DATA HUB Қазақша

🍷«Қалталы» қазақстандықтардың алкогольге жұмсайтын шығыны күрт артты 2024 жылы ең ауқатты 10% қазақстандықтар тобының бір мүшесіне шаққандағы алкогольге жұмсалатын ай сайынғы шығыны, орта есеппен, 2,6 мың тг құрады. Бұл жерде нақты қанша адам тұтынғанын білмейміз, көрсеткіш - жан басына шаққандағы орташа шығын. Биылғы көрсеткіш, инфляцияны есепке алмағанда, 2023 жылмен салыстырғанда бірден 21%-ға жоғары болып тұр. Ал сөз болып отырған ауқатты топтың жалпы азық-түлікке жұмсалатын шығыны (алкоголь де осы санатқа кіреді) бар болғаны 7,9% қарқынмен ғана өскен. Номиналды мәнде алкогольге жұмсалатын шығынның осындай күрт өсімі - 2018 жылдан бергі ең айқыны. Тіпті бұл өсім үш жылда алғаш рет алкоголь өнімдерінің орташа қымбаттау қарқынынан асып түсіп отыр (2024 жылдың қаңтар-желтоқсан айларының қорытындысы бойынша спирттік ішімдіктер 10,1%-ға қымбаттаса, азық-түлік бағасы жалпы 6%-ға өскен). Дегенмен, ауқатты қазақстандықтардың азық-түлікке жұмсайтын жалпы шығындарының ішінде алкогольдің үлесі аса үлкен емес. 2024 жылы үлесі 2,5% болды, бұл тіпті темекі шығындарынан да (2,9%) төмен. Бірақ еліміздегі ауқаты төмен 10%-бен салыстырғанда айырмашылық үлкен: олар 2024 жылы азық-түлікке кеткен шығындарының тек 0,4%-ын ғана алкогольге жұмсаған. 🖇Айта кету керек, бұл орайда 10% ауқатты қазақстандықтар жайлы айтқанда сөз миллиардерлер туралы немесе нақты белгілі бір адамдар жайлы ғана болып отырған жоқ. Статистикада бұл ауқатты топ халықты зерттеу арқылы анықталады, онда әр үй шаруашылығы өзінің кірісінің тұтынуға жұмсаған бөлігін көрсетеді. Осындай сауалнама нәтижесінде адамдарды көрсеткен тұтыну сомасына қарай теңдей 10 топқа бөледі: алғашқы топқа тұтынуы ең аз, яғни ауқаты төмен адамдар, ал соңғы топқа ең көп тұтынатын, ауқатты адамдар кіреді. 2024 жылы осы соңғы “қалталылар” тобына ену үшін жан басына шаққандағы айлық тұтыну мөлшері 173 мың тг кем болмауы керек еді. Бұл ретте ауқатты 10% топтың орташа көрсеткіші 247 мың тг құрады, алайда зерттеу барысында, ай сайынғы жан басына шаққандағы тұтынуы 5,4 млн тг асып кеткен жағдайлар да анықталған. ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_FCBK

Тауарлар мен қызметтер бағасының қарқыны екі таңбалы сан деңгейінде өсуін жалғастыруда Сәуірде жылдық инфляция 10,7%-ды құрады, яғни бір айда бірден 0,7 п.т. артқан. Қарқыны қатарынан екінші рет екі таңбалы сан деңгейінде болып отыр. Ең қатты қымбаттағаны…

Тауарлар мен қызметтер бағасының қарқыны екі таңбалы сан деңгейінде өсуін жалғастыруда Сәуірде жылдық инфляция 10,7%-ды құрады, яғни бір айда бірден 0,7 п.т. артқан. Қарқыны қатарынан екінші рет екі таңбалы сан деңгейінде болып отыр. Ең қатты қымбаттағаны – ақылы қызметтер: жылдан жылға 15,7%-ға өскен, наурызға қарағанда +1,2 п.т. Бұл – соңғы 14 жылдан астам уақыт ішіндегі ең жоғары көрсеткіш. Одан бөлек, жалпы бағаның өсуіне ең үлкен үлесті де осы ақылы қызметтер қосып отыр – 4,5 п.т. Оның ішінде негізгі бөлігін ТКШ (1,8 п.т.) мен денсаулық сақтау саласы (1,4 п.т.) қамтамасыз етіп отыр. Осы орайда азық-түлік емес тауарлардың бағасы азық-түлікке қарағанда сәл жоғары қарқынмен өсті – тиісінше, жылдан жылға 8,9% және 8,5%. Дегенмен, наурызбен салыстырғандағы динамикасы әртүрлі. Азық-түлік емес тауарларда өсім 0,2 п.т. баяуласа, азық-түлікте 0,9 п.т. жылдамдаған. Айта кетсек, жалпы инфляцияға азық-түлік тауарларының әсері (3,5 п.п.) азық-түлік емес тауарларға қарағанда (2,6 п.т.) әлдеқайда жоғары. Айлық инфляция қарқыны екінші ай қатарынан төмендегенімен, салыстырмалы түрде жоғары деңгейдк қалып отыр – 1,2%, наурызға қарағанда -0,1 п.т.. ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_FCBK

Теңге қатты валюталарға қатысты әлсіреді Мамыр айының басындағы жағдай бойынша доллардың ресми бағамы – 512,34 теңге, бұл 1 сәуірдегі жағдайдан 7,9 теңгеге және 1,6%-ға артық. Еуро бағамы өткен айдың басындағы 545,65 теңгеден 582,07 теңгеге дейін өсті, бұл…

Теңге қатты валюталарға қатысты әлсіреді Мамыр айының басындағы жағдай бойынша доллардың ресми бағамы – 512,34 теңге, бұл 1 сәуірдегі жағдайдан 7,9 теңгеге және 1,6%-ға артық. Еуро бағамы өткен айдың басындағы 545,65 теңгеден 582,07 теңгеге дейін өсті, бұл бірден 36,42 теңгеге және 6,7%-ға артық. Айта кететіні, еуропалық валютаның нығаю қарқыны 2022 жылдың маусым айынан бері есептегенде айдың қорытындысы бойынша ең елеулі болды (және бұл жерде біз сәуір айында еңсерген 600 тг белгісінен кері қайттық). Американдық және еуропалық валюталардың айтарлықтай әртүрлі динамикасы доллардың өзі қазір өзін жақсы сезінбейтіндігімен түсіндіріледі: инвесторлар президент Трамптың күтпеген экономикалық қадамдарына таңғалуда. Еуро болса, керісінше, осы орайда күшейіп, іс жүзінде қорғаныс активіне айналуда. Ал біздің нарықтағы трендтер туралы айтар болсақ, теңгенің негізгі валюталарға қатысты әлсіреуі тіпті Ұлттық Банк тарапынан таза сатылымның аздаған өсуі аясында байқалады. Наурыз айындағы шамамен 998 млн доллармен салыстырғанда сәуір айында шамамен $1,1 млрд болды. Екінші жағынан, егер мұнда біршама төмендеген (376 млн доллардан 308 млн долларға дейін) валюталық түсімді міндетті сату бойынша квазимемлекеттік сектордың көлемін қоссақ, онда екі фактордың жалпы әсері сәуір айында өткен айдың деңгейінен сәл ғана көп болды деп айтуға болады. @DataHub_KZ

ЕДБ жағдайы туралы айтатын уақыт келіп қалды. Тоқсандық қысқаша шолуымызда аталған сектордағы білу қажет маңызды ақпараттарды жинадық. 🔸Қаңтар-наурыз айларының қорытындысы бойынша барлық банктер табысы оң нәтиже көрсетті, тек "Фридом" банкін қоспағанда. Дегенмен, олардың жиынтық таза табысы ж/ж 16,6%-ға өсіп, 664 млрд тг дейін жетті. Бұл көлемнің 81%-ын үздік 5 банк қамтамасыз етті. 🔸1 сәуірдегі жағдай бойынша банк жүйесінің активтері 62 трлн тг жетіп, 1 қаңтармен салыстырғанда 0,7%-ға артты. Сол үш айда несие портфелі 2,4%-ға өсіп, 36,7 трлн тг құрады. 🔸Ал депозиттік портфель қаңтар-наурыз айларының қорытындысы бойынша екі сегментте де төмендеп кеткен. Бұл орайда заңды тұлғалардың депозиттері (-2,2%) жеке тұлғалардікіне (-1,4%) қарағанда көбірек азайғаны байқалады. 🔸Қазіргі таңда жеке тұлғалар банктердегі депозиттерінде 24,2 трлн тг сақтап отыр, оның 80%-ын үздік 5 банк құрайды. Ал заңды тұлғалардың депозиттерінде 17,5 трлн тг бар, үздік 5 банкке оның 67%-ы тиесілі. ҚРҰБ деректері @DataHub_KZ

Оқушы орындарыныңқалыптан тыс күрт өсімі туралы алдыңғы жазбаға қатысты көрнекі мәліметтер осында. @DataHub_KZ

Қазақстанда мектептердегі оқушы орнын пайдалануға беру күрт артты I тоқсанда жалпы 49,3 мың оқушыға арналған жалпы білім беретін мектептер пайдалануға берілді. Бұл бір жыл бұрынғы көрсеткіштен тоғыз есе көп деуге болады. Қазіргі деңгейі жоғары болғаны соншалық, өткен жылдың жалпы жылдық көрсеткішінен 22%-ға асып түсті. Айта кету керек, қаңтар-наурыз айларында биылғыдай жоғары көрсеткіш кем дегенде 2017 жылдан бері болмаған. Жаңа мектептердің санына келсек, жалпы саны — 36 (нақтылай келгенде, кей жағдайда бұрыннан бар ғимараттарға жанама салынған нысандар немесе қайта жөндеуден өткен ескі мектептер туралы да сөз болуы мүмкін). Демек, орта есеппен, бір мектепке 1370 оқушы орны сәйкес келеді. Бұл көрсеткіш те рекордтық деңгейде. Соңғы алты жылдағы (қолжетімді деректер бойынша) алғашқы үш айдың қорытындысы бойынша бұл көрсеткіш бірде-бір рет, тіпті, 715-тен аспаған еді. Осыған сүйене отырып, бұл қалыптан тыс күрт өсім сыйымдылығы жоғары мектептердің пайдалануға берілуімен байланысты болуы мүмкін деген тұжырымды да жасауға болады. Бұл болжамның белгілі бір дәрежеде расталуы «Жайлы мектеп» ұлттық жобасының жүзеге асырылуы туралы БАҚ-та жарияланған ақпараттардан байқалады. Мысалы, жарияланған деректерге сәйкес, 2 мың оқушыға арналған мектеп салу үшін екі жылдан астам уақыт қажет. Жобаның өзі 2023 жылы іске қосылғанын ескерсек (сондай-ақ бастапқыда жоспарланған мерзімде емес, кідіріспен басталды), дәл қазір құрылыс компаниялары сол кезде басталған ең ауқымды мектептердің құрылысын аяқтап, тапсырып жатыр деп тұспалдауға болады. Айта кету керек, «Жайлы мектеп» ұлттық жобасының басты мақсаты — 300-ден 2,5 мыңға дейін оқушыға арналған жалпы білім беретін мектептер салу арқылы оқушы орындарының тапшылығын жою. Бастапқыда 2023-2025 жылдарға арналған үш жылдық жоспар 800 мың жаңа оқушы орнының ашылуын көздеген болатын. Алайда бұл көрсеткіш кейін бірнеше рет қайта қаралып, 460,4 мың орынға дейін қысқарды. Соған сәйкес, қаржыландыру да азайды – бастапқыда 2,6 трлн теңге болса, кейін 1,5 трлн теңгеге дейін төмендеді. Жобаны қаржыландыруға қаражат Ұлттық қор мен республикалық бюджеттен бөлінеді. Жоғарыда айтылған ресми құжаттардағы өзгерістер «Жайлы мектеп» жобасын іске асыру барысында туындаған көптеген қиындықтарға тікелей байланысты сияқты. Атап айтқанда, бұл қиындықтардың қатарында бюрократия, жемқорлық, әкімдіктердің баяу әрекеті және мердігерлер тарапынан жасалған алаяқтықтар бар. ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_KZ

Графикте халықтың жан басына шаққандағы ақшалай табыстарының құрылымындағы әлеуметтік төлемдер үлесінің динамикасын көрсетеміз. @DataHub_KZ

Қазақстандықтардың табысы әлеуметтік төлемдерге барған сайын аз тәуелді болуда 2024 жылдың қорытындысы бойынша жан басына шаққандағы ақшалай табыс айына орта есеппен 110,7 мың теңгені құрады. Әлеуметтік трансферттерге - зейнетақыларға, жәрдемақыларға, АӘК, тұрғын үй көмегі және шәкіртақыларға – аталған көлемнің 21%-ы тиесілі (23,3 мың теңге), ҚР СЖРА ҰСБ үй шаруашылықтарын іріктеп тексерудің осындай нәтижелерін келтіреді. Халықтың жан басына шаққандағы орташа ақшалай кірістерінің құрылымындағы әлеуметтік төлемдердің үлесі бір жыл ішінде 0,5 п.п. төмендеді. Теріс динамика онша елеулі емес болып көрінуі мүмкін, бірақ бұл қатарынан төртінші төмендеу. Теріс тренд пайда болғаннан бері көрсеткіш 4,8 п.п. жоғалтты. Алайда жоғарыда айтылған 2021 жыл салыстыру үшін ең қолайлы жыл емес екенін мойындау керек. Ол кезде, бір жыл бұрынғыдай, карантиндік шектеулер әлі де қолданылды, солардың аясында қазақстандықтардың табыстарының әлеуметтік трансферттерге тәуелділігі соңғы онжылдықтағы ең жоғары деңгейде болды – тиісінше 25,8% және 28,6%. Бұл тұрғыда пандемияға дейінгі 2019 жылмен салыстыру анағұрлым орынды болады, оған қатысты да, айтпақшы, аз болса да құлдырау байқалады, -2,8 п.п. Сонымен қатар, қазіргі деңгей жеті жыл ішіндегі минималды екенін атап өткен жөн. Қазақстандықтардың ақшалай табыстарындағы әлеуметтік төлемдердің үлес салмағы қысқарып жатқанда, еңбек қызметінен түсетін табыстың үлес салмағы, керісінше, өсуде. 2024 жылы соңғы көрсеткіш 75,2%-ды құрады, 2019 жылмен салыстырғанда 2,9 п.п. өсті. Бір қызығы, аутсайдер өңір бес жыл бұрынғы кезеңмен салыстырғанда ең күшті оң динамиканы көрсетті. Атап айтқанда, біз Солтүстік Қазақстан облысы туралы айтып отырмыз – 65,3%, +11,2 п.п. Еңбек қызметінен және әлеуметтік трансферттерден түсетін табыстардан басқа, халықтың жан басына шаққандағы орташа ақшалай табыстарына туыстарынан материалдық көмек, алимент, меншіктен түсетін табыс және басқа да түсімдер де кіретінін қосымша айта кетеміз. 2024 жылы аталған баптар жиынтық көлемнің 3,8%-ын құрады (2019 жылмен салыстырғанда -0,1 п.п.). Осылайша, ақшалай мәселелерде қазақстандықтарға енді өздеріне жиі сенім артуға тура келетін сияқты. @DataHub_KZ

Графикте соңғы бірнеше жылдағы қолма-қол шетел валютасына сұраныстың динамикасы көрсетілген @DataHub_KZ

Қолма-қол долларға таза сұраныс күрт төмендеді, ал рубльге қызығушылық антирекорд орнатты 🇺🇸 Наурызда ҚР айырбастау пункттерінде доллардың нетто-сатылымы 73,9 млрд тг құрап, ақпанға қарағанда 58%-ға, ал былтырғы наурызбен салыстырғанда 53%-ға азайған. Теңгедегіноминалды есеп бойынша бұдан төмен деңгей соңғы рет 2023 жылдың сәуірінде, ал инфляцияны ескерсек, 2022 жылдың маусымында байқалған еді. Наурызда долларға сұраныстың төмендеуі теңгенің америкалық валютаға қатысты нығаюымен қатар жүргенін айта кеткен жөн (бір айдағы орташа курс шамамен 498 тг болды, ал ақпанда — 506 тг). 🇪🇺Еуроға сұраныс та едәуір төмендеген: айлық мәнде бірден 65%-ға, жылдық мәнде – номиналды түрде 39%-ға, 11,6 млрд тг дейін. Алайда мұны айрықша төмен деңгей деуге келмейді — нетто-сатылым бұдан төмен деңгейде жақында ғана, 2024 жылдың тамыз-қыркүйек айларында, болған еді. Айтпақшы, наурызда еуро бағамы ақпанмен салыстырғанда сәл жоғары болды (536,6 тг, +1,9%). 🇷🇺Ал рубльге келер болсақ, айырбастау пунктерінің клиенттері одан белсенді түрде құтылып жатыр. Бұл үрдіс төртінші ай қатарынан сақталып отыр. Наурызда айырбастау пункттері рубльді сатудан гөрі көбірек сатып алған — 18,9 млрд тг. Бұл — кем дегенде 2020 жылдың басынан бергі антирекорд. Соған қарамастан, рубльдің бағамы ақпанға қарағанда жоғары болды: орташа бағамы — 5,79 тг, айдан.айға бірден +5,9%. ҚР Ұлттық банкі деректері @DataHub_KZ