" хабарландыру ала бастады. 2021 жыл бойынша камералды бақылау қортындысы аясында кәсіпкерлерге жаппай "басқа дереккөздер мәліметіне сай табысты азайту/жасыру" атты хабарлама келді. Хабарламаның шаблон негізінде жасалғанын салық мамандарының өздері де мойындап отыр. Бірақ нақты фактілерін (расшифровка) Мемкіріс әлі бермеген, тіпті дайындамаған да. Соның салдарынан кәсіпкерлер мұндай алшақтықтың (расхождение) қайдан шығып отырғанын, қай серіктес-контрагентпен деректерді тексеру керектігін біле алмай жүр. Алшақтық бойынша расшифровканың қашан берілетіні беймәлім. Мемкірістер жеке кәсіпкерлерге 30 күн ішінде түсініктеме беруін талап еткен. Азаматтар не істерін білмейді. Мемкірістер "Жаңа Қазақстанға" әлі кірмеген, ішкі бюрократиясы қиындау, автоматтандырылған жүйелерінен қайта-қайта шикілік шыға беретін орган болып табылады. Бірақ оның әр қателігі салық төлеушілерге ауыр тиюде. https://t.me/dalainside

Алматыдағы OASIS кафесінің әкімшісі Гаухар Аружан Дүйсебаевадан қазақ тіліндегі ас мәзірінің жоқ болғанына қатысты келеңсіз жағдай үшін кешірім сұрады. Кафе тез арада қазақ тіліндегі ас мәзірін басып шығармақ. https://t.me/dalainside

🛤️жалғасы... Иә, киелі Маңғыстау жері өздерінің талапшыл және өр мінезді географиялық, этникалық ерекшеліктерімен елге аян. Бірақ, соңғы отандық осындай талаптар қою тарихына қарайтын болсақ, маңғыстаулықтардың ғана емес дүйім елдің тыныштығын ойлаған ресми билік бұл жердің азаматтарын жеңіл және кей жағдайда өлшемсіз қойылған сұраныстарын орындаймын деп жаман да үйретіп алған секілді. Талаптың да талабы, өтініштің де өтініші болады, бірақ қазақ халқы тек қана Маңғыстауда өмір сүріп жатқан жоқ. Осыны ескерейік! https://t.me/dalainside

🛤️Теміржолшылар талабы. Айлықты өсіру үшін жолаушылар мен жүк тасымалының бағасын көтеру керек пе? 2022 жылдың 1-ші тамызында «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ баспасөз қызметі ресми дерегінде Маңғыстау магистральдық желі бөлімшесі, ПЧ-12 (Бейнеу жол дистанциясы) қызметкерлерінің ереуіл жариялағандығы хабарланды. Бұл ақпаратты бірқатар Телеграм желісіндегі хайпсүйер каналдар да жарыса жариялаған еді. Жалақыларын 100%-ға көтеру туралы талап қойған бастамашыл топтың ынтасын қолдап үндеу жариялаған әйелдердің бейнежазбасы биліктің кем кетігін теріп отыратын насихатшыл топтарға оңынан келгені рас. Алайда, мәселенің ақ пен қарасын ажыратып көрсек?! «ҚТЖ» ҰК» компаниясы еліміздегі ең ірі алпауыт, жүйе құраушы компаниялардың бірі. Мемлекет ішіндегі мемлекет деуге де болады. Мұндай күрделі компаниялардың басқару кешені мен адам ресурстары, еңбек әлеуетінің есебі мен қызметкерге бағытталған өз саясаты, заманауи басқару тетіктеріне негізделген өз құндылықтары мен құрылымы бар. Осы жылдың шілде айынан бастап теміржолшылардың еңбекақысын төлеудің облыстық коэффициенттеріне кезең-кезеңімен көшу жобасы соның бірі. Әрине, мұндай еңбек төлемінің коэффициенттік немесе KPI жүйелері шалғайдағы шойын жолда қызмет етіп жүрген қарапайым қызметкерге түсініксіз немесе әділетсіз болып көрінуі мүмкін. Өз кезегінде ҚТЖ еңбек ұжымдарында еңбекақы төлеу жүйесіне жаңа тәсілдерді енгізу мәселелері бойынша түсіндіру жұмыстарын да жүргізу керек. Компанияның ресми сайтында қызметкерлердің әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсарту бойынша жоспарлы жұмыстарының есептік көрсеткіштері көрсетілген екен. Өндірістік персоналдағы қызметкерлерінің жалақы деңгейін өткен жылғы көрсеткішпен салыстырғанда 41%-ке артып, бұл мақсатқа 133 млрд теңге бөлінген. 2013 жылдан бері өндірістік персоналдың жалақысы мұндай деңгейде өспеген. Жалпы компанияның негізгі табысы жүк және жолаушылар тасымалына негізделгенін және осы табыстан қызметкерлер жалақы алып отырғанын ескерсек, 2020 жылмен салыстырғанда компанияның жалпы табысының көлемі 7,4 есе өскен. Өткен жылы теміржол көлігінің пайдаланылған жүк айналымы 239,3 млрд тонна/км-ге жетіп, «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ-ның қорытынды табысы 120,6 млрд теңгені құраған. Бұл нәтиженің қорытындысында жүргізілген іс-шаралар есебінен 2021-2022 жылдары өндірістік персонал қызметкерлерінің еңбекақысының өсімі орташа есеппен 50% құраған. Биылдың өзінде өндірістік қызметкерлердің жалақысын көтеруге 70 млрд теңгеден астам қаражат бөлініп отыр. Еңбекақы төлеу қорларының коэффиценттік жүйесі мен эффективтілік тұрғысынан әділ және адами факторлардан ада болатынына сеніммен қарауға болады. Себебі бүгінде бұл процесстердің барлығы цифрлы автоматтандырылған бағдарламалардан тұрады. Алайда, мұндай жаңашылдықтардың барлығын өңірлердегі еңбек активтеріне қарапайым тілмен түсіндіре де алу керек. Маңғыстаудағы теміржолшылардың да жүз пайыз өсім сұрап жатқандығы да осындай ағартушылық жұмыстардың кемшіндігінен болуы мүмкін. Экономикада мультипликативті эффект деген тұжырым бар, мағынасы бір-біріне байланысты жүйелердің бір-біріне әсері. Қарапайым тілмен айтқанда домино тастарының бір-біріне сүйеніп құлауымен түсіндіруге болады. Мәселен, кешегі Бейнеудегі теміржолшылардың талабы орындалды делік, алайда дәл сондай еңбек етіп жүрген теміржолшы Қандыағаш пен Қазалыда да бар. Онда барлық қазақстандық теміржол бекеттеріндегі өндірістегі 100 мыңнан астам қызметкердің жалақысын көтеру керек деген сөз. Ал, бұл қызметкерлердің еңбекақысының көлемі ҚТЖ компаниясының жалпы табысымен бірден-бір байланысты екеніне назар салсақ, ҚТЖ өз кезегінде жолаушылар тасымалы мен жүк тасымалындағы тарифтерді көтеру керек болады деген мағынаға саяды. Жүк тасымалының тарифтері көтерілетін болса, барлық шойын жолда тасымалданып жатқан тауарлардың бағалары да өзгереді, яғни құрылыс, техника мен күнделікті тұрмыстық тауарлардың да бағасы өседі демек. Жолаушылар тасымалындағы билет құны айтпаса да түсінікті.

Қазақ тілінде сөйлеуге ұялатын "OASIS" кафесінің администраторы

😥Аружан Дүйсебаева: Алматының қақ ортасында Ана тілімізді қорлады! Бүгін, 4 тамыз күні 5 ықшам ауданында орналасқан "OASIS" мейрамхана қызметкерлері ана тілімізді жерге таптап, онысымен қоймай бізге дөрекілік танытты. Біріншіден, Қазақ тілінде жазылған "МӘЗІР" болмағаны ашуымызға тиді. (Алдында келгенде ескерткенбіз). Әкімші қызметкерін шақырып "Қазақ тілінде жазылған мәзір қашан дайын болады?" десек, "20-30 жыл бұрын қайда болдыңдар, ұнамаса кетіп қалыңдар, қазақ тілінде Мәзір болмайды, бұйрық әкеліңдер" десе болама? Бұл әкімші қызметкері біздің ана тілімізді жерге ұрып ғана қоймай, Қазақ тілін қорлады және дөрекілік танытып, кемсітті. Біз орысша сөйлемеңдер демейміз, бірақ Қазақ тілінде қызмет алуға болатын құқығымызды толықтай пайдаланамыз. Бұл бассыздыққа көз жұма алмай полиция шақырдық👆. Арызымызды қабылдап алды, ары қарай Ұлан Әбілхайырдың қызметкерлері айналысады екен. "OASIS" мейрамханасына барудың ендігіде не керегі бар? Егерде тілімізді сыйламаса, құрметтемесе. Қазақ тілінде жазылған "Мәзір" енді болмайтын болса? Мынау инстаграм парақшасы, пікірге жазып кетіңіздер⬇️⬇️⬇️ https://instagram.com/oasis.almaty?igshid=YmMyMTA2M2Y= Қазақ тілінде сөйлеуге ұялатын әкімші қызметкерін танып алыңыздар⬇️⬇️⬇️