DATA HUB Қазақша

🆙ҚР-дағы шетелдік компаниялардағы жалақының нақты өсуі экономика бойынша орташа деңгейден бірнеше есе жоғары болып шықты 2024 жылдың IV тоқсанының қорытындысы бойынша шетелдік меншіктегі қазақстандық компаниялардағы орташа айлық жалақының жылдық өсу қарқыны…

🆙ҚР-дағы шетелдік компаниялардағы жалақының нақты өсуі экономика бойынша орташа деңгейден бірнеше есе жоғары болып шықты 2024 жылдың IV тоқсанының қорытындысы бойынша шетелдік меншіктегі қазақстандық компаниялардағы орташа айлық жалақының жылдық өсу қарқыны инфляцияға түзетіле отырып, 15,2%-ды құрады. Бұл ретте кәсіпкерлік қызметпен айналысатын шағын кәсіпорындарды да қамтиды ҚР СЖРА ҰСБ соңғы статистикасына сәйкес, меншіктің кез келген түріндегі кәсіпорындар бойынша жалпы көрсеткіш 4,7% деңгейінде болып шықты. ↕️Салыстыру үшін, жеке қазақстандық меншіктегі кәсіпорындарда жалақының нақты өсу қарқыны ж/ж 6%-ды құрады, республикалық меншіктегі кәсіпорындарда – 4,5%, ал коммуналдық меншіктегі кәсіпорындарда инфляцияға түзетілген көрсеткіш тіпті 2,6%-ға төмендеді. 💰Ал абсолютті сомалардың өзі қандай болды? Мұнда да шетелдік меншіктегі кәсіпорындардың көрсеткіштері ең тартымды: IV тоқсанда орташа айлық жалақы 713,3 мың теңгені құрады, бұл жалпы экономика бойынша жалпы деңгейден шамамен 70%-ға артық. Одан кейін республикалық меншіктегі (508,7 мың теңге), жеке меншіктегі (424,2 мың теңге) кәсіпорындар келеді, ал коммуналдық меншіктегі кәсіпорындар рейтингті (316,4 мың теңге) тұйықтайды. Соңғы жағдайда, әрине, әңгіме негізінен білім беру мен денсаулық сақтау саласында жұмыс істейтіндер туралы болып отырғаны қатты әсер етеді. Олар бірге коммуналдық меншіктегі кәсіпорындардағы нақты жұмысшылар санының төрттен үш бөлігін құрайды және бұл мамандардың орташа жалақысы онша үлкен емес: білім беруде – шамамен 308 мың теңге, денсаулық сақтауда – шамамен 337 мың теңге. 🌍Бірақ иелері шетелдіктер болып табылатын компанияларға оралайық. Алдымен, олардың саны онша көп емес деп айту керек – бұл сегменттегі жұмысшылардың нақты саны статистикамен қамтылған барлық жиынтықтың шамамен небәрі 7%-ын құрайды, шамамен 350,5 мың адам. Бұл адамдар қай секторларда жұмыс істейді және жоғары жалақы қайда шоғырланған? 👨🏻‍🔧Шетелдік компаниялар жұмысшыларының шамамен 30%-ы сауда және автомобиль жөндеу саласында, тағы шамамен осыншамасы өнеркәсіпте жұмыс істейді. Бұл ретте бірінші жағдайда орташа жалақы 638 мың теңгені, екінші жағдайда – 735 теңгені құрайды. Салыстыру үшін, жалпы экономика бойынша сол салаларда әңгіме тиісінше 415 мың теңге және 546 мың теңге мөлшеріндегі сомалар туралы болып отыр. 🧑🏻‍💻 Бұл ретте орташа жалақы бойынша секторлардың арасында алдағы орындарда орташа жалақысы 1,4 млн теңгені құрайтын кәсіптік, ғылыми және техникалық қызметтер тұр. Бұл көрсеткішке экономикалық қызметтің бұл түріне әртүрлі бас компаниялардың қызметі де жататындығы әсер етті. Мұндағы сандар айтарлықтай әсерлі: «Индустриялық-инновациялық дамудың мемлекеттік саясатын іске асыруға байланысты бас компаниялардың қызметі» бағыты бойынша тіркелген шетелдік меншіктегі кәсіпорын қызметкерінің орташа жалақысы шамамен 5 млн теңгені құрады. Бұл ретте көрсеткіш, айтпақшы, күрт өсті: бір жыл бұрын, 2023 жылдың IV тоқсанында «небәрі» 1,4 млн теңге болды, 2023 жылдың III тоқсанында – 2,8 млн теңге. @DataHub_KZ

Азық-түлік тауарлары бір айда 2022 жылдан бергі ең жоғары қарқынмен қымбаттады Инфляция бойынша жаңа деректер: наурызда баға 1,3%-ға өсті, қарқыны ақпанға қарағанда сәл баяу (1,5%). Бұл ретте азық-түлікке жатпайтын тауарлардың (+0,8%, ақпанда +1%) және ақылы…

Азық-түлік тауарлары бір айда 2022 жылдан бергі ең жоғары қарқынмен қымбаттады Инфляция бойынша жаңа деректер: наурызда баға 1,3%-ға өсті, қарқыны ақпанға қарағанда сәл баяу (1,5%). Бұл ретте азық-түлікке жатпайтын тауарлардың (+0,8%, ақпанда +1%) және ақылы қызметтердің (+1,3%, ақпанда +2,1%) қымбаттау қарқыны төмендеген. Ал азық-түлік тауарларының қымбаттауы, керісінше, үдей түскен: +1,6%, ақпанда +1,5%. Айлық азық-түлік инфляциясының қазіргі қарқыны 2022 жылғы желтоқсаннан бергі (сол кезде де 1,6% болған) кез келген ай үшін ең жоғары көрсеткіш болып тұр. Егер тек наурыздың көрсеткіштеріне қарасақ, соңғы 15 жылда бұдан жоғары өсім тек екі рет тіркелген – 2020 және 2022 жылдары. Жылдық инфляцияға келсек, ол 2023 жылдың қарашасынан бері алғаш рет екі таңбалы мәнге жетіп, 10,0%-ды құрады (техникалық тұрғыдан бұл көрсеткіш 9,978%, бірақ бұл да қуантарлық мән емес). Азық-түлік инфляциясы жылдан жылға 7,6%-ды құрады, азық-түлікке жатпайтын тауарлар 9,1%-ға, ақылы қызметтер 14,3%-ға қымбаттады. ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_KZ

Графикте соңғы 12 айдағы доллардың ресми бағамының динамикасы көрсетілген. @DataHub_KZ

Теңге долларға қатысты қайтадан әлсірей түсті Доллардың ресми бағамы бір айда, 1 наурыз бен 1 сәуір аралығында, 1%-ға (5,22 теңгеге), яғни 504,44 теңгеге дейін өсті. Осылайша, қаңтар мен ақпанда үзіліп қалған ұлттық валютаның әлсіреу үрдісі наурыздың қорытындысы бойынша жалғасын тапты. Бұл жолы теңге әдеттегідей қарқынды түрде құнсызданып жатқан жоқ. Соңғы 12 айдың сегізінде доллардың бағасы қымбаттап отырған. Осы сегіз айдың ішінде тек бір-ақ рет қазіргіге қарағанда баяу қымбаттаған еді - 2024 жылдың шілдесінде (айдан айға +0,5%). Бұл ретте орташа көрсеткіш +2,3%-ды құрады. Сондай-ақ наурызда доллар бағамының ішінара құбылмалылығы байқалғанын атап өткен жөн. Баға белгілеу кезеңінің екінші онкүндігінің басында бағамы 488,53 теңгеге дейін төмендеп, төрт айдан астам уақыт ішіндегі ең төменгі деңгейге жетті. Алайда кейін күрт өсіп, одан кейін аса қатты төмендей қоймады. Наурыздың қорытындысы бойынша ұлттық валютаның американдық валютаға қатысты әлсіреуін, доллар индексінің төмендеуіне қарамастан, сарапшылар жалпылама жаһандық тұрақсыздықпен және Қазақстанның әлемдік экономиканың жалпы жағдайына тәуелділігіменбайланыстырады. Бұған қоса, теңгенің динамикасына ықпал еткен тағы бір фактор ретінде Ұлттық банктің ақпан айына қарағанда таза валюталық сату көлемін шамамен 9%-ға азайтуын, $998 млн-ға дейін, атап өтуге болады. Сондай-ақ Ұлттық қордан трансферттерді қамтамасыз ету үшін валюталық сатылым $748 млн құрады (айдан айға +27,4%). Ал жаңа “теңестіру тетігінің” аясында (отандық алтын өндіруші кәсіпорындардан алтын сатып алу мақсатында шығарылған теңге эмиссиясына балама көлемде доллар сатуды меңзейді) тағы $500 млн сатылды. Бұл сома шамамен алынған, өйткені 249 млрд теңгені ресми орташа айлық бағам бойынша долларға қайта есептеу арқылы алынған. Сонымен қатар БЖЗҚ активтерінің валюталық үлесін 40% деңгейінде сақтау мақсатында ҚР ҰБ $250 млн сатып алды. Бұған дейін мұндай операциялар төрт ай бойы жүргізілмеген еді. Квазимемлекеттік сектор компанияларының валюталық сатылымын да атап өтейік. Мұндай операциялардың жүргізілгені туралы алғаш рет 2024 жылдың қарашасында белгілі болды, алайда олардың нақты көлемі тек өткен айдан бастап қана жариялана бастады. Наурыздың қорытындысы бойынша бұл көрсеткіш $376 млн құрап, ақпанға қарағанда 37,2%-ға жоғары болды. Айта кетейік, теңге долларға қатысты әлсіреп жатқан кезде рубль, керісінше, нығайып келеді. Бұл теңгенің рубльге қатысты да құнсыздануына әкеліп соқты. 1 сәуірдегі ресми бағам бойынша ресейлік валютаның құны 5,95 теңгеге жетіп, айдан айға 5,5%-ға немесе 0,31 теңгеге өскен. Қош бол, паритет (шынымен болған болсаң)? 🤔 ҚР ҰБ деректері @DataHub_KZ

Алматыда жеті жылда алғаш рет базарлар саны өсті 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Алматыдағы сауда базарларының саны 18%-дан астамға, 45-ке дейін өсті. Абсолютті түрде өсім 7 бірлікті құрады. Оң динамиканы болжау бәлкім қиын болуы мүмкін еді. Біріншіден, алдыңғы рет бұл көрсеткіш біраз уақыт бұрын. Екіншіден, соңғы жылдары иелері базарларды өз есебінен толық модернизациялауға міндеттенеді, нәтижесінде барған сайын олардың бизнесінің маржасы азаюда. Теориялық тұрғыдан, онлайн-сауданың дамуымен қатар, бұл шағын бөлшек сауда базарларының біртіндеп жабылуына ықпал етуі керек. Алайда іс жүзінде мұндай нысандардың жағдайы онша жаман емес сияқты: бөлшек сауда базарларының жалпы саны бір жылда тіпті аздап өсті (+1 бірлік). Негізгі өсімді көтерме сауда базарлары қамтамасыз етті (+6 бірлік). Тағы не? Алматы – жалпы республикалық трендке қарсы шығатын санаулы өңірлердің бірі. Жалпы, ел бойынша бір жыл ішінде базарлар 18-ге немесе 2,8%-ға азайды. ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_KZ

ТЖК динамикасы туралы алдыңғы жазбаға қосымша ретінде графиктерді жариялаймыз @DataHub_KZ

Бала туудың жалпы коэффициенті үшінші жыл қатарынан төмендеп келеді 2024 жылы бала туудың жалпы коэффициенті (ТЖК) 0,16-ға азайып, 2,8-ге дейін төмендеп кетті. Бұл көрсеткіш бір әйел өзінің репродуктивті кезеңінде (15 пен 49 жас аралығы) әрбір бес жылдық жас интервалы бойынша туу деңгейі қазіргі деңгейде сақталған жағдайда орта есеппен қанша бала туа алатынын көрсетеді. Оны есептеу барысында жас ерекшелігіне байланысты туу коэффициенттерін өзара қосып, 1000-ға бөледі. ТЖК 2022 жылдан бері тұрақты түрде төмендеп келеді. Әрине, бұған дейін, 2021 жылы ол соңғы 22 жылдағы ең жоғары деңгейге жеткенін ескере кету керек – 3,32. Алайда бұл төмендеуді COVID-19 пандемиясынан кейінгі қалыпқа келу процесі деп түсіндіру қиынға соғады. Себебі қазіргі көрсеткіш соңғы жеті жылдағы, яғни 2017 жылдан бергі ең төменгі деңгейде. 👩 Сәйкесінше, 2021 жылғы шарықтау шегімен салыстырғанда ТЖК айтарлықтай азайған - 0,52-ге. Бұған, әсіресе, 20-29 жас аралығындағы жас әйелдер айтарлықтай әсер еткен сияқты: дәл осы жас тобында туу коэффициенттері өте қатты төмендегені байқалады (графикті қараңыз). Атап айтқанда, 20-24 жас аралығында туу деңгейі (1000 әйелге шаққандағы тірі туылғандар саны) үш жыл бұрынғы кезеңмен салыстырғанда 45,18-ге, ал 25-29 жас аралығында 30,88-ге азайған. Ал жалпы барлық жас аралығын алғанда (15-49 жас), 20,33-ке төмендеген. ‼️ Дегенмен, ТЖК-ның төмендеуі жағдайды тым нашар деп бағалауға болатынын білдірмейді. Дүниежүзілік банктің деректері бойынша, Қазақстандағы жағдай әлемдік орташа деңгеймен салыстырғанда әлдеқайда жақсы. Алайда бұл мәселені елемеуге болмайды. ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_KZ

Заңды тұлғалардың кредиттері бойынша мөлшерлемелер өсуін жалғастырды Ұлттық Банктің деректеріне сәйкес ақпан айында ЕДБ берген заңды тұлғалардың теңгелік кредиттері бойынша орташа өлшенген мөлшерлеме 0,4 п.п. ұлғайып, 18,3%-ға жақындады. Бұл бір жылдан астам уақыттағы - 2024 жылдың қаңтарынан бергі ең жоғары көрсеткіш, жалпы базалық мөлшерлеменің динамикасына сәйкес келеді: 2025 жылдың ақпан айының басында ол 2024 жылдың ақпан айының басымен бірдей деңгейде болды. Бір жыл бұрын Ұлттық Банк ақша-несие саясатын жеңілдеткен болатын, ал 2024 жылдың аяғынан бастап, керісінше, оны инфляциялық тәуекелдердің қысымымен қатайта бастады. Қазірдің өзінде, наурыз айында базалық мөлшерлеме 2023 жылдың жазындағы -- 16,5% деңгейіне оралды. Айтпақшы, ақпан айында жеке тұлғалар мен жеке кәсіпкерлердің кредиттері бойынша мөлшерлемелер қаңтарға қарағанда төмен болды: орташа өлшенген деңгей қаңтардағы 21,8%-дан кейін 20,5%-ды құрады. Бұл көрсеткіш пайызсыз бөліп төлеудің әсеріне сезімтал екенін және оның кредиттердің жалпы берілу көлеміндегі үлесіне байланысты өзгеретінін еске сала кету керек. Ақпан айында депозиттердің жағдайы не болды? Мұндағы жағдай да ұқсас болып шықты: заңды тұлғалардың теңгелік депозиттері бойынша мөлшерлемелер жоғарылады (қаңтардағы 14,1%-дан кейін 14,2%, бұл де бір жылдан астам уақыттағы ең үздік деңгей), ал жеке тұлғаларда, керісінше, 13,5%-дан 13,3%-ға дейін төмендеді, бірақ желтоқсанда тіркелгеннен жоғары болып қалуда. @DataHub_KZ

Уәде еткеніміздей, несие нарығындағы соңғы үрдістер бойынша толық мәліметтерді жариялаймыз. @DataHub_KZ