DATA HUB Қазақша

💸🚊2025 жылы LRT құрылысына республикалық бюджеттен 300 млрд теңгеден астам қаражат жұмсалған 11 айдың қорытындысы бойынша Астанадағы LRT құрылысымен байланысты (әуежайдан жаңа темір жол вокзалына дейінгі аумақ) республикалық бюджет шығыны 329,6 млрд теңгені құраған. ҚР Қаржы министрлігінің деректеріне сүйенсек, бұл 2025 жылға жоспарланған барлық сома деуге болады, нақтырақ айтқанда 99,2%-ы. Шығындардың егжей-тегжейлі бөлінісі бар республикалық бюджеттің орындалуы туралы есеп соңғы үш жыл бойы жарияланып келеді. Қаңтар-қараша айларындағы жоғары көрсеткіштер LRT құрылысының қаржыландырылуы күрт жанданғанын көрсетеді: 2024 жыл бойы салыстыруға келмейтіндей деңгейде төмен болған - бар болғаны 28,4 млрд теңге, ал 2023 жылы - 52,4 млрд теңге. Барлық жағдайда қаражат Ұлттық қордан мақсатты трансферттер түрінде бөлінген. 🤑Ауқымын түсіну үшін: LRT құрылысына кеткен шығын республикалық бюджеттің көлік және коммуникациялар саласындағы барлық шығындарының шамамен үштен бірін құрады. Оларды, мысалы, автомобиль жолдарын салу, қайта жаңғырту, жөндеу және күтіп ұстауға бағытталған РБ шығындарымен салыстыруға болады - 258,5 млрд теңге. Айта кетейік, республикалық бюджет Алматыдағы рельсті көлікті дамытуға да қаржы бөліп отыр: 2025 жылы 25,6 млрд теңге (метрополитен құрылысына). 2024 жылы мұндай шығындар болмаған, ал 2023 жылы олардың көлемі 9,4 млрд теңгені құраған. Астанадағы LRT құрылысы іс жүзінде 2017 жылдың мамырында Қытайдың Мемлекеттік даму банкінің $1,5 млрд көлеміндегі кредиттік желісін тарту арқылы басталған болатын. Алайда 2018 жылы қарызға алынған қаражаттың бір бөлігі орналастырылған ($208 млн) “Астана Банкінің” лицензиясы қайтарылып алынғаннан кейін кредитор қаржыландыруын тоқтатып қойды. Одан кейін 2019 жылы сыбайлас жемқорлық дауы аясында құрылыс тоқтатылды - сол уақытқа дейін құрылыс-монтаж жұмыстарының 15%-ы ғана орындалған еді. Сот барысында жобаны іске асыруға жауапты лауазымды тұлғалардың келісімшарт құнын әдейі көтеріп, айырмасын иемденгені анықталды, бұл сома 5,8 млрд теңгені құраған. Қытайлық қарызға келсек, түптеп келгенде Қазақстан билігі оны мерзімінен бұрын өтеді. ❗️LRT құрылысы бюджет қаражатының есебінен 2023 жылы қайта жанданды. Содан бері жерүсті қалалық көлік жүйесін іске қосу мерзімі бірнеше рет кейінге шегерілген. Нәтижесінде, сынақтық пайдалану 2025 жылдың қыркүйегінде басталды. Ал толық пайдалануға беру 2026 жылға жоспарланған. @DataHub_KZ

📚Қазақстанда егде жастағы студенттер саны екі есеге артты ҚР СЖРА ҰСБ соңғы деректеріне сәйкес, биылғы 2025/2026 оқу жылының басында еліміздің жоғары оқу орындарында 60 жастан* асқан 96 адам оқыды. Бұл ретте жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламалары…

📚Қазақстанда егде жастағы студенттер саны екі есеге артты ҚР СЖРА ҰСБ соңғы деректеріне сәйкес, биылғы 2025/2026 оқу жылының басында еліміздің жоғары оқу орындарында 60 жастан* асқан 96 адам оқыды. Бұл ретте жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламалары бойынша оқудан өтіп жатқандар туралы әңгіме болып отырған жоқ — яғни магистранттар, докторанттар және резидентура тыңдаушылары бұл тізімде жоқ. Алдыңғы оқу жылымен салыстырғанда егде жастағы студенттердің саны тура екі есеге өсіп, 60+ санаты ғасырдың басынан бері қолжетімді статистикада алғаш рет пайда болған 2009 жылдан бері ең жоғары деңгейге жетті. Бұл ретте қазіргі егде жастағы 96 студенттердің үштен екісі немесе 63 адам Шымкенттің жеке жоғары оқу орындарына тиесілі екендігі қызық және бұл негізінен ханымдар (60+ жастағы 41 студент-әйел). Қаралып отырған топтан тағы 14 білім алушы Алматыдан табылды және олардың 12-сі әйел адам. Жалпы, әрине, қазіргі жүзге жуық аға буын оқушылары да студенттердің жалпы санының өте қарапайым ғана үлесін құрайды, шамамен 0,01%. Бірақ жастар жасынан ресми түрде шыққандар, яғни 35 жастан асқан адамдар — жоғары оқу орындарында соншалықты аз емес: 22,8 мың адам, бұл студенттердің жалпы санының 3,4%-ы. Бір қызығы, 35+ жас тобында тағы да Шымкент көш бастап тұр: қалада осындай 3,8 мың адам бар немесе барлық студенттердің 4,1%-ы. Бұдан әрі осы санатта саны жағынан тағы да Алматы (35 жастан асқан 3,4 мың, бұл жиынтық санның 1,6%-ы) және БҚО келеді – 3,3 мыңға жуық «жас емес» студенттер немесе жалпы көрсеткіштің бірден 12,3%-ы. * 60 жас шегін ДДҰ қартаю мәселелері тұрғысынан пайдаланады, отандық тәжірибеде осы жастан бастап адамдар аға буынға қосылады @DataHub_KZ

@DataHub_KZ

💸📡💼Ірі телеком-компаниялар табыстылықтың жоғары деңгейін көрсетуде - ресми статистика III тоқсанда байланыс операторлары мен интернет-провайдерлерді қоса алғанда, телекоммуникация саласындағы ірі бизнестің табыстылығы 40,3%-ды құрады. Бұл көрсеткіш көрсетілген қызметтердің өзіндік құны мен өндірістік емес шығындардың салық салынғанға дейінгі пайданың пайыздық арақатынасын білдіреді. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сүйенсек, бұл тиісті көлемдегі барлық кәсіпорындар бойынша орташа деңгейден екі есе жоғары. Аталған сегмент қатарынан үш тоқсан бойы жоғары нәтижелер көрсетіп келеді — осы кезеңнің барлығында көрсеткіштер психологиялық меже 35% шегінен асып отыр. Ал I тоқсанда 2015 жылдың басынан бергі қолжетімді бақылаулар кезеңіндегі ең жоғары мән тіркелді — 60%. Жалпы түсінік үшін айта кетсек, ірі телеком-компаниялардың табыстылық динамикасы салыстырмалы түрде құбылмалы сипатқа ие. Мысалы, 2024 жылдың IV тоқсанында, көрсеткіш қазіргі жоғары деңгейлерде тұрақтанар алдында, теріс нәтиже байқалған: -1,5% (минус белгісі шығынға ұшырағанын көрсетеді). Дегенмен, 2020 жылдың басынан бері 30%-дан жоғары деңгейлер жиірек тіркеле бастады. 💡Телекоммуникация саласындағы ірі бизнестің соңғы үш тоқсанда байқалған қолайлы табыстылық жағдайы өндірістік емес шығындардың төмендеуімен және өзіндік құнның айтарлықтай деңгейде сақталуымен байланысты. Салық салынғанға дейінгі пайдаға келсек, алдыңғы кезеңдермен салыстырғанда ол едәуір жоғары: бірінші тоқсан қорытындысы бойынша 196 млрд теңге (бақылау тарихындағы номиналды максимум), екінші тоқсан қорытындысы бойынша — 150 млрд теңге, III тоқсан қорытындысы бойынша — 116 млрд теңге. 2025 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша Қазақстанда «телекоммуникациялар» қызмет түрімен айналысатын 12 ірі кәсіпорын жұмыс істейді. Бұл қызмет түрі дыбыстық ақпаратты, мәтінді, дыбыстық сигналдарды немесе бейнені қабылдау және беру, сондай-ақ басқа да ілеспе қызметтерді ұсынуды қамтиды. 🖇Ірі кәсіпорындардың қаржылық қызмет нәтижелері туралы ақпарат алу мақсатында жүргізілетін зерттеуді ұлттық статистика бюросы жаппай әдіспен жүргізеді. Кәсіпорын ірі санатқа жатқызылуы үшін қызметкерлер саны 250 адамнан асуы тиіс. Білім беру және денсаулық сақтау ұйымдары, банктер, сақтандыру ұйымдары, БЖЗҚ, қоғамдық қорлар мен бірлестіктер статистикалық нысандарды толтырмайды. @DataHub_KZ

Алматының арқасында қолма-қол долларға таза сұраныс жоғары деңгейде қалды Қараша айында Қазақстанның айырбастау пункттерінде американдық валютаның нетто-сатылымы 234,7 млрд теңгеге жетіп, қазан айының жоғары көлемінен аздап қана, 1%-ға артық болды. Бұл…

Алматының арқасында қолма-қол долларға таза сұраныс жоғары деңгейде қалды Қараша айында Қазақстанның айырбастау пункттерінде американдық валютаның нетто-сатылымы 234,7 млрд теңгеге жетіп, қазан айының жоғары көлемінен аздап қана, 1%-ға артық болды. Бұл ретте сұраныстың едәуір бөлігі тиесілі еліміздегі үш ірі қаланың екеуінде қараша айында а/а төмендеу тіркелді: Шымкентте – аздап қана, Астанада – бірден үштен біріне. Ал Алматыда бұл көрсеткіш қазан айына 12%-ға өсіп, 103,1 млрд теңгеге жетті. Бұл көрсеткіш мегаполис үшін 2021 жылдың желтоқсанынан бері номиналды түрде ең жоғары болды, ал тұтынушылық инфляцияға түзете отырып, салыстырмалы бағамен есеп айырысу кезінде – 2023 жылдың желтоқсанынан бері. Жалпы алғанда, соңғы бес жыл ішінде (2021 жылдың басынан бастап) қалада доллардың таза сатылымы, егер салыстырмалы бағамен есептесек, қазіргі жағдайдан тек жеті рет қана асып түсті, ал орташа айлық бағам бойынша долларға аударылған кезде – тек бір рет қана (2021 жылдың желтоқсанында). Жалпы алғанда, қолма-қол долларға қазіргі айтарлықтай жоғары таза сұраныс қазан айының соңында басталып, қараша айында жалғасқан теңгенің біршама нығаюы аясында байқалды (орташа айлық бағам – тиісінше 539,92 және 522,72). Егер долларды сатып алуды салыстырмалы қолайлы бағам қолдады деп есептесек, онда доллар тіпті 500 тг белгісінің айналасында болған желтоқсан айының қорытындысы бойынша біз американдық валютаға сұраныстың одан әрі өсуін де көруіміз керек. ҚР Ұлттық Банкі деректері @DataHub_KZ

Несие беру нарығында жағдай қалай? Қараша айының қорытындысын шығарайық. Әдеттегідей жекелеген несиеден бастайық: 🧍🏻‍♀️🧍🏻‍♂️Жеке тұлғаларға берілген несиелердің жалпы көлемі 1,4 трлн теңгеге жетті, бұл алдыңғы айға қарағанда 1,7%-ға төмен және наурыздан…

Несие беру нарығында жағдай қалай? Қараша айының қорытындысын шығарайық. Әдеттегідей жекелеген несиеден бастайық: 🧍🏻‍♀️🧍🏻‍♂️Жеке тұлғаларға берілген несиелердің жалпы көлемі 1,4 трлн теңгеге жетті, бұл алдыңғы айға қарағанда 1,7%-ға төмен және наурыздан бергі ең төмен көрсеткіш. Ең танымал өнім - кепілсіз тұтынушылық несиелер, айдан айға 5,4%-ға өскенмен, жалпы алғанда бұл мәндерді жоғары деп айту қиын (графикті қараңыз). 🚘Есесіне автонесиелеу көлемі төмендеген - шамамен 181 млрд теңге, айдан айға -14%. 🗝Ипотека бойыншадақұлдырау байқалады, бірақ қарқыны сәл баяулау: айдан айға -8,3%, 228 млрд теңгеге дейін. Кәсіпорындарда жағдай қалай? 💼Қарашада берілген несиелердің жиынтық көлемі қазанмен салыстырғанда 10,6%-ға төмен болып, шамамен 2 трлн теңгені құрады. Бұл динамика негізінен заңды тұлғаларды несиелеуге қатысты, себебі негізгі қаражат осы сегментке тиесілі: қарашадағы нәтиже - айдан айға -11,2% төмендеуді есепке алғанда 1,8 трлн теңге. Соңғы жылдағы динамика туралы толығырақ мәлімет пен деректер төмендегі иллюстрацияларда көрсетілген. Бірінші кредиттік бюро деректері @DataHub_KZ

Соңғы жылдардағы алкогольсіз сусындардың түсу динамикасын иллюстрацияда келтіреміз @DataHub_KZ

🥤Қазақстандық нарыққа алкогольсіз сусындардың түсуі рекордқа жетті Қаңтар-қазан айларында ішкі нарықта 3,4 миллиард литрден астам минералды сулар мен басқа да салқындатқыш сусындар қалды, бұл бір жыл бұрынғы дәл сол айларға қарағанда бірден 22%-ға көп, сонымен бірге кем дегенде соңғы онжылдықтағы осы кезең үшін максимум. Бұл ретте ішкі нарықтағы түсімдер деп барлық қолда бар ресурстардың, яғни экспортты шегергендегі өндіріс пен импорттың сомасы түсініледі. Биылғы жылы 10 айдың қорытындысы бойынша барлық көрсеткіштер жылдық мәнде өсуде: біз бір мезгілде көбірек өндіреміз (+23%) және сәл көбірек импорттаймыз (+3%), дегенмен шетелге көбірек сатамыз (+13%). Алайда, көріп отырғандарыңыздай, өндіріс тез өсуде, атап айтқанда, ол қолда бар ресурстардың негізгі бөлігін құрайды (3,9 миллиард литрдің шамамен 3,5 миллиард литрі). Көрсеткіштің 2024 жылдың сол айларымен салыстырғанда аталған 23%-ға өзекті өсуі 2021 жылдан бергі кезең қорытындысы бойынша ең жылдам болды. Мұндай динамика ненің есебінен қалыптасты? Негізінен оған «Шай жартылай фабрикатына негізделген сергітетін сусындар» тауарлар тобы бойынша көлемнің екі еседен астам ұлғаюы көмектесті. Сонымен бірге қант пен қоспалары бар су мен қарапайым су (сүзілген/тазартылған) бойынша көрсеткіштердің өсуі ықпал етті, ал газдалған минералды судың өндірісі, керісінше, төмендеді. ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_KZ

«Байлардың» орташа табысы өңірлер бойынша қалай ерекшеленетінін графиктен көруге болады @DataHub_KZ