DATA HUB Қазақша

Қазақстандықтар рубльден құтылудан рекорд орнатты Маусымда қолма-қол Ресей валютасын айырбастау пункттеріндегі нетто-сатылым (сатылымнан сатуды алғанда) теріс мәнге ие болды – -8,6 млрд тг. Бұл ақпарат ҚР Ұлттық банкінің деректерінен алынған. Бұл халықтың сатып алғанынан көбірек рубль сатқанын білдіреді, сонымен бірге сатылымның сатып алудан асып түсуі кем дегенде 2020 жылдың басынан бері ең жоғары болды. Ең айтарлықтай теріс сұраныс Астанада тіркелді (-9,9 млрд тг). Сонымен қатар маусымда рубль теңгеге қатысты нығайып, бұл, әсіресе, айдың екінші жартысында, яғни РФ Орталық банкі Мәскеу биржасына қарсы санкциялар салдарынан банктер деректері бойынша бағам белгілей бастағанда айқын көрінді. Ал басқа валюталардың жағдайы қалай? Доллардың нетто-сатылымы 147,4 млрд тг құрап, мамырға қарағанда тек 4%-ға төмен болды. 2023 жылдың маусымымен салыстырғанда таза сұраныс екі есе жоғары. Еуроның нетто-сатылымы маусымда айдан айға 18%-ға, 20,8 млрд тг дейін өсті. 2023 жылдың маусымына қарағанда өсім 45%-ды құрады. Сонымен, маусымда теңгенің әлсіреуі тұрақты валюталарға сұранысты айтарлықтай тежемеді – шілде қандай нәтиже беретінін алда көреміз. @DataHUB_KZ

Жеке тұлғалар мен ЖК-ларға берілген несиелер бойынша орташа алынған мөлшерлеме жыл басынан бері ең төмен деңгейде тұр Маусымда банктер берген теңгелік несиелер бойынша көрсеткіш мамырға қарағанда 1,8 п.т. төмендеп, 18,6%-ды құрады. Бұл ҚР Ұлттық банкінің деректері бойынша 2023 жылғы желтоқсаннан бергі ең төмен мән. Мұндай ауытқулардың себебі неде? Көрсеткішке белгілі бір айда пайызсыз бөліп төлеудің жоғары немесе төмен үлесі әсер етуі мүмкін: бөліп төлеу де несие болып табылады. Ең төменгі мөлшерлемелер 1 жылдан 5 жылға дейінгі сегментте тіркелді: 17,3%, мамырға қарағанда -3,1 п. т. Ал ең жоғары деңгей бір айға дейінгі сегментте болды: 35,3%, мамырға қарағанда +0,6 п.т. Ал заңды тұлғаларға арналған несиелер ше? Мұнда көрсеткіш тек 0,1 п.т. төмендеп, 18%-ды құрады. Ең тиімді сегмент – 1-ден 3 айға дейінгі несиелер, мұнда деңгей 17,3%-ға жетті (мамырға қарағанда -0,9 п.т.). Енді депозиттерді қарастырайық. Жеке тұлғалар үшін орташа мөлшерлеме 13,6% деңгейінде қалды, ең тиімдісі 1-3 айға арналған салымдар болды (15,3%). Заңды тұлғалар үшін көрсеткіш 13,5%-ды құрады (-0,2 п.т.), ең тиімді мерзім – 1 айға дейін (дәл сол 13,5%). @DataHUB_KZ

⚠️Жол қозғалысы ережелері бұзушылықтарын тіркеу жылдамдығын асырды I жартыжылдықта Қазақстанның жолдарында 5,8 млн әкімшілік құқық бұзушылық тіркелді. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 1,6 есеге көп. ҚР БП ҚСжАЕК мәліметтеріне сүйенсек, қазіргі қаңтар-маусымдағы мәні - кем дегенде алты жылдағы ең жоғары көрсеткіш. Айқын динамика төрт жылда алғаш рет байқалды. 2021 жылдан 2023 жылға дейінгі алты айдың қорытындысы бойынша тіркеулер саны шамамен бір деңгейде тұрды - орта есеппен 3,3 млн. Осылайша 2019 жылғы қаңтар-маусымға қатысты көрсеткіш 2,8 есеге өсті. Айта кету керек, әкімшілік жауапкершілікке 5,7 млн адам тартылды. Салынған айыппұлдардың сомасы 63,9 млрд теңгені құрады. Екеуінің де өсімі 2023 жылдың сол кезеңіне қарағанда бірдей – 1,6 есе. Жүргізушілер не үшін жазаланды? 👉🏻Жарты жағдайда – жылдамдық режимін асырғаны үшін, тағы 20%-ы – жол белгiлерiмен немесе жолдың жүру бөлiгiндегi таңбалармен көрсетiлген талаптарды сақтамағаны үшін. Қалған 30%-ы басқа құқық бұзушылықтарға тиесілі болды. @DataHUB_KZ

🇰🇿🍉Қазақстан – қарбыз державасы Қарбыз маусымы басталып, оңтүстік аймақтардың билігі биыл су көп болғандықтан екі орақ болады деп мақтануда. Айтпақшы, біз әлемдегі осы бақша дақылының ірі өндірушілері қатарына кіретінімізді білдіңіз бе? 2022 жылы ФАО құрастырған елдердің тиісті рейтингінде Қазақстан 11-орынды иеленді. Сәл жоғары орындарда Ресей (7-орын) және Өзбекстан (10-орын) тұрды. Абсолютті көшбасшылар Қытай, Түркия және Үндістан болды. 2023 жылғы рейтинг әлі жарияланбаған, бірақ Қазақстанның өз позициясын жақсартуға барлық мүмкіндігі бар деуге болады. Өткен жылдың қорытындысы бойынша соңғы бес жылдағы рекорд жаңартылды – 1,43 млн тонна қарбыз жиналды. Бұл ретте, ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша, 2022 жылмен салыстырғанда өсім 7%-ды, яғни 89,5 мың тоннаны құрады. 🙈 Өзіміз өсірген қарбыздардың орасан зор мөлшерін не істейміз? Шетелге сатып, миллиондаған доллар аламыз ба? Жоқ. 2023 жылы экспортқа 7,6 мың тонна, яғни өндірілген көлемнің тек 0,5%-ы ғана кетті. Айтпақшы, импорт 41 мың тоннаны құрады, бұл да өндіріс көлемімен салыстырғанда ештеңе емес. ‼️Шынында, егер барлық өнім тұтынушылардың дастарханына түсті деп болжасақ, 2023 жылы орташа қазақстандық 72,5 кг қарбыз жеген, бұл шамамен жеті-сегіз қарбыз. Бұл жағдайда біз қарбыздың құмар жегіштері боламыз. Әрине, егер фермерлер берген цифрлар асыра сілтенбеген болса. Ресми статистика өздерінің баспасөз хабарламаларында осындай фактілерге бірнеше рет назар аударғанын ескерсек, бұл нұсқа расымен орын алуы мүмкін. Оған қоса, осы себептен кейбір ауыл шаруашылық деректерін қайта қарауға тура келген жағдайлар болды. @DataHub_KZ

Ұлттық қор есебінен инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыруда кедергі шықты ма? Бірінші жартыжылдықта республикалық бюджетке (РБ) Ұлттық қордан (ҰҚ) түскен мақсатты трансферттердің көлемі жоспарланған 1,36 трлн теңгеге қарағанда 900 млрд теңгені құрады. Орындалмағаны – 34% немесе 460 млрд теңге делінген ҚР Қаржы министрлігі деректерінде. Бір жыл бұрын жағдай әлдеқайда жақсы болған еді. Түскен мақсатты трансферттердің көлемі мен жоспарлы көлем арасында тек 6% айырмашылық болды – 941,5 млрд теңге және 1 трлн теңге. Естеріңізге сала кетейік, ҰҚ-дан түсетін мақсатты трансферттер маңызды инфрақұрылымдық жобаларды – автомобиль жолдарын, инженерлік желілерді, мектептерді, емханаларды жаңғырту және салу үшін қаржыландыруға арналған. Осыған орай, олардың іске асырылуы онша жақсы емес деген күмән туындайды. Мұндай болжамдарды БАҚ материалдары да ішінара растайды. Мысалы, мектептер мен емханаларды салу кезінде туындайтын қиындықтар туралы. Ал кепілдендірілген трансферттерді орындау жоспары өте жақсы жүріп жатыр. Қаңтар-маусым айларының қорытындысы бойынша күткен көлемдегі қаражат түскен – 1,85 трлн теңге. Бұл 2024 жылға жоспарланған соманың барлық бөлігі деуге болады. Жылдық жоспар – 2 трлн теңге. Кепілдендірілген трансферттер республикалық бюджеттің ағымдағы шығындарын – зейнетақы мен жәрдемақыларды төлеуді ішінара жабады. Жылдың ортасына енді ғана келгенде, олардың толығымен дерлік алынуы, мүмкін, жағдайдың жаман екенін білдірмес еді, бірақ салық түсімдері үмітті ақтамай тұр. Мысалы, корпоративтік табыс салығының жоспары 31%-ға орындалмаған (2,1 трлн теңгеге қарсы 1,5 трлн теңге), ҚҚС бойынша – 30% (3,1 трлн теңгеге қарсы 2,2 трлн теңге). Шығындар өздерін жаба алмайтыны айтпаса да түсінікті… Дегенмен, жақында ҰҚ-дан белгіленген лимиттен артық қаражат алу тәсілі табылды. Бұл орайда "Қазатомөнеркәсіп" акцияларын 467,4 млрд теңгеге сатып алу туралы сөз болып тұр. @DataHUB_KZ

☕️Өзіңізді сергек сезінбей отырсыз ба? Мүмкін, кофе немесе шай ішпегендіктен шығар. Бұған таңданудың қажеті жоқ, себебі бұл өнімдердің сатылымы төмендеп жатыр😏 Сонымен, 5 айдың ішінде ішкі нарықта кофе мен шай сатылымы 2023 жылғы осы кезеңмен салыстырғанда 30%-ға дейін құлдырап, 20,2 мың тоннаға дейін түсті. Дегенмен, бұл төмендеу былтырғы көрсеткіш рекордтық деңгейге, 28,3 мың тоннаға жетпегенде, соншалықты қатты айырмашылық болмас еді. Қалай болғанда да, қаңтар-мамыр айларының ағымдағы мәні - кем дегенде соңғы 7 жылдағы ең төменгі деңгей. 📌Қазақстанда шай мен кофе өсірілмейді (керісінше болғанын есту де қызық болар еді), бірақ елімізде екеуінің де өндірісі бар. Оның ресурстардағы үлесі - 28% немесе 6,8 мың тонна. Қалған 72%-ы, яғни 17,1 мың тонна импортқа тиесілі. 🌍Қазақстанға шай мен кофе қайдан келеді? Шайдың өзі – негізінен Үндістан мен Кениядан (11 мың тоннадан 7,9 мың тонна), кофе – Бразилия, Ресей және Италиядан (1,3 мың тоннадан 1 мың тонна). @DataHUB_KZ

Маусым айындағы несие беру қорытындысын шығаратын кез келді. Бөлшек сегментте қандай қызықты жағдайлар болды? 🚙 Автонесиелердің берілу көлемі наурыз айынан бері алғаш рет айлық өсімді көрсетті. Қазіргі деңгей 129 млрд теңгеге жетті, мамырмен салыстырғанда шамамен 16% қосылды. 2023 жылдың маусым айымен салыстырғанда көрсеткіш, расында, әлі де төмен – шамамен 5%. 🔑Ипотека беру көлемі де мамырдағы айтарлықтай төмендеуден кейін өсті, айлық өсім 14% құрап, 148 млрд теңгеге жетті. Жылдық деңгейде бұл жерде де төмендеу бар – 2023 жылдың маусым айында шамамен 161 млрд теңге болған. 👛"Жалақыға дейін" форматындағы микронесиелерді беру биыл PDL-секторының кейбір ойыншыларының лицензияларын қайтарып алу аясында бесінші ай қатарынан баяулап келеді. Маусымда, дегенмен, көлемі мамырға қарағанда тек 1%-ға төмендеп, 46,4 млрд теңгені құрады. Ал жылдық деңгейде, айтпақшы, несиелердің жалпы сомасы шамамен төрттен біріне, ал несиелер саны үштен біріне азайды. 🛍 Ең танымал өнім – кепілсіз тұтынушылық несиелерді беру көлемі маусымда шамамен 975 млрд теңгені құрады (мамырмен салыстырғанда +14%). Несиелер саны өткен аймен салыстырғанда тек 3%-ға ғана өсті, яғни орташа сома шамамен 10%-ға өсті. Сонымен қатар, тұтынушылық несиелерді беру өте теңсіз бөлінгенін әрқашан еске саламыз. Мысалы, бір жағынан, қарыз алушылардың жартысы үшін несие сомасы 150 мың теңгеден аспайды, ал екінші жағынан, маусымда жиырма миллиард теңге алған қарыз алушы тіркелді. Ал енді бизнес несиелендіру туралы аздап айтып өтейік: 💼 Маусым айында несиелерді беру көлемі мамырмен салыстырғанда 11%-ға төмендеді, сонымен бірге келісімшарттар саны шамамен осындай қарқынмен төмендеп, 1,5 трлн теңгеге жетті. Жылдық деңгейде жалпы сома айтарлықтай өсті (+22%, негізінен заңды тұлғалар несиелерінің көлемінің артуына байланысты), бірақ несиелер саны азайды (-18%, жеке кәсіпкерлердің көрсеткіштерінің төмендеуі есебінен). Маусым айындағы несиелерді беру және 1 шілдедегі қазақстандық несие ұйымдарының портфелінің жай-күйі туралы толығырақ мәліметтер төмендегі суреттерде берілген. Деректер — Бірінші кредиттік бюро @DataHUB_KZ

БЖЗҚ зейнетақы активтерінің кірістілігі инфляциядан әлдеқайда асып түсті Қаңтар-маусым айларында ҚР ҰБ-ның басқаруындағы зейнетақы активтерінің кірістілігі 6,59% болды, ал инфляция 3,90%-ды құрады. Маусымда инвестициялық кіріс бақылау тарихындағы ең жоғары деңгейге жетіп, 586,4 млрд тг құрады, бақылау мерзімі 6,5 жылды қамтыды. Мұндай көрсеткіштермен алғашқы жартыжылдық та толығымен нәтижелі болғаны таңғалдырарлық жайт емес – 1,23 трлн тг. Номиналды түрде бұл 2023 жылдың сол кезеңіндегі көрсеткіштен екі есе көп. Айта кету керек, жыл басынан бері инвестициялық кірістің негізгі бөлігі бағалы қағаздар бойынша сыйақы есебінен қалыптасты – 775,8 млрд тг (63%). Сыртқы басқару тағы 357,4 млрд тг (29%) алып келді, ал шетел валютасын қайта бағалау – 148,4 млрд тг (12%). Соңғы компонент маусымдағы теңгенің күрт әлсіреуінің арқасында айтарлықтай өсім көрсетті. Дегенмен, шығынсыз да болмады. Шығын бағалы қағаздарды қайта бағалау есебінен болды - минус 49,8 млрд тг. БЖЗҚ деректері @DataHUB_KZ