DATA HUB Қазақша

📈📦Пошта және курьерлік қызметтердің көлемі рекордтық қарқынмен өсті Шілде айында көрсеткіш 6,6 млрд теңгеге жетті. Инфляцияны ескергенде, бұл маусыммен салыстырғанда 8,8%-ға жоғары. ҚР СЖРА ҰСБ деректерінің көрсетуінше, қазіргі өсу қарқыны соңғы 20 айдағы ең жоғары көрсеткішке жетті. Жалпы сома аймақтар арасында біркелкі бөлінбейді. Тек Алматы қаласы бұл соманың шамамен 60%-ын, яғни 3,9 млрд теңгені қамтамасыз етеді. Астана үлесі басқа аймақтармен салыстырғанда айтарлықтай болғанымен, жалпы көлеммен салыстырғанда едәуір аз – 13% (0,9 млрд теңге). 🤔Айта кететін жайт, пошта және курьерлік қызметтер көлемі ай қорытындысы бойынша әрдайым өсе бермейді (графикті қараңыз). Соңғы төмендеу маусым айында тіркелді – минус 5%. Негативті динамика біртүрлі көрінуі мүмкін, өйткені мегаполистердің көшелерінде курьерлердің саны геометриялық прогрессиямен көбейіп келеді. Мұның себебі бізді қызықтыратын мәннің қалай қалыптасатындығында жатыр. Негізінде, ресми дереккөздер тек пошта және курьерлік қызметтер ретінде тіркелген кәсіпорындардың мәліметтерін қосады*. Ал көшелерде жиі кездесетін курьерлерге тапсырыстар беретін онлайн-платформалар қағаз жүзінде көбінесе басқа қызмет түрімен айналысады. Мысалы, тамақ пен сусындармен қамтамасыз ету қызметтерін ұсыну**. Сондықтан, көрсеткіштерді есептеу кезінде олардың нәтижелері ескерілмейді. 📌Тағы бір мәселе – онлайн-платформаларда жұмыс істейтін жеткізушілердің кейбір табыстары көлеңкеде қалуы мүмкін. * ЭҚЖЖ коды 53 **ЭҚЖЖ коды 56 @DataHub_KZ

👨‍🔬 Жақсы жаңалықтар келді ме? Қазақстанда ғалымдарға сұраныс артқан сияқты. II тоқсанның соңында ғылыми зерттеулер мен әзірлемелер саласындағы бос орындар саны 2015 жылдың басынан бері рекордтық деңгейге жетіп, 545-ке жетті. Соңғы үш айда бұл көрсеткіш бірден 58%-ға өсті. Бір қызығы, бұл көрсеткіш төртінші тоқсан қатарынан өсуде. Осылайша, өткен жылмен салыстырғанда ол 2,4 есеге артты. ☝️Ғылыми зерттеулер мен әзірлемелер саласының жұмысқа орналасу тұрғысынан қаншалықты тартымды екендігін өзіңіз бағалаңыз. Сәуір-маусым айларында осы саланың орташа өкілі айына 427,7 мың теңге жалақы алды. Бұл Қазақстан бойынша орташа жалақыдан (403,3 мың) сәл жоғары. Алайда қаржы және сақтандыру (878,7 мың) және IT (991 мың) салаларымен салыстырғанда әлдеқайда төмен. ☝️Ғылыми зерттеулер мен әзірлемелер саласының жұмысқа орналасу тұрғысынан қаншалықты тартымды екендігін өзіңіз бағалаңыз. Сәуір-маусым айларында осы саланың орташа өкілі айына 427,7 мың теңге жалақы алды. Бұл Қазақстан бойынша орташа жалақыдан (403,3 мың) сәл жоғары. Алайда қаржы және сақтандыру (878,7 мың) және IT (991 мың) салаларымен салыстырғанда әлдеқайда төмен. Қалай болғанда да, саладағы жұмыс орындарын ғылыми қызметкерлер берік ұстанады. Өз еркімен жұмыстан кеткендердің (444 адам) орташа тоқсандық қызметкерлер санына (11 429) пайыздық қатынасы небәрі 3,9%-ды құрады. Мұндай төмен кадрлардың ауысу деңгейімен әр сала мақтана алмайды. Бір қарағанда, ғалымдарға сұраныстың артуы ғылымның жанданып келе жатқанын көрсетеді: ғылыми зерттеулер мен әзірлемелер қаншалықты көп жүргізілсе, соншалықты білікті кадрлар қажет. Бірақ шынайы жағдайға назар аударайық. 🔸Біріншіден, бұл жерде нақты ғалымдар туралы айтылып отырғанына күмән бар, өйткені ресми статистика экономика салалары бойынша бос орындар санын көрсетеді, нақты мамандықтар бойынша емес. Теориялық тұрғыдан алғанда, ғылыми зерттеулер мен әзірлемелер саласында ғалымдар ғана емес, басқа мамандар да — бухгалтерлер, заңгерлер және т.б. қажет болуы мүмкін. 🔸Екіншіден, Қазақстандағы ЖІӨ-нің ғылымға тәуелділігі төмен деңгейде қалып отыр (2023 жылы 0,14%). Бұл көбінесе ғылыми зерттеулердің нәтижелері тәжірибеде қолданылмауымен байланысты, өйткені оларды коммерцияландыру үшін технологиялар әзірленбейді. Дүниежүзілік банк деректеріне сәйкес, 2021 жылы Қазақстан ЖІӨ-нің ғылымға тәуелділігі бойынша 85 елдің ішінен 80-орында тұрды. Өзбекстан бір саты жоғары, ал Ресей тізімнің ортасында орналасқан. Рейтингтің көшбасшылары Израиль, Оңтүстік Корея және АҚШ болды. *шағын бизнестен басқа барлық кәсіпорындар бойынша Мәліметтер – ҚР СЖРА ҰСБ @DataHub_KZ

Теміржол компанияларының жолаушылар тасымалынан түсетін кірістері айтарлықтай азайды 2024 жылғы шілдеде түсімдердің сомасы 11,6 млрд теңгені құрады, бұл 2023 жылғы шілдемен салыстырғанда номиналды түрде 8%-ға аз. Баға өсімін ескере отырып, көрсеткіш 14,7%-ға төмендеді, және осындай жылдық төмендеу қатарынан 5 ай бойы байқалып отыр. Шілде айындағы құлдырау пандемиядан кейінгі ең елеулі төмендеу болды. Соңғы рет номиналды түрде күрт төмендеу 2021 жылғы наурызда, ал инфляцияны ескерсек – 2021 жылғы ақпанда тіркелген болатын. Егер пандемияға байланысты ауытқуларды ескермесек, соңғы рет бұдан да күшті төмендеу 2019 жылдың жазында тіркелген болатын. Айтпақшы, кірістердің төмендеуіне қарамастан, теміржол арқылы жүретін жолаушылар саны азайған жоқ. Биылғы шілдеде пойыздар шамамен 2,1 млн адамды тасымалдады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 4,8%-ға көп. Дегенмен, адамдар қысқа қашықтықтағы сапарларды жиірек таңдаған сияқты. Жолаушы айналымы – тасымалдау қашықтығын да ескеретін көрсеткіш – 3,1%-ға өсіп, 1,7 млрд жолаушы-километрге жетті. ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_KZ

Білім беру мен медицина саласындағы жалақының өсуін инфляция жұтып қойды 2024 ж. І жартыжылдығында екі сектордағы орташа айлық жалақы сәйкесінше 315 мың және 310 мың тг құрап, 2023 ж. сол кезеңімен салыстырғанда номиналды түрде жоғары болды. Алайда жалақының өсуімен қатар (кем дегенде орташа есеппен) баға да тұрақсыз болды. Нәтижесінде нақты көрсеткіш екі секторда да аздап төмендеді. 📚Білім беру саласында жылдық деңгейде төмендеу 0,7%-ды құрады, бұл көрсеткіштердің азаюы мектептер есебінен болуы мүмкін. Бастауыш білім беру сегментінде нақты төмендеу 2,7%-ды, орта білім беру сегментінде 3,5%-ды құрады, ал мектепке дейінгі білім беру саласында, керісінше, нақты өсім байқалды, +15% ж/ж. 💉Денсаулық сақтау саласында жалпы жылдық төмендеу 2,3%-ды құрады, мұнда барлық сегменттерде нақты азаю байқалады. Жалпы, соңғы бірнеше жылда, өкінішке орай, білім беру мен медицина саласындағы нақты жалақының төмендеуі жиі кездесетін жағдайға айналды: тоқсандық бөліністегі динамиканы графиктен көре аласыз. @DataHub_KZ

🇰🇿🇺🇿 Қазақстан Өзбекстанмен көші-қон сальдосы бойынша рекорд орнатты 2024 жылдың І жартыжылдығында Қазақстанға Өзбекстаннан тұрақты тұруға 4 838 адам келіп, 65 адам кетіп қалды. Нәтижесінде сальдо (келгендер мен кеткендер арасындағы айырмашылық) 4 773 адамды құрады. Бұл өткен жылғы деңгейден 54%-ға жоғары және кем дегенде соңғы 5 жылдағы рекорд көрсеткіш болып табылады. Келгендердің көбі Маңғыстау (27%) және Алматы (25%) облыстарында қоныстанған. Алматы мен Астанаға қоныс аударғандар саны әлдеқайда аз болды (әрқайсысында 9%). Келушілердің көпшілігі қазақтар – 71%, немесе 3 371 адам. 🖇 Маңғыстау мен Алматы облыстары қандастардың орналасу аймақтарына жатпайтынын ескере отырып, Өзбекстанмен көші-қон сальдосының күрт өсуі мұндай мәртебесі бар қоныс аударушылардың келуімен байланысты емес деп болжауға болады. Айта кетейік, жалпы көші-қон сальдосы да оң нәтиже көрсетіп, 7 289 адамды құрады. Бұл көбінесе Өзбекстанның арқасында, оның үлесі 65%-ды құрады. @DataHub_KZ

Қоныс аударуға бейім. Қазақстандықтар ел ішінде жиі көшіп-қонуда. 2024 жылдың I жартыжылдығында 688,4 мың қазақстандық елден шықпай, тұрақты мекенжайын өзгертті. 2023 жылдың сол кезеңімен салыстырғанда өсім таңқаларлық - 73%. Соңғы бес жылда рекорд орнағанына таңданудың қажеті жоқ. Әйтсе де, мұндай күрт өсім алдын ала күтілмеген жағдай еді. Алдыңғы үш жылда қаңтар-маусым айларында бұл көрсеткіш шамамен бір деңгейде болды – орташа есеппен 384 мың адам. Айта кету керек, соңғы рет едәуір өсім 2021 жылы (+12%) байқалған. Айта кетейік, ішкі миграция өңіраралық және аймақтық болып бөлінеді. Әрине, біріншісіне қарау қызығырақ. Мұнда да қарқынды өсім туралы айтуға болады – 69%-ға, 306,8 мың адамға дейін. Сонымен бірге, одан пайда тапқан тек 4 аймақ болды, онда сальдо (келгендер мен кеткендердің айырмасы) оң нәтиже көрсетті. Олар: 🔸Астана (+29,3 мың); 🔸Алматы (+15,8 мың); 🔸Шымкент (+4,6 мың); 🔸Алматы облысы (+1,3 мың). ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_KZ

Қазақстандықтардың нақты жалақысыАтырау облысынан басқа барлық жерде өсті 2024 жылдың I жартыжылдығының қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасындағы орташа айлық жалақы 392,7 мың теңгені құрады, бұл номиналды түрде 2023 жылдың сол кезеңімен салыстырғанда 11,5%-ға, ал инфляцияны ескергенде – 2,4%-ға жоғары. Жоғарыда айтқанымыздай, нақты өсім тек біреуінен басқа барлық өңірлерде байқалады. Бұл аймақ жалақысы ең жоғары болып саналатын – Атырау облысы. Қаңтар-маусым айларында мұндағы орташа айлық көрсеткіш 601,8 мың теңгені құрады, бұл бағаның өсуіне түзетулер енгізгеннен кейін бір жыл бұрынғыдан 7,5%-ға төмен болып шықты. Төмендегендердің қатарында тау-кен өндірісінің ең табысты секторының нақты жалақысы да бар. Бұл саладағы орташа айлық көрсеткіш I жартыжылдықта 1 млн 667 мың теңгені құрады. Бұл, әрине, әсерлі, және Қазақстан Республикасының орташа көрсеткішінен 4,2 есе жоғары, бірақ нақты мәнде бір жылда 5,9%-ға төмендеді. Аймақтағы жалақы көрсеткіштерін төмендеткен кен өндіру сегментінің қайсы екені белгісіз. Дегенмен, облыс үшін маңызды болып табылатын мұнай саласында Қазақстан бойынша нақты жалақы 2%-ға төмендегені белгілі. @DataHub_KZ

Астанада пәтер жалдау бағасы айтарлықтай өсті Шілде айында жалға берілетін тұрғын үй маусыммен салыстырғанда 4,2%-ға қымбаттады, бұл ресми түрде аномалды болуымен ерекшеленген 2022 жылдың күзінен бері ең үлкен айлық секіріс болды. Дегенмен, өткен жылы да осындай сандар, айына +4% байқалды, бірақ бұл қыркүйек-қазан айларында еді. Ал шілде айында осындай өсім қарқыны 2016 жылдан бері байқалған жоқ. Жыл басынан бері Астанада жалдау ақысы 9,9%-ға өсті, ал Алматыда осы кезеңде ол 1,2%-ға төмендеді. Дегенмен, елордадағы 1 шаршы метр үшін жалға алу құны оңтүстік мегаполиске қарағанда 13%-ға төмен (4,5 мың тг) болып қалуда. Елордадағы жылжымайтын мүлікпен байланысты тағы не қызық болды? ↘️Екінші нарықтағы пәтерлерді сату құны маусыммен салыстырғанда 0,8%-ға төмендеді, бұл 2023 жылдың қыркүйегінен бері алғаш рет болды. 🟰Бастапқы нарықтағы бағалар, Шымкент (+1,1%) пен Павлодарды (+3,1%) қоспағанда, тек Астанада ғана емес, сонымен қатар барлық ірі қалаларда дерлік орнында тұр. @DataHub_KZ

Ұялы байланыс және интернет рекордтық қарқынмен қымбаттады Шілде айында ұялы байланыс қызметтері маусыммен салыстырғанда 11,5%-ға қымбаттады, ал интернетке қол жеткізу үшін абоненттік төлем 6,8%-ға артты. Екі жағдайда да бір айдағы бағаның күрт өсуі 2011 жылдың басынан бастап ҚР СЖРА ҰСБ қолжетімді статистикасы бойынша ең елеулі болып отыр. Сонымен қатар, ҰСБ есептеу әдістемесіне сүйенсек, алдыңғы жылдары ұялы байланыс пен интернет әдетте біртіндеп және қалыпты түрде қымбаттайтын. Мысалы, 2019-2023 жылдары екі жағдайда да орташа айлық қымбаттау қарқыны (2019 жылы, мысалы, ұялы байланыс бағасының өсуі мүлдем тіркелмегенін ескергенде) 0,2%-ды құрады. Биылғы жылы жағдай өзгереді. Ақпан айында ұялы байланыс қаңтармен салыстырғанда 6,2%-ға қымбаттады, ал қазір интернетке қол жеткізу сегментінде де айтарлықтай өсу байқалды. Нәтижесінде, жыл басынан бері ұялы байланыс 18,5%-ға, интернетке қол жеткізу 10,3%-ға қымбаттады. 2023 жылдың шілдесіне қарағанда, бағалар сәйкесінше 21,9%-ға және 12,5%-ға өсті. @DataHub_KZ