DATA HUB Қазақша

Соңғы жылдарда алғаш рет қолма-қол рубльге деген таза сұраныс минусқа кетті 2024 жылы айырбастау пункттерінің қолма-қол рубльмен жүргізген нетто-сатылымы -9 млрд теңгені құрады. ҚРҰБ деректеріне сәйкес, теріс көрсеткіш кем дегенде соңғы бес жылда алғаш рет тіркеліп отыр. Халық Ресей валютасының американдық валютаға қатысты 13,4% ж/ж әлсіреуі аясында оған деген қызығушылығын жоғалтуда (ең болмағанда қолма-қол ақша түрінде). Сарапшылардың пікірінше, мұндай динамикаға бірнеше негізгі оқиғалар әсер еткен болуы мүмкін, соның ішінде Ресейдегі доллармен және еуромен биржалық сауданың тоқтауы, сондай-ақ 50-ден астам ресейлік банктерге қарсы жаңа санкциялар пакеті. Айта кетейік, 2023 жылы рубль бұрынғыдан да қатты әлсіреді, 30%-ға (тоғыз жылдағы рекорд). Қатты құлдырау Ресейге тән факторлар жиынтығымен байланыстырылды: капиталдың жылыстауы, жыл басындағы мұнай экспортының теріс динамикасы және импорттың өсуі. Сол арада, 68 есеге төмендегеніне қарамастан, қазақстандық айырбастау пункттерінде қолма-қол рубльдің нетто-сатылымы оң болды – 4,1 млрд теңге. Бір қызығы, қорытынды мән минус болған шақта рубльге таза сұраныс 20 өңірдің 15-інде байқалады. Бұл ретте ең жоғарғы сұраныс – Шығыс Қазақстан (12 млрд теңге) және Қарағанды облыстарында (8,9 млрд теңге). Себебі, жалпы жағдайға небәрі екі өңірдің - Астана (-46 млрд тг) және Алматының (-14 млрд тг) көрсеткіштері әсер етуде. Рубльге қарағанда доллар мен еуроның нетто-сатылымы айтарлықтай өзгере қоймағанын қосымша айта кетеміз. Бірінші жағдайда әңгіме 6,3%-ға, 1,9 трлн теңгеге дейін өсу туралы болып отыр. Екіншісінде – 3,5%-ға, 207,3 млрд теңгеге дейін төмендеу туралы. @DataHub_KZ

Бүгін Бірінші кредиттік бюро жыл сайынғы Media Day баспасөз конференциясын өткізуде. Бұл шарада біз, әдеттегідей, өткен жылдың несие нарығындағы басты оқиғаларын баяндаймыз. Сондықтан баспасөз конференциясы барысында сіздермен негізгі трендтер және қызықты…

Бүгін Бірінші кредиттік бюро жыл сайынғы Media Day баспасөз конференциясын өткізуде. Бұл шарада біз, әдеттегідей, өткен жылдың несие нарығындағы басты оқиғаларын баяндаймыз. Сондықтан баспасөз конференциясы барысында сіздермен негізгі трендтер және қызықты деректермен бөлісіп отыратын боламыз. Сонымен жекелеген несиелерден бастайық: 🧮Жеке тұлғалардың несиелерінің жалпы портфелі 2025 жылдың 1 қаңтарына қарай 24,1 трлн тг жетті, бір жылда 22,9%-ға өскен. Портфельдің 90%-дан астамы үш өнімге тиесілі - кепілсіз тұтынушылық несие, ипотека және автонесие. 🛍Кепілсіз тұтынушылық несие бойынша қалған қарыз көлемі 2025 жылдың басында 11,7 трлн тг жетті (бір жылда +22,9%). Ал келісімшарттар санының өсімі қалыпты - 15,7%-ға, 31,5 млн бірлікке дейін өскен. 👛Кепілсіз тұтынушылық несиенің берілуі өткен жылы 10,6 трлн тг жеткен. Көрсеткіш 2023 жылмен салыстырғанда 15,8%-ға артып отыр. Рәсімделген келісімшарттар саны 36,9 млн бірлікті құрады (жылдан жылға +14,3%). Келісімшарт бойынша орташа берілу көлемі, 287 мың тг, небәрі 1,3%-ға өскен. Бұл тұтынушылық бағалардың өсімінен (8,6%) әлдеқайда төмен. 🏠Ипотекалық портфель бір жылда 14,1%-ға өсіп, 2025 жылдың 1 қаңтарына қарай 6,7 трлн тг құрап отыр. Келісімшарттар саны 9,9%-ға, 627,6 мың бірлікке дейін артты. Ал қарыз алушылар саны 600 мыңға жуық адамға жетіп, жылдық өсім 10,3%-ды құрады. 🆕Ипотекалық несиенің өзекті портфелінің 60%-ға жуығын 2023 және 2024 жылдары алынған жаңа несиелер құрайды. Атап өтейік, өткен жылы бұл сегментте несиенің берілу белсенділігі едәуір артқан болатын. Рәсімделген келісімшарттардың жалпы көлемі жылдан жылға 27,8%-ға артып, 2,2 трлн тг жетті. Ал несие саны 18,9%-ға артып, 136,8 мың бірлікті құрады. Ипотека алған қарыз алушылар саны 2023 жылмен салыстырғанда 21%-ға өсіп, 134 мың адамға жеткен. 🚗Автонесиелеудің портфелі 2025 жылдың 1 қаңтарына қарай 3,6 трлн тг жетіп отыр. Бір жылда 44,8%-ға өскен. Келісімшарттар саны 591,2 мың бірлікті, ал қарыз алушылар саны 559,2 мың адамды құрады. Екі көрсеткіш те жылдан жылға шамамен үштен бірге артқан. 🚙2024 жылы берілу көлемі жылдық мәнде 13,2%-ға артып, 1,8 трлн тг жеткен. Қарыз алушылар саны 214 мың адамды (+10,2%), ал келісімшарттар саны 228,4 мың бірлікті (+5,7%) құрады. Бірінші кредиттік бюро деректерi @DataHub_KZ

Соңғы жылдардағы трансакция санының динамикасы иллюстрациямен көрсетілген @DataHub_KZ

Трансшекаралық онлайн сауда жарты есе өсті Өткен аптада үкімет шетелдік маркетплейстердің қызметін реттеу мәселесіне назар аударуды жоспарлап отырғанын айтып өтті: оларға қатысты шағымдар саны артуда, себебі мұндай сауда-саттық, жалпы алғанда, кең таралып келе жатыр. Шетелдік маркетплейстерге нақты қанша сома жұмсалғанын анықтау мүмкін емес. Бірақ трансшекаралық онлайн сауданың жалпы көлемін шамалап бағалауға болады. Статистика бойынша бұл көрсеткіш дәстүрлі түрде қазақстандық карточкалар көмегімен елден тыс жерде интернет арқылы жасалған тауарлар мен қызметтерге төленген төлемдер ретінде есептелінеді. Сонымен, ҚР Ұлттық Банкі 2024 жылы аталған төлемдердің көлемі 1,8 трлн тг жақындады деп анықтап кетті. 2023 жылмен салыстырғанда* сомасы теңгемен есептегенде 49%-ға өскен. Операциялардың саны да осы шамалас қарқынмен артқан – 45%-ға, 152,3 млн бірлікке дейін. Айтпақшы, 2023 жылдың қорытындысы бойынша өсім одан да жоғары болған: төлем сомалары да, трансакциялардың саны да екі еседен астам өскен еді. *Өткен жылдардағы Ұлттық Банк деректері ҚР СЖРА ҰСБ-да жарияланған @DataHub_KZ

Графиктерде БЖЗҚ активтерін басқарудың 2024 жылғы қорытындылары көрнекі түрде ұсынылған. @DataHub_KZ

БЖЗҚ активтерін басқарудың 2024 жылғы қорытындылары: инвестициялық табыс рекордтарды жаңартуда, табыстылық инфляцияны екі еседен астам басып озды Өткен жылы ҚР ҰБ сенімгерлік басқаруындағы БЖЗҚ зейнетақы активтерінен түскен инвестициялық табыс 3,4 трлн теңгеге жетті. Инфляцияға түзетусіз бұл 2023 жылмен салыстырғанда 2,1 есе көп. Көрсеткіш екінші жыл қатарынан көтерілуде. Өткен жолы, естеріңізге сала кетейік, өсім де елеулі болды – 76%. Бірақ ол геосаяси жағдайдың шиеленісуі аясында байқалған 2022 жылғы төмен базаға қатысты тіркелді. Тиісінше, қазір төмен база туралы айтудың қажеті жоқ. Ағымдағы деңгей – кем дегенде соңғы жеті жылдағы ең жоғары деңгей (бағаның өсуіне түзетілмеген). Егер инвестициялық табыстың құрылымы туралы айтатын болсақ, жартысы бағалы қағаздар бойынша сыйақыға сәйкес келді – 1,6 трлн теңге. Тағы үштен бірі сыртқы басқару әкелді, немесе 1 трлн теңге. Өз кезегінде шетел валютасын қайта бағалау 17% (578,4 млрд теңге), бағалы қағаздарды қайта бағалау – 6% (200,6 млрд теңге) қамтамасыз етті. Көрсеткіштің өсуінде теңгенің әлсіреуі де маңызды рөл атқарды деп болжауға болады: бір жыл бұрын шетел валютасын қайта бағалау 38 млрд теңгенің шығынына әкеп соқтырды. Айтпақшы, жалпы динамикада сыртқы басқару да маңызды рөл атқарды. Бір жыл ішінде одан түскен табыс 901,5 млрд теңгеге немесе 7,5 есеге секірді. Сонымен қатар ҚР ҰБ басқаруындағы БЖЗҚ зейнетақы активтерінің табыстылығы 2024 жылы инфляция деңгейі 8,6% болған кезде 17,84%-ды құрады. Көріп отырғандарыңыздай, бір көрсеткіш екіншісінен 2,1 есе асып түсті. Бір қызығы, қаңтардан мамырға дейін табыстылық та, инфляция да жыл басымен салыстырғанда бірдей өсті. Алайда теңгенің әлсіреу үрдісі басталған маусым айынан бастап олардың өсу траекториялары әртүрлі бола бастады (графикті қараңыз). Қорытындылай келе, қазақстандық банктердің бағалы қағаздарына инвестициялардың өсуіне назар аударайық. Мәселен, 2024 жылы БЖЗҚ қаражатына жалпы сомасы 270,6 млрд теңгеге облигациялар сатып алынды. Бұл көлемнің жартысынан астамы «Халық банкіне» тиесілі болды - 140,2 млрд теңге. Қалғанын RBK (79,9 млрд теңге) және «Отбасы» (50,5 млрд теңге) өзара бөлісті. 2023 жылы тек RBK облигациялары сатып алынды. Олардың құны 10,6 млрд теңгені құрады. БЖЗҚ деректері @DataHub_KZ

Қазақстанның балмұздақ экспорты тарихи рекорд орнатты 2024 жылдың қаңтар-қараша айлары аралығында 9,8 мың т өнімді шетелге экспорттадық, бұл 2023 жылдың дәл осы айларына қарағанда бірден 70%-ға көп. Қазіргі көрсеткіші - 2002 жылдан бергі қолжетімді статистикадағы ең жоғары мән. Экспорттың негізгі көлемі үш сатып алушыға тиесілі болды: Ресейдің үлесі - 69%, одан кейін Қырғызстан мен Өзбекстан (20% и 9%). Үшеуі де біздің балмұздағымызды сатып алуды көбейткен, бірақ көбірек өсім РФ-да байқалады - екі есеге жуық. Айтпақшы, экспорт өндірістің аздап төмендегеніне қарамастан өсіп отыр. 2024 жылдың қаңтар-қараша айлары аралығында жалпы көлемі - 49,4 мың т, бұл бір жыл бұрын дәл осы айлардағы көрсеткішке қарағанда 3%-ға төмен. Сонымен қатар импорт көлемі де осындай қарқынмен шамалас мәнде төмендеген - 12,5 т дейін. Нәтижесінде, ішкі нарықта аталған 11 айда бір жыл бұрынғыға қарағанда қалған балмұздақ көлемі 10%-ға аз. Сонда тәттіге деген тәбетіміз төмендеп бара жатқаны ма?🙃 «Балмұздақ және тағамдық мұз, балмұздақ дайындауға арналған қоспалар мен негіздерден басқа» позициясы бойынша ҚР СЖРА ҰСБ-ның деректері @DataHub_KZ

60 жастағы халықтың өмір сүруінің күтілетін ұзақтығы динамикада былайша көрінеді. @DataHub_KZ

👴👵60 жастағы қазақстандықтардың өмірі қаншалықты ұзақ болады? 2023 жылы 60 жастағы халықтың өмір сүру ұзақтығы 20,85 жылды құрады. Көрсеткіштің динамикасына ковид әлі де әсер етпеген 2019 жылмен салыстырғанда бір жарым жылға өсу байқалды. Мұндай деректерді ҚР СЖРА ҰСБ жақында жарияланған «Қазақстанның аға буыны» жинағында келтіреді. Басқаша айтқанда, екі жыл бұрын 60 жаста болған орташа статистикалық қазақстандық 81 жасқа дейін өмір сүреді. Келісеміз, бұл жасқа дейін өмір сүретін адамдардың саны көп еместігін ескерсек, бұл ақпарат шындыққа онша жанаса қоймайтын сияқты. Мұнда статистика өзі-ақ айтып тұр: 2023 жылдың соңында 81 жастағы қазақстандықтар халықтың тек 0,2%-ын (34,1 мың адам) құрады, ал 60 жастағы азаматтар - 1% (196,8 мың адам). ☝️Алайда егер сіз оның не екенін түсінсеңіз, аталған сан шындыққа жақындау көрінеді. Ол 60 жастағы қазақстандықтардың өмірінің қалған кезеңінде әрбір келесі жаста өлім-жітім деңгейі көрсеткішті есептеу жылындағыдай болып қалатын шартпен алдағы өмір сүретін жылдар санын білдіреді. Демек, болжамдардың оптимистілігі тиісті коэффициенттердің мәндерімен тікелей байланысты. ‼️Мұның мәні мынада: Қазақстан егде жастағы адамдар арасындағы өлім-жітім деңгейінің төмендеуі бойынша жалпы әлемдік трендке ілесуде. Атап айтқанда, 2023 жылы 60 жастан асқан 1000 адамға шаққанда 34 адам қайтыс болды. Салыстыру үшін, төрт жыл бұрын, ковидке дейінгі 2019 жылы, әңгіме 41 қайтыс болған адам туралы болды. Сонымен қатар 60 жастағыларға орташа есеппен қанша жыл өмір сүру қалды деген болжамдар да заңды түрде жақсаруда. Жағдайға байланысты көрсеткіштің мәні әртүрлі болады. Мәселен, 60 жастан кейінгі өмір сүрудің күтілетін ең үлкен ұзақтығы Алматы (22,66 жас) және Астана (22,35 жас) тұрғындары үшін есептелген. Ең азы – Ұлытау (19,33 жас) және Қызылорда облыстарының (19,85 жас) тұрғындары үшін. Әрине, жыныстар арасында айтарлықтай алшақтық бар. Ерлер жағдайында бұл көрсеткіш 18,27 жасты, әйелдер үшін – 22,92 жасты құрайды. Сонымен қатар, қала мен ауыл тұрғындары үшін есептелген көрсеткіштер арасында айырмашылық бар - сәйкесінше 21,29 жыл және 20,10 жыл. @DataHub_KZ

Алматыда тұрғын үйлердің берілуінің төмендеу көрінісі графикте көрсетілген. @DataHub_KZ