DATA HUB Қазақша

🤑”Байлар” арасындағы ең жоғары орташа табыс Қарағанды облысында тіркелді III тоқсанның қорытындысы бойынша өңірдегі ең ауқатты 10% тұрғынның жан басына шаққандағы орташа айлық табысы 413,2 мың теңгені құрады. Бұл ел бойынша есептелген орташа көрсеткіштен (272,7 мың теңге) 1,5 есе жоғары. Қазақстанның басқа ешбір өңірінде бұл көрсеткіш мұндай жоғары деңгейге жетпегенін ҚР СЖРА ҰСБ деректерінен көруге болады. ☝️Ұлттық статистика бюросы тоқсан сайын халықты табыс деңгейіне қарай саралап, оны саны жағынан тең он топқа бөледі. Тиісінше, бірінші топқа табысы ең төмен 10% (шартты түрде кедейлер), ал соңғы топқа табысы ең жоғары 10% кіреді (шартты түрде байлар). Бұл жерде сөз болып отырғаны — дәл осы соңғы аталған топ. Айта кету керек, бұл топ өкілдерін «бай» деп атау да шартты ғана, себебі оған кіру шегі салыстырмалы түрде төмен. Шілде-қыркүйек айларында Қазақстандағы ең ауқатты 10% қатарына ену үшін орташа айлық табыс 189,2 мың теңгеден бастап болуы жеткілікті еді. Ал топтағы табыстың жоғарғы шегі 1,9 млн теңгені құрады. 2022 жылы шекаралар өзгергеннен бері Қарағанды облысы III тоқсан қорытындысы бойынша «байлар» арасындағы орташа табыс деңгейі бойынша алғаш рет көш бастап отыр. Мұндай көшбасшылық тосын жаңалық емес — соңғы үш жылда өңір тұрақты түрде үздік бестік қатарында болды. Алайда бұған дейін мұндай жоғары мәндер тіркелмегенін айту керек (2022-2024 жылдардағы III тоқсанның орташа деңгейі 295,7 мың теңгені құрады). 💡Бұл немен байланысты болуы мүмкін? Бәлкім, іріктеменің өзгеруімен. Халық табысы жөніндегі деректер 12 мың үй шаруашылығын қамтитын сауалнама негізінде қалыптастырылады. Алынған нәтижелер барлық халыққа бөлінеді. Осыған байланысты бұл жолы Қарағанды облысы бойынша іріктемеге бұрынғыға қарағанда табысы жоғары адамдар көбірек енген болуы мүмкін деген болжам жасау қисынға келеді. Өзге өңірлерге келсек, «байлар» арасындағы орташа табыс деңгейі бойынша екінші орында Павлодар облысы тұр - жан басына шаққанда айына 360,8 мың теңге. Өткен жылғы көшбасшы Астана қазір үшінші орында — 353,3 мың теңге (2024 жылдың III тоқсанында 480,1 мың теңге болған еді). Алматы 336,2 мың теңгемен төртінші орынға жайғасты. 😱Қорытындылай келе, қаңтар–шілде айларының нәтижесі бойынша Қарағанды облысында «байлар» мен «кедейлер» табысы арасындағы айырмашылық ең жоғары көрсеткіштердің бірі болды: алғашқысы екіншісінен 6,7 есе асып түсті. Бұдан жоғары көрсеткіш тек Павлодар облысында тіркелген: айырмашылық шамамен жеті есе. Ел бойынша орта есеппен «байлар» «кедейлерден» жиынтық табыс бойынша алты есе көп табыс табады. *Мұнда және одан әрі тұтынуға пайдаланылған табыстар ескерілген. Олар тұтыну шығындарын, жеке өндірістен алынған өнімнің табиғи түрде тұтынылған құнын және трансферттерді қосу арқылы қалыптастырылады. @DataHub_KZ

🍫Қазақстандықтар шоколадты тұтынуды күрт төмендетіп, шоколад кәмпитін тұтынуды антирекордқа дейін қысқартты 2025 жылдың III тоқсанында жан басына шаққанда 195 граммнан шоколад желінді, бұл бір тоқсан бұрынғыға қарағанда бірден 21%-ға аз және бір жыл бұрынғыға…

🍫Қазақстандықтар шоколадты тұтынуды күрт төмендетіп, шоколад кәмпитін тұтынуды антирекордқа дейін қысқартты 2025 жылдың III тоқсанында жан басына шаққанда 195 граммнан шоколад желінді, бұл бір тоқсан бұрынғыға қарағанда бірден 21%-ға аз және бір жыл бұрынғыға қарағанда 24%-ға аз. Алайда ұзақ мерзімді антирекорд туралы әңгіме болып отырған жоқ: бұдан төмен көрсеткіштер соңғы рет үш жыл бұрын тіркелген, ал жалпы алғанда, оларды бақылаудың ертерек кезеңінде – 2011 жылдың басынан бастап 2019 жылдың ортасына дейін тіпті норма болды (төмендегі графиктен қараңыз). Бірақ шоколадпен жылтыратылған кәмпиттерді тұтыну бүкіл осы уақыт ішіндегі минимумға жетті, дегенмен бұл санат бойынша күрт төмендеу жоқ. 2025 жылдың III тоқсанында жан басына шаққандағы орташа тұтыну 586 г құрады – бұл өткен тоқсанмен салыстырғанда да, 2024 жылдың ұқсас тоқсанымен салыстырғанда да 7%-ға аз. Айта кету керек, тәттілердің өздері қазір айтарлықтай қымбаттауда. Мәселен, қарастырылып отырған III тоқсанның соңына қарай, қыркүйекте, шоколад жылдық мәнде үштен бірден астамға өсті, ал жылтыратылған кәмпиттер одан аздап – шамамен 15%-ға өсті. Айта кететіні, шоколадтың айтарлықтай қымбаттауы тек біздің ғана емес, сонымен қатар халықаралық шындық. Айтпақшы, басқа елдердегі тұтынушылар да тәттілердің басқа түрлеріне ауысу арқылы шоколадты тұтынуды азайтуға дайын сияқты: мұндай үрдістер, мысалы, Хэллоуин қарсаңында АҚШ-та байқалды. 📈Шоколад нарығындағы баға трендтерінің өздері соңғы какао дағдарысымен түсіндіріледі. 2024 жылы негізгі шикізат өндірушілерінің әртүрлі проблемаларына байланысты какао бағасы күрт өсе бастады, биыл да жоғары деңгейде қалды. Соңғы айларда, алайда, бағалар қайтадан төмендеді, бірақ белгілі бір жүйелік тәуекелдер, соның ішінде өндірістің жоғары географиялық шоғырлануына байланысты – әлі де сақталуда. Үй шаруашылықтарын зерттеу негізіндегі ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_KZ

Инфляция, халық табысының номиналды және нақты өсім динамикасы графикте көрсетілген @DataHub_KZ

Халық табысының өсуін екінші тоқсанда инфляция "жеп қойды" III тоқсанның қорытындысы бойынша халықтың жан басына шаққандағы ақшалай табысы 324,6 мың тг құрады (айына 108,2 мың тг). Номиналды түрде бұл өткен жылдың осы тоқсанына қарағанда 8,5%-ға жоғары. Алайда тауарлар мен қызметтер бағасының өсуін ескергенде нақты табыс 3,4%-ға төмендегені байқалады. ҚР СЖРА ҰСБ-ның үй шаруашылықтарын іріктеп жүргізген сауалнамаларының негізінде DataHub жасаған есептеулерге сүйенсек, нақты көрсеткіштің бұдан да қатты төмендеуі соңғы рет 2016 жылдың III тоқсан қорытындысында тіркелген. Инфляцияны ескере отырып есептелген халық табысы жылдан жылға қатарынан екі тоқсан бойы төмендеп отыр (алдыңғы тоқсанда -2,4% болған). Екі тоқсанда да тауарлар мен қызметтер бағасының өсу қарқыны номиналды түрде табыс өсімінен жоғары болды. Жалпы алғанда, шамамен 14 жылдағы қолжетімді бақылаулар кезеңінде халықтың табысы номиналды түрде бірде-бір рет төмендеген емес. Соған сәйкес, осы уақыт аралығындағы нақты табыстың барлық төмендеу кезеңдері жоғары инфляция қарқынымен байланысты. Мұндай жағдайлар барлығы үш рет тіркелген, соның ішінде қазіргі кезең де бар. Бірінші кезең 2015 жылдың соңынан 2017 жылдың соңына дейін созылып, он тоқсанның тоғызына жуық уақытты қамтыды. Екінші жағдай қысқа мерзімді болды - 2022 жылдың IV тоқсанында, бағаның өсуін ескергенде, нақты табыс минус 1,9% болған. Салыстырмалы бағада халық табысы өңірлердің басым бөлігінде төмендеп барады - 20 өңірдің 16-сында. Оның ішінде жылдық көрсеткіш бойынша ең жоғары төмендеу Астанада (-8,9%), Ақтөбе облысында (-8,1%) және Алматыда (-7,6%) тіркелді. Сонымен қатар Астана табыс деңгейі бойынша барлық өңірлер арасында көш бастап тұр — III тоқсанда жан басына шаққандағы орташа көрсеткіш 509,4 мың теңге. Ал Алматы үшінші орында — 462,9 мың теңге. Бұл ретте табыстың нақты мәнде өсуі Жамбыл (+3,4%), Қостанай (+1,8%) және Ақмола (+0,4%) облыстарында байқалды. Айта кетерлігі, Жамбыл облысы табысы ең төмен өңірлердің бестігіне кіреді, оның көрсеткіші — 275,4 мың теңге. Ал өзгеріс тіркелмеген жалғыз өңір — Алматы облысы. Қорытындылай келе, бір маңызды жайтқа назар аударайық: халықтың ақшалай табысы тек еңбек қызметінен түсетін табыспен шектелмейді. Ұлттық статистика бюросының көрсеткішіне жәрдемақылар, зейнетақылар, шәкіртақылар, АӘК, туыстардан алынатын материалдық көмек, жеке мүліктен түсетін табыс және басқа да кірістер кіреді. Соған қарамастан, жалпы табыстың 75%-ын еңбек қызметінен түсетін кірістер құрайды. Сондай-ақ, ең соңғы көрсеткіш барлық табысты халықтың жалпы санына бөлу арқылы есептелетінін түсінген жөн. Сондықтан бұл есептеу нәтижелері әрбір жеке адамның нақты табыс жағдайын сипаттай алмайды. @DataHub_KZ

Бал экспортының секірісі туралы алдыңғы постқа иллюстрацияны қоса береміз @DataHub_KZ

🍯🇰🇿📈Қазақстаннан табиғи бал экспорты шамамен үш есеге өсті Қаңтар-қазан айларында табиғи балды шетелге сату ж/ж 2,7 есе өсті — 373,4 тоннадан 1 мың тоннаға дейін. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сәйкес бұл кем дегенде 11 жылдық кезеңдегі рекордтық көрсеткіш. Мұндай секіріс жаңа экспорттық тауашаның қалыптасуын көрсетуі мүмкін сияқты — 2015 жылдан бері он айдың қорытындысы бойынша салыстырмалы түрде елеулі көлемдер соңғы екі жылда ғана тіркелді (алдыңғы тоғыз жылдың орташа деңгейі 94,5 т құрайды). Бұл ретте шетелдік сатылымдардан түсетін үлкен табыстар туралы әзірге сөз болып отырған жоқ — ағымдағы кезеңнің деңгейі ж/ж $1,1 млн, +100% құрайды. Сонымен қатар, отандық ара шаруашылығы өнімі жеткізілетін сыртқы нарықтардың құрылымы әртараптандырылмағанын атап өткен жөн. Бір ірі сатып алушыға физикалық экспорттың 83%-ы (843 т) және құндық экспорттың 58%-ы ($623 мың) тиесілі. Бұл сатып алушы – Өзбекстан. Табиғи бал өндірісі туралы ресми деректер тек толық жылдың қорытындысы бойынша шығады. Тиісінше, өндірістің экспорт динамикасына әсерін бағалау мүмкін емес — 2025 жыл әлі аяқталған жоқ. Дегенмен қазақстандық омарташылардың істері салыстырмалы түрде жақсы жүріп жатыр деп айтуға болады. Соңғы тоғыз жылда өндіріс көрсеткіштері 2000 жылдан 2015 жылға дейінгі (2,7 мың тоннадан астам) бұрынғы кезеңмен салыстырғанда жоғары деңгейде сақталуда, ал жеке алғанда 2024 жыл ж/ж 25%-ға, 5 мың тоннаға дейінгі өсіммен аяқталды. 😋Қазақстан табиғи балға деген өз қажеттілігін едәуір дәрежеде қанағаттандырады деп пайымдауға болады — өндіріс көлемі импорт көлемінен бірнеше есе артық. Тіпті 2024 жылы, импорт аномалды 1,7 мың тоннаға жеткен кезде, өндіріс одан үш есе басым болды. Бір қызығы, дәл сол кезде елге бажсыз және сапасын тексерусіз табиғи балдың кедергісіз әкелінуіне байланысты проблемаға Сенат депутаттары назар аударған болатын. Олардың бағалауы бойынша, балдың негізгі сатушысы болып табылатын Ресейден әкелінген табиғи балдың 38%-ы жасанды болып табылады. Сонымен қатар, парламентшілер мемлекеттің отандық балды халықаралық нарықта ілгерілету жөніндегі күш-жігерінің жеткіліксіздігін атап өтті. Бұдан бұрын омарташылардың өздері шетелдік нарықтарға шығудағы қиындықтар туралы айтқан болатын. Атап айтқанда, әңгіме рұқсат құжаттарын алу үшін қажет зертханалық зерттеулерді жүргізуге арналған құралдардың жетіспеушілігі туралы болды. 2025 жылы субсидияның берілуі арқасында жағдай жақсарған сияқты. @DataHub_KZ

🚗Автокөлік тақырыбын жалғастырсақ: жеңіл автокөлік өндірісі ең жоғары деңгейге жетті 2025 жылдың қарашасында ҚР-да 20 730 жеңіл автокөлік шығарылған. Бұл қазанмен салыстырғанда 59%-ға, ал 2024 жылғы қарашамен салыстырғанда 23%-ға көп. Аталған көрсеткіш ҚР…

🛠Қазақстанға рекордтық сомаға автобөлшектер әкелінді 2025 жылдың қаңтар-қазан айларында әртүрлі көлік құралдары* – жеңіл және жүк машиналары, арнайы техника, тракторлар үшін бөлшектер мен керек-жарақтар импортының көлемі жылдық мәнде төрттен бірге көбейіп…

🛠Қазақстанға рекордтық сомаға автобөлшектер әкелінді 2025 жылдың қаңтар-қазан айларында әртүрлі көлік құралдары* – жеңіл және жүк машиналары, арнайы техника, тракторлар үшін бөлшектер мен керек-жарақтар импортының көлемі жылдық мәнде төрттен бірге көбейіп…

🛠Қазақстанға рекордтық сомаға автобөлшектер әкелінді 2025 жылдың қаңтар-қазан айларында әртүрлі көлік құралдары* – жеңіл және жүк машиналары, арнайы техника, тракторлар үшін бөлшектер мен керек-жарақтар импортының көлемі жылдық мәнде төрттен бірге көбейіп, $1,1 млрд-тан асты және кем дегенде соңғы онжылдықта максимумға жетті. Шанақ бөліктері мен керек-жарақтарының (кабиналарды қоса алғанда) ішкі санаттарының бірі өсімге ерекше елеулі үлес қосты. Әңгіме қауіпсіздік белдіктері мен әйнектер/терезелердің кіші топтарына кірмейтін, «басқалар»** сөзімен қорытылатын өнім түрлері туралы болып отыр. Дәл осы шанаққа арналған «басқа» бөлшектер бізге ақшалай түрде автобөлшектердің барлық импортының шамамен 20%-ын берді, олардың өздері доллармен есептегенде жылына 1,9 есе өсім көрсетті. Ашық дереккөздерге сүйенсек, тиісті код бойынша кабина панельдерінен бастап шашыратқыштарға дейін, соның ішінде жеңіл автокөліктерді құрастыруға арналған жиынтықтауыштар ретінде әртүрлі тауарлармен сауда жасалуы мүмкін. Естеріңізге сала кетейік, биыл ҚР-да екі жаңа автозауыт ашылды. Мәселен, қыркүйек айында бірнеше қытайлық маркалы машиналар жиналатын алаң іске қосылды, қазан айының соңында кореялық KIA кәсіпорны толыққанды жұмысын бастады. Айтпақшы, Қытайға қазір көлік құралдарына арналған бөлшектер мен керек-жарақтардың жалпы көлемінің шамамен 33%-ы, Кореяға – шамамен 37%-ы тиесілі. * Жиынтық көлемдер СЭҚ ТН 8708, «8701 – 8705 тауар позицияларының моторлы көлік құралдарының бөліктері мен керек-жарақтары» коды бойынша бағаланды ** СЭҚ ТН 8708299009 коды, «Шанақтардың (кабиналарды қоса алғанда) өзге де бөліктері мен керек-жарақтары; 8701-ден 8705-ке дейінгі тауар позицияларында жіктелетін моторлы көлік құралдары үшін» ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_KZ

Қолма-қол ақшасыз карточкамен төлемдер көрсеткіші екі рекордты жаңартты 2025 жылдың қазанында ҚР-да өзіміздің және шетелдік эмитенттердің карталары арқылы 1,2 млрд астам қолма-қол ақшасыз операция жасалған. Бұл - бүкіл бақылау тарихындағы ең жоғары деңгей…