DATA HUB Қазақша

↘️💰 Халықтың депозиттеріне қойылатын мөлшерлемелер соңғы бір жарым жылдағы ең төменгі деңгейге дейін төмендеді Шілде айында жеке тұлғалардың теңгедегі депозиттеріне ЕДБ бойынша орташа өлшемді сыйақы мөлшерлемесі 13,5%-ды құрады. Мұндай төмен көрсеткіш соңғы рет 2023 жылдың наурызында байқалған еді. Бұл көрсеткіш соңғы төрт айдың үшеуінде төмендеді (маусым айында өзгеріс болмады). Бұл динамикаға базалық мөлшерлеменің төмендеуі әсер еткен деп болжауға болады. Алайда, қалыптасқан жағдай депозиттерде ақша сақтау тиімсіз дегенді білдірмейді. 👉🏻 Біріншіден, ағымдағы көрсеткіш тарихи жоғары деңгейде қалып отыр. 👉🏻 Екіншіден, ол жылдық инфляциядан 4,9 пайыздық тармаққа жоғары. Бұл соңғы 12 айдағы мөлшерлемелер пайдасына ең үлкен айырмашылықтардың бірі. Мысалы: 2023 жылдың наурыз айында базалық мөлшерлеме 16,75% болған кезде депозиттер бойынша сыйақы инфляциядан 4,6 пайыздық тармаққа төмен болды. Сондай-ақ қосымша айта кететін жайт, шілде айында тартылған депозиттердің көлемі маусыммен салыстырғанда 15%-ға, ал 2023 жылдың шілде айымен салыстырғанда 52%-ға, яғни 4,9 трлн теңгеге өсті. Мәліметтер – ҚР Ұлттық банкі @DataHub_KZ

Мінеки, соңғы бір жарым жылдағы қолма-қол шетел валюталарына таза сұраныстың динамикасы осындай. Айтпақшы, көріп отырғаныңыздай, рубль бесінші ай қатарынан нөлден төмен деңгейде тұр. @DataHub_KZ

Негізгі шетел валюталарына таза сұраныс төмендеп кетті: антирекордтарды жаңартып жатырмыз 💵 Шілдеде Қазақстандағы айырбастау орындарында қолма-қол доллардың нетто-сатылым көлемі (сатылымдардан сатып алуларды алғанда) 97,3 млрд теңге болды, бұл номиналды түрде маусыммен салыстырғанда 34% төмен және өткен жылмен салыстырғанда жартысына аз. Нәтижесінде, теңгемен есептегенде бұл көрсеткіш бір жылдан астам уақыт ішінде ең төменгі деңгейге жетті (инфляцияны ескермегенде 2023 жылғы маусымнан бастап, салыстырмалы бағамен 2023 жылғы сәуірден бастап). 💶Шілдеде еуроның нетто-сатылымы 10,2 млрд теңге болды. Мұнда айдан айға бірден 51% кем, жылға жылға ағымдағы бағалармен 37% кем. Номиналды түрде тіпті үш жылдан астам уақыт бұрын, 2021 жылдың мамырында төменгі деңгей тіркелген болатын. Теңгенің әлсіреуі қазір қатты валюталарға деген сұранысқа әсер ете бастаған сияқты: шілдеде доллардың ресми орташа бағамы айдан айға 4,4% артса, еуро 5,1% артты. 🇷🇺Ал өткен айда халық сатып алудан гөрі көбірек сатқан рубльдің жағдайы қалай?Ол одан әрі кері кетіп бара жатыр. Нетто-сатылымы маусымдағы -8,6 млрд теңгеден кейін -9,5 млрд теңге болды. Мұндай төмен мәндер кем дегенде 2020 жылдың басынан бері мүлдем болмаған еді. Маусымда Ресей валютасының ресми орташа бағамы тағы да теңгеге қатысты 5,2% нығайды. @DataHub_KZ

Жыл басынан бері 100-ге жуық полицей сыбайлас жемқорлық үшін сотталды Қаңтар-шілде айларында соттар сыбайлас жемқорлық істері бойынша 95 полиция қызметкерін кінәлі деп тапты. 80% жағдайда айыптау үкімдері ҚР ҚК-нің «Пара алу» (47 адам) және «Алаяқтық» (27 адам) баптары бойынша шығарылды. Сәйкесінше, сотталған полиция қызметкерлерінің әрекеттері басқаша жіктелген жағдайлар өте сирек болды: 🔸пара беру – 7 адам; 🔸парақорлыққа делдал болу – 5 адам; 🔸құзыреттілікті асыра пайдалану – 4 адам; 🔸қызметтегі әрекетсіздік – 3 адам; 🔸өкілеттікті асыра пайдалану – 2 адам. Жыл басынан бері сыбайлас жемқорлық істері бойынша барлығы 557 адам, оның ішінде полицейлер де сотталған. Олардың 182-сі бас бостандығынан айырылып (50% жағдайда бес жылдан аспайтын мерзімге), 247-сі айыппұл төлеуге міндеттелді (жалпы сомасы 3,4 млрд теңге). Қызықты жайт: сот үкімі бойынша сотталғандардың 56-сы немесе жалпы санының 10%-ы жазаға тартылмаған. Айта кету керек, жеті ай ішінде сыбайлас жемқорлық бойынша айыпталғандарды тек екі рет ақтаған, екеуінде де полиция қызметкерлеріне қатысты болған. Деректер ҚР БП ҚСжАЭК-нен алынған. @DataHub_KZ

🌻Күнбағыс майының бағасы соңғы екі жылдам қарқынмен қымбаттады 13-20 тамыз аралығында тауарлардың тұтыну бағасы 0,8%-ға өсті. Бұл 2022 жылдың күзінен бергі кезеңдегі ең үлкен апта сайынғы баға өсімі екенін ҚР СЖРА ҰСБ деректерінен көруге болады. Майдың бағасы бес апта қатарынан аздап өсіп жатыр – 2023 жылдың басынан шілденің ортасына дейін, 81 апта бойы, оның бағасы небәрі 6 рет қана өскен еді, ал көп жағдайда керісінше төмендеді (графикті қараңыз). Сол себепті дәл қазір өнім бағасы өткен жылмен салыстырғанда 17%-ға төмен. ⛔️ Мұндай нәтижеге 2023 жылдың ақпанында енгізілген күнбағыс экспортына салынған баждар себеп болды: идеясы мынада – егер тұқымдарды экспорттау тиімсіз болса, олар қайта өңдеушілердің қарамағында қалады, ал олар өндірісті арттырады. Аграршылар бастапқыда бұл бажға қарсы болған, ал май өндірушілер оны алып тастаса, шикізатсыз қаламыз деп сендірді. Баждың өзі әлі де күшінде, дегенмен Қаржы министрлігі оны жақында төмендетуді ұсынды. 🧐 Дегенмен, қолжетімді ақпаратқа қарағанда, шикізатқа қатысты жағдай қазір қызықты болып тұр. Бір жағынан, ресми деректерге сәйкес, күнбағыс егістік алаңы өткен жылы да, биыл да өскен. Екінші жағынан, тұқымдарға қатысты дау туындап отыр. Май зауыттары күнбағыс сатылмай жатыр, өйткені ол жоқ деп мәлімдейді; ал ҰСБ алған есептерге сәйкес, маусымның қорытындысы бойынша қорлар болды (бюроның өзі деректерді бұрмалаудың еш себебі жоқ деп есептейді). 👌🏼Осы уақытта, өндіріс жағдайы жақсы сияқты. Шілде айында тазартылған да, тазартылмаған да май бойынша жылдық өсім айтарлықтай жоғары болды – шамамен төрттен бір бөлікке. Алайда, мамыр және маусым айларында тазартылған өнім сегментінде жылдық төмендеу байқалды, бірақ жылдың 7 айының қорытындысы бойынша екі түрдегі май өндірісінің өсімі өте қарқынды. Бірақ қызықтысы: ішкі нарықта, соңғы қолжетімді деректерге қарағанда, 2024 жылдың қаңтар-маусым айларында 2023 жылдың қаңтар-маусым айларымен салыстырғанда күнбағыс майы 15%-ға аз сатылды. Ал экспорт сол уақытта 58%-ға өсті. @DataHub_KZ

Әдеттегідей, айдың соңында несие беру нарығындағы жаңалықтарды баяндаймыз. Бүгінгі шолуда — шілде айының көрсеткіштері. Жеке сектор 🏠 Ипотека берілу саны артқанының есебінен жанданып келеді: шілдеде - 12,7 мың, ал маусымда - 9,6 мың. Ақшалай көлемі 202 млрд теңгеге дейін өсті. Орташа сома, айтпақшы, өзгерген жоқ. Ол бір айда 3,5% ғана өсіп, 15,8 млн теңгеге жетті. Бір қызығы, шілдеде тұрғын үй нарығында да айтарлықтай жандану байқалды: мәмілелер саны 2022 жылдың сәуір айынан бері ең жоғары деңгейде болды — 40,1 мың бірлік. 🚘 Автонесие бойынша берілген несиелердің жалпы сомасы да өсті. Қазіргі көрсеткіш — 175,6 млрд теңге. Бұл жерде де өсу динамикасы несиенің берілу санының өсуі аясында байқалады — 16,1 мыңнан 21,3 мыңға дейін. 👨‍💼 Жеке тұлғалардың бизнес-несиелері де жақсы көрсеткіш көрсетуде. Шілдеде бұл көрсеткіш 36,1 млрд теңгені құрады, бұл алдыңғы аймен салыстырғанда шамамен үштен біріне артық. 🛒 "Жалақыға дейінгі қарыздар" жарты жылда алғаш рет айлық өсімді көрсетуде. Шілдеде берілген қарыз көлемі маусыммен салыстырғанда 15,6% өсті. Десе де, нәтиже әлі де мәз емес — 50,3 млрд теңге. Салыстырыңыз: бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 66,1 млрд теңгені құраған. 🛍 Кепілсіз тұтынушылық қарыздардың өсу қарқыны шілдеде 0,5% (айдан айға) дейін баяулады. Нәтижесінде көрсеткіш 981,2 млрд теңгені құрады. Айта кету керек, мұндай несиенің орташа сомасы салыстырмалы түрде үлкен емес — 311,8 мың теңге. Маусыммен салыстырғанда ол 2,1% төмендеді. Бизнес 💼 Корпоративтік секторды несиелендіру төмендеуде — маусымға қарағанда 4,2% кеміген. Дегенмен, ағымдағы көрсеткіш, 1,5 трлн теңге, төмен деп айтуға келмейді: ол өткен жылғы деңгейден 23,2% жоғары. Жалпы алғанда, берілген қарыздардың көлемінің азаюы кәсіпкерлердің кредиттік өнімдерге деген сұранысының аздығын білдірмейді. Мысалы, заңды тұлғаларға берілген несие саны шілдеде маусыммен салыстырғанда өзгерген жоқ — 12,3 мың бірлік. Ал жеке кәсіпкерлерге берілген несие саны 6,3%-ға өсіп, 35,2 мың бірлікті құрады (айдан айға). 💰Сондықтан берілген несиенің орташа сомасының төмендеуі туралы айту керек. Заңды тұлғалар сегментінде көрсеткіш айдан айға 3,9%-ға (112,6 млн теңгеге дейін), ал жеке кәсіпкерлер сегментінде 7,4%-ға төмендеген (4,5 млн теңгеге дейін). Айта кету керек, нарықтағы негізгі ахуал заңды тұлғаларға байланысты — оларға берілген несиелер көлемінің 90%-ы тиесілі (1,4 трлн теңге). Несие беру нарығы бойынша қосымша мәліметтерді төмендегі суреттерден көре аласыздар👇 Бірінші кредиттік бюро деректері @DataHub_KZ

Бізде автокөліктер жүрмейді. Маусым айында Қазақстан нарығына жеңіл автокөліктердің келуі 2023 жылдың басынан бері ең төменгі деңгейге түсті. Жақында біз жеңіл жолаушылар автокөліктерінің өндірісінің антирекорды туралы хабарлағанымыз естеріңізде ме? Маусым айында шамамен 5,5 мың автокөлік өндірілді, бұл мамыр айына қарағанда үштен бір бөлігіне аз, ал өткен жылмен салыстырғанда екі есеге аз. ҚР СЖРА ҰСБ-ның жаңа мәліметтеріне қарағанда, соншалықты әсерлі болмаса да, сол кезде импорт та айтарлықтай төмендеген. Жаздың алғашқы айында Қазақстанға 12,1 мың осындай жеңіл автокөлік әкелінген, бұл мамыр айымен салыстырғанда 3%-ға, ал 2023 жылдың маусымымен салыстырғанда 15%-ға аз. Айта кету керек, ұзақ мерзімді антирекорд туралы әңгіме жоқ, себебі биыл одан да төмен көрсеткіштер болған. Бірақ өндіріс те, импорт та бір мезгілде төмендегендіктен, осы екі көрсеткіштің жиынтығы да 2023 жылдың ақпан айынан бері ең төменгі деңгейге түскені айдан анық. Статистика осы жиынтық көлемді «ресурстар» деп атайды: бұл терминнің астарында белгілі бір уақыт аралығында елде пайда болған тауар көлемі (біздің жағдайда – бір айда) жасырылады. Маусым айында аталған көрсеткіш шамамен 17,6 мың бірлікті құрап, бір айда 14%-ға, ал өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда салыстырғанда 36%-ға төмендеген. Осы 17,6 мыңнан кем автокөліктің қаншасы ішкі нарықта қалды, ал қаншасы шетелге кетті? Іс жүзінде бәрі, шамамен 17,5 мың, бірақ бұл тағы да 2023 жылдың ақпан айынан бері ай сайынғы минимумға айналды. Айтпақшы, экспорт бір жыл бойы өте қарапайым деңгейде қалды, ал сәуірден бері айына жүзден аз көлік экспортталып жүр. Дәл сол кезде РФ-да ЕАЭО елдерінен көліктерді әкелудің жаңа ережелері күшіне енді, бұл импортты аса тиімді етпей қойды, ал өткен жаздан бастап Ресейге жеткізілімдер қатты төмендеп, тіпті мүлдем дерлік тоқтады. Маусым айында біз 78 шетелге кеткен жеңіл автокөліктің Ресейге 13-ін ғана жібердік. P.S. Дегенмен, автокөлікке қатысты сыртқы сауда туралы айтқанда, тағы бір маңызды сәтті есте сақтау керек: нарықта қазір импорттың «сұр схемалары» да белсенді жұмыс істеп жатыр деп мәлімдейді. Ал енді жеңіл жолаушылар автокөліктерінің ресми импорт және экспорт динамикасының қалай өзгергенін келесі суреттен көруге болады.