DATA HUB Қазақша

⚖️ Соттарға тауар белгілеріне қатысты талап-арыздардың рекордтық саны келіп түсті 2024 жылы бірінші сатыдағы азаматтық соттар тауар белгілерін тіркеуге, пайдалануға және тоқтатуға байланысты барлығы 447 талап арыз қабылдады. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 3,7 есе және кем дегенде 10 жылдағы максимум. Қазіргі серпінді аномальды деп санауға болады - қаралып отырған кезеңде мұндай талаптарды тіркеу әлі де өспеген болатын. Жалпы 2023 жылға дейін көрсеткіштің динамикасы айтарлықтай бірқалыпты болып көрінді. Үш есе өскен 2016 жылды ғана ерекшелік деуге болар. Алайда іс жүзінде нәтиже бәрібір де мардымсыз болды - 36 бірлік. Бірақ қазіргі деңгей де объективті түрде жоғары болып көрінбейді. Әсіресе, Қазақстанда барлығы 67,4мың тауар таңбасы қорғалатынын ескерсек. 🖇 Жалпы мәлімет үшін: заң бойынша тауар белгілерімен және өнеркәсіптік меншік объектілерімен байланысты азаматтық дауларды алдымен ҚР Әділет министрлігінің апелляциялық кеңесі қарауы тиіс. Осы орган қараған өтініштердің статистикасын ашық қолжетімділікте анықтау мүмкін болмады. Сонымен қатар оның шағымданбаған шешімдерінің орта есеппен 22%-ы сотқа түсетіні белгілі. Демек 2024 жылы тиісті шағымдардың жалпы саны шамамен 2 мың болуы мүмкін. Бұл да мойындау керек, онша көп емес. Сонымен қатар авторлық құқықты қорғау туралы талаптарды тіркеу оң динамиканы көрсетеді. 2023 жылмен салыстырғанда өсім 32% құрады. Алайда ағымдағы мән алдыңғы жылдардағы көрсеткіштер аясында да қарапайым болып көрінеді – 343 бірлік. Барлық басқа зияткерлік меншік объектілеріне келетін болсақ, қабылданған талаптардың саны айтарлықтай өсті, 220%-ға. Алайда одан да қарапайым ағымдағы мән туралы айтып отырмыз – 215 бірлік. Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктен бөлек, зияткерлік меншік объектілеріне құқықтарды бұзғаны үшін әкімшілік және қылмыстық жауапкершілік қарастырылғанын қоса айта кету керек. Бұл жерде көрініс әртүрлі 👇 🔸ҚР ӘҚБтК-нің 158-бабы бойынша (Бөтен тауар белгісін, қызмет көрсету белгісін, тауар шығарылған жердiң атауын немесе фирмалық атауды заңсыз пайдалану) құқық бұзушылықтарды тіркеу 3,4 есеге, 297 бірлікке дейін ұлғайды. 🔸Сонымен қатар ҚР ҚК-нің 198-бабы (Өнертабыстарға, пайдалы модельдерге, өнеркәсiптiк үлгiлерге, селекциялық жетiстiктерге немесе интегралдық микросхемалар топологияларына құқықтарды бұзу) және ҚР ҚК-нің 222-бабы (Тауар белгісін, қызмет көрсету белгісін, фирмалық атауды, географиялық нұсқаманы және тауар шығарылған жердің атауын заңсыз пайдалану) бойынша тіркеу өткен жылдағыдай іс жүзінде болмаған. ҚР БП ҚСжАЕК деректері @DataHub_KZ

Айтып өткеніміздей, алдыңғы постқа қосымша ретінде колледждерде тегін білім алудың мүмкіндіктері жайлы графикті жариялап отырмыз. @DataHub_KZ

Колледждерге тегін оқуға түсу жеңілдеп барады, десе де, жастардың колледждерге қызығушылығы бәрібір де артар емес 2024/2025 оқу жылында техникалық және кәсіби білім беру ұйымдарына түскендердің жалпы санының 73%-ы бюджеттік бөлімге қабылданған. Бұл - кем дегенде 14 жылдағы ең жоғары көрсеткіш! Сәйкесінше үлесі осы аталған уақыт аралығында үнемі өсіп отырған және нәтижесінде 30 п.т. артты. Басқаша айтқанда, 2011/2012 оқу жылынан бері колледжге ақысыз оқуға түсу мүмкіндігі 1,7 есеге өскен. Бұрын тек бес студенттің үшеуі ғана тегін оқуға түсе алса, қазір төртеуінен үшеуі осы мүмкіндікке ие бола алады. Жалпы алғанда, байқалып отырған динамика мемлекеттік саясаттың сұранысқа ие техникалық және кәсіби мамандықтар бойынша жастарды тегін біліммен қамтуды арттыруға бағытталғанын растайды. Алайда соңғы кездері жұмысшы мамандықтардың беделін арттыру қажеттігі туралы көп айтылып жатса да (айтпақшы, 2025 жылды толығымен осы тақырыпқа арнау жоспарлануда), мемлекет өз тапсырысын бөлу кезінде бұл мәселеге толық назар аударады деп айтуға келмейді. Мысалға, 2024/2025 оқу жылында колледждерде бюджеттік бөлімге түскен студенттердің 43%-ы классикалық түсінікте болар-болмас мәнде ғана жұмысшы мамандықтарына жататын мамандықтарға түскен. Сөз төмендегі мамандықтар жайлы: 👩‍🏫 «Білім беру» (13%); 👨‍💻 «Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар» (12%); 👩‍⚕️ «Денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру» (8%); 👨‍⚖️ «Бизнес, басқару және құқық» (5%); 👩‍🎨 «Өнер және гуманитарлық ғылымдар» (4%). Алайда, мемлекет колледждерде тегін білім алуға қол жеткізуді жеңілдетуге қанша тырысса да, жастар арасында колледждерге деген қызығушылық артпай отыр. Бұған дәлел - ағымдағы оқу жылында 9-сыныпты бітірген мектеп түлектерінің 37%-ы, ал 11-сыныпты бітіргендердің 30%-ы колледжде оқуын жалғастыруға шешім қабылдағаны. 2016/2017 оқу жылымен салыстырғанда (оған дейінгі статистикалық деректер ашық дереккөздерде жоқ) көрсеткіштер, сәйкесінше, 3 п.т. және 15 п.т. төмендеген. Дегенмен, бұл есептеулерде аздаған қателіктер болуы мүмкін екенін ескеру керек. Біріншіден, колледждерге 9-сынып пен 11-сыныптан кейін түскендердің жалпы саны өткен жылдардағы түлектерді де қамтиды. Екіншіден, 9-сынып және 11-сынып түлектері деп өткен оқу жылының басында осы сыныптарда оқыған оқушылар есептелінеді. Есептеулердің жуық мәні статистикалық деректерді ұсыну форматына байланысты. Ал университеттерге деген қызығушылық, керісінше, артып келеді. 2016/2017 оқу жылынан бері 11-сынып түлектерінің университеттерге түсу үлесі 3 п.т. өсіп, 73%-ға жеткен (мұнда да есептеулер белгілі бір дәрежеде жуық мәнде). Бұл орайда, бюджеттік бөлімге түсу мүмкіндігі әлдеқайда төмен екендігін атап өткен жөн. Алайда, әділдік үшін айту керек, ол да артып келеді (төмендегі графикті қараңыз). ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_KZ

... Жылжымайтын мүлік туралы тағы бірнеше сөз: Астанада тұрғын үй сатып алу бағасы күрт өсімді көрсетпесе де, жалдамалы тұрғын үйдің құны болса бірден өсті Желтоқсан айында елордада жалға алу қараша айымен салыстырғанда бірден 6,1%-ға қымбаттады. Бұл секіріс 2022 жылдың қыркүйегінен бері ең елеулі болды. Енді Астанадағы жалдамалы пәтердің 1 шаршы метрі орта есеппен 5 мың теңгеге жуық тұрады, бұл ҚР бойынша орташа көрсеткіштен 9%-ға жоғары, бірақ әлі де Алматыға қарағанда 7%-ға төмен. Оңтүстік мегаполисте жалға алу екі жарым жылдан астам уақыт бойы қымбатырақ тұрады, бірақ қазір бұл алшақтық 2022 жылдың тамызынан бергі ең қарапайым болып шықты. Алматыда желтоқсан айында жалдамалы тұрғын үйдің құны 0,9%-ға төмендеді, қатарынан екінші рет құлдырау. Жалпы, өткен жылы қалада жалға алу құны айдың қорытындысы бойынша бес рет арзандады, ал 2024 жылдың желтоқсанында оның құны 2023 жылдың желтоқсанына қарағанда 0,3%-ға аз болды. Астанада бүкіл 2024-ші жылы жағдай басқаша болды: бағаның төмендеуі бір рет қана тіркелді, нәтижесінде желтоқсанға қарай құны өткен жылмен салыстырғанда 25,8%-ға жоғары болды. ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_KZ

Соңғы жылдары тұрғын үй нарығындағы белсенділік динамикасының көрінісі осындай @DataHub_KZ

Астанада тұрғын үй нарығындағы белсенділік рекорд жаңартты 2024 жылдың желтоқсанында елордада 9911 тұрғын үйді сатып алу-сату мәмілесі тіркелген, бұл қарашаға қарағанда бірден 42%-ға, ал 2023 жылдың желтоқсанына қарағанда 38%-ға көп. Қазіргі мәні - кем дегенде алты жылдағы ең жоғары көрсеткіш, яғни 2019 жылдың басынан бергі. Айта кету керек, желтоқсанда белсенділіктің жалпы республика бойынша артқаны байқалды: мәмілелердің жалпы саны айдан айға 27% және жылдан жылға 32% өсімді көрсетіп, 50 мыңнан асып кетті. Алайда рекордтық көрсеткіш бола алмады: бұдан да жоғары көрсеткіш соңғы рет 2022 жылдың көктемінде болды. Айтпақшы, Алматыда да рекорд жаңартылмады. Бірақ алты жылдың ішінде қазіргі көрсеткіштен (8845 мәміле) жоғары мән тек бір рет, 2021 жылдың желтоқсанында, болған еді. Қазіргі мәннің өсімі айдан айға 17%-ды, жылдан жылға 16%-ды құрады. Бір қызығы, тұрғын үйді сатып алу бағасының қандай да бір қалыптан тыс қымбаттауы жалпы ҚР бойынша да, Астана мен Алматыда да орын алмады. Ресми деректерге сүйенсек, елордада жаңа тұрғын үйдің бағасы бір айда өзгермеген (!). Ал Алматыда 0,1%-ға, еліміз бойынша 0,2%-ға өскен. Екінші нарықтағы жағдай мынандай: Астанада баға 2,8%-ға қымбаттаса (әжептәуір, алайда осы жылы бұдан да жоғары өсім болды), Алматыда 1%-ға арзандаған. Ал ҚР бойынша +0,9%. ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_KZ

Фастфуд соңғы екі жылда ең жоғары қарқынмен қымбаттады Өткен айдың ішінде бағалар 2,9%-ға өскен – бұл 2022 жылдың желтоқсанынан бергі ең жоғары қарқын. Аймақтар бойынша ең көп қымбаттаушылық Маңғыстау облысында (10%) және Алматыда (7,7%) болып отыр. Төрт жылдың ішіндегі қолжетімді статистика бойынша мұндай серпіліс екі жағдайда да алғаш рет тіркеліп отыр. Жылдық мәнде ҚР бойынша фастфуд 12,9%-ға қымбаттады. Өсімнің ең үлкен қарқыны Алматыда байқалды – жылдан жылға бірден 27,4%-ға. Ал қоғамдық тамақтанудың басқа сегменттерінде жағдай қалай? 🍗Желтоқсанда асханадағы түскі ас бағасы да айтарлықтай өсті (+2,6%, 2022 жылдың қарашасынан бергі рекорд). Баға ең көп өскен өңір – тағы да Алматы (+7,8%). Жылдық мәнде ҚР бойынша өсім 12%-ды, ал Алматыда 24,9%-ды құрады. 🍽Мейрамханадағы түскі ас айдан айға 1%-ға, ал жылдан жылға 8,7%-ға өскен. Бірақ бұл жалпы еліміз бойынша, ал аймақтардағы жағдай әртүрлі. Мысалға, Қарағанды облысында, 2024 жыл бойы бірнеше мәрте серпіліс болғандықтан, жылдан жылға 61,6%-ға өскен. ☕️Кофеханалардағы шай мен кофе ҚР бойыншабір айда 1,1%-ға, бір жылда 6,9%-ға қымбаттады. ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_KZ

Соңғы уақытта қазақстандықтардың БЖЗҚ-дан қаражат алуды қалай арттырғанын графиктің көмегімен бағалай аласыздар. @DataHub_KZ

Қазақстандықтардың зейнетақы жинақтарын алу белсенділігі одан әрі арта түсті Желтоқсанда тұрғын үй жайын жақсартуға ниет білдірген БЖЗҚ салымшыларының арнайы шоттарына 69,5 млрд тг түскен. Қарашаға қарағанда көрсеткіш бірден 50%-ға артып тұр. Сонымен қатар орындалған өтініштер саны да жақсы қарқынмен өсті - 58%-ға, 89,7 мың бірлікке дейін. Басқа мақсатты төлемдер бойынша бұдан да көбірек өсім байқалды - емделу үшін. Мұндай мақсатта алынған қаражаттың жалпы сомасы өткен айға қарағанда 60%-ға, ал саны тіпті 75%-ға өскен. Сонда қазіргі көрсеткіш 32,9 млрд тг және 36,5 мың бірлікті құрап отыр. Бұл орайда, тұрғын үй жағдайын жақсартуға, бірінші кезекте, тұрғын үй құрылыс жинағын толықтыру жататынын түсінген жөн. Желтоқсанда аталған бағыт жалпы соманың 35%-ын және орындалған өтініштердің 41%-ын қамтамасыз етті. Соған қарамастан, тұрғын үй сатып алу мақсатында зейнетақы қаражаты сирек қолданылады - тек 7% жағдайда. Алайда бұл тиісті мақсатта алынатын қаражаттың жалпы сомасының 26%-ын құрайды. Емделу үшін алынған зейнетақы қаражаттарының ішінде басым бағыт стоматологиялық қызметтерді төлеу болып қалып тұр. Бұл мақсат бойынша орындалған өтініштердің барлығы дерлік, сәйкесінше, сомасы да осы бағытта болған. Атап айтарлығы, желтоқсанда қазақстандықтардың зейнетақы жинақтарын алу бойынша онсыз да жоғары болып тұрған белсенділігін арттыруға әсер ететін айрықша оқиғалар болмады. Тек 2025 жылға арналған зейнетақы жинақтарының ең төменгі жеткіліктілік шегін бұрынғы деңгейінде қалдырды. Бірақ бұл жағдай, керісінше, бұрынғы белсенділікті арттыруға емес, азайтуға әкеліп соқтыруы мүмкін еді. Сонымен қатар қарашада жұмыс істейтін зейнеткерлерге бюджеттен төлемдер тоқтатылуы мүмкін екендігі жөнінде мәлімдеме жасалғанын ұмытпаған жөн. Ұсынылған мәлімдеме бойынша осындай жолмен үнемделген қаражат басқа азаматтарға зейнетке қалыптасқан мерзімнен бұрын шығуға мүмкіндік береді-міс (әрине, белгілі бір шарттарды сақтаған жағдайда). Алайда кейінірек, жұмыс істейтін зейнеткерлердің өз зейнетақы жинақтарын алу мүмкіндігі сол қалпында қалатыны және бұл бастама жақын арада жүзеге асырыла қоймайтыны жайлы түсініктемелер берілді. Десе де, мұндай мәлімдеме, кейінгі түсініктемелерге қарамастан, қазақстандықтарды біраз алаңдатқан сыңайлы. Жалпы алғанда, 2024 жылдың қорытындысы бойынша БЖЗҚ-дан тұрғын үй жағдайын жақсарту мен емделу үшін алынған қаражаттың жалпы сомасы 565,5 млрд тг құрап, 2023 жылмен салыстырғанда 2,1 есе көп болды. Мұндай үлкен айырмашылық салымшылар қаражаттарын тек 2024 жылдың соңында ғана емес, екінші жартыжылдық бойы алғандығынан қалыптасып тұр. Естеріңізге сала кетейік, дәл шілдеде зейнетақы жинақтарын алуды болашақта шектеу мәселесі бойынша қоғамдық талқылаулар басталған болатын. БЖЗҚ деректері, есептеулер ЖТС қоспағандағы сомалар бойынша @DataHub_KZ

Мінеки, графикте күнтізбелік жыл бойынша инфляция мен оның компоненттерінің динамикасы осындай көрініс тауып тұр. @DataHub_KZ