DATA HUB Қазақша

Қазақстанда марганец кендерінің өндірісі тұрып қалды Өнеркәсіптік өндіріс бойынша ресми статистикада тиісті жолда сызықтар үш ай қатарынан – тамыз, қыркүйек және қазан айларында тұр. Бұл деректер алдын ала сипатқа ие, бірақ барлық заңды тұлғалар-өнеркәсіп өндірушілері бойынша көрініс жөнінде барабар түсінік беруі керек: негізгі ойыншылар бойынша ай сайын үздіксіз есеп жүргізіледі, кішігірім ойыншылар бойынша мәліметтер тоқсанның қорытындысы бойынша өзектендіріледі және әрі қарай есептік түрде ескеріледі. Жалпы, кенеттен ештеңе бола қойған жоқ екенін айта кету керек. 2010-шы жылдардың басында жылына 3 миллион тонна көлеміне жақындаған елдегі марганец кендерін өндіру соңғы уақытта онша қызу жүріп жатқан жоқ. 2023 және 2024 жылдары Қарағанды облысындағы бірнеше кен орындарында өндіруді тоқтату туралы хабарланды. 2025 жылы өте төмен мәндер тіркеліп үлгерді – мамыр айында, мысалы, 0,1 мың тонна өндірілді. Бірақ ай сайынғы статистикада осы уақытқа дейін кем дегенде соңғы 15 жыл бойы қазіргідей сызықтартіркелген жоқ (бірақ жылдық мәліметтер бойынша, тау-кен өндірісі 90-шы жылдардың басында тоқтап қалған болуы мүмкін). Алайда кідірту Қазақстанда өндіру ешқашан қайта басталмайды дегенді білдірмейді. Кем дегенде ағымдағы жылы бірнеше жаңа кен орындарының жоспарлары жария түрде жариялануы жалғасуда. ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_KZ

Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы темекі стиктерінің сауда динамикасы графиктерде көрсетілген @DataHub_KZ

🇰🇿🇺🇿Қазақстан өзінің негізгі жеткізушісіне стик сатуды жолға қоя бастады Қаңтар-қыркүйек айларында Өзбекстанға жалпы құны $9,7 млн болатын 321,8 тонна темекі стигі* жөнелтілді. Бір жыл бұрын бұл бағыттағы экспорт іс жүзінде болмаған еді. Мұны Қазақстанның сыртқы сауда деректері көрсетіп отыр. ** 🛒Өзбекстан биыл стик экспортының 82% физикалық көлемін және 78% ақшалай көлемін қамтамасыз етіп, аталған өнімнің басты шетелдік сатып алушысына айналып отыр. Айта кетерлігі, 2022 жылдың басынан бергі қолжетімді статистикаға сәйкес, Қазақстан үш жыл қатарынан тоғыз ай қорытындысы бойынша Өзбекстанға стик сатпаған. Жалғыз ерекшеленген жыл ретінде 2024 жылды атап өтуге болады: сол кезде қаңтардан қыркүйекке дейінгі аралықта көршілес елге бар болғаны 0,3 кг стик жіберілген. Ескерте кетсек, ЕАЭО-ның сыртқы экономикалық қызмет номенклатурасында стиктер жеке тауар позициясы ретінде дәл 2022 жылдың басында бөлек көрсетіле бастаған еді. Алайда бұған дейін стик экспорты мүлде болмаған деуге келмейді. Тасымал жасалған, бірақ көлемдері өте аз болған. 2022 және 2023 жылдары қаңтар-қыркүйек айларының қорытындысы бойынша орта есеппен 9,5 тонна болған, ал 2024 жылдың дәл осы кезеңінде — 43 кг. 💡Стик экспортындағы күрт өсім темекі қыздыратын IQOS жүйесіне арналған Қазақстандағы алғашқы стик өндірісі желісі Philip Morris-тің іске қосылуымен байланысты сияқты. Бұл жайлы БАҚ 2025 жылдың сәуірінде хабарлаған болатын. Сәйкесінше, бұған дейін статискада көрсетілген экспорт көлемі бұрынғы статистикада көрінген реэкспорт деген тұжырым жасауға болады. Бір қызығы, Өзбекстан Қазақстан үшін стиктің негізгі сатушысы да болып отыр. Алайда импорты бізден экспортталатын көлемнен екі есе көп: тоғыз ай қорытындысы бойынша Өзбекстан Қазақстан нарығына 606,5 тонна стикті (жылдан жылға +61%) $17,4 млн (жылдан жылға +56%) жеткізген. БАҚ мәліметінше, 2023 жылы Glo темекі қыздыру жүйесіне арналған стиктерді Өзбекстан нарығына British American Tobacco шығарған. Сонымен қатар бұл өнім түрі BAT Uzbekistan сайтындағы «Біздің өнімдер» бөлімінде көрсетілген. 📌Оңтүстік көрші соңғы екі жыл бойы басты жеткізуші атағын ұстап келеді. Бұған дейін көшбасшы Ресей болатын. Алайда 2023 жылы оның позициясы күрт әлсіреп (жылдан жылға тоннамен -74%, қаңтар-қыркүйек қорытындысы бойынша), одан кейін жеткізілімдер мүлде тоқтады. Жалпы көрініс үшін айта кетейік: 2022 жылы импорттың барлығы дерлік РФ-дан келген — 1,9 мың тонна (9 ай). БАҚ мәліметінше, сол жылы British American Tobacco Ресейден кету туралы шешім қабылдаған. 2022 жылдың қыркүйегінде BAT Ресей мен Беларусьтегі бизнесін ресейлік менеджерлер басқаратын консорциумға тапсырды. 2023 жылдың қарашасында компанияның ресейлік активтері Абу-Дабидегі BFI Holding компаниясына өткеннен кейін BAT толықтай құрылтайшылар қатарынан шықты. Қазір стиктердің жалпы импорты 985 тоннаны құрап отыр, оның 62%-ын Өзбекстан құрайды. Тағы екі ірі жеткізуші - Индонезия (30%) және Польша (6%). *ЕАЭО СЭҚ ТН коды 2404 11 000 1 “Гомогенделген” немесе “қалпына келтірілген” темекі немесе темекінің “кеңейтілген” өзегі” бар жанғызбай деммен жұтуға арналған өнім” **Сыртқы сауда статистикасы ҚР ҚМ МКК мен ҚР СЖРА ҰСБ ақпараттарының негізінде қалыптасады @DataHub_KZ

Графикте барлық шарап категориясы бойынша жалпы түсім динамикасы көрсетілген @DataHub_KZ

📉Қазақстан нарығына шараптың түсіп отыруы антирекорд көрсетіп отыр 2025 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында «Сидр мен жүзім суслосын есептемегендегі шараптар» санаты бойынша ішкі нарыққа түсу көлемі 22,8 млн литр болды, бұл өткен жылдың дәл осы кезеңімен салыстырғанда 20%-ға төмен. Қазіргі көлемі соңғы бес жылдың орташа мәнінен де шамамен бестен бір бөлікке төмен. Қаңтар-қыркүйек айларының қорытындысы бойынша мұндай төмен деңгей бұдан бұрын2017 жылытіркелген, бірақ 2021 жылғы көрсеткіштер де қазіргі деңгейге жақын болған еді. Ішкі нарыққа өткізу деген не? Бұл — белгілі бір өнімнің өндірісі мен импортының қосындысынан экспортты шегеріп тастағандағы көлем. Жалпы айтқанда, елімізде белгілі бір кезеңде «қосылған» тауар мөлшері. Шарап бойынша шетелдерге жіберілуі әрдайым өте аз болғандықтан, динамика негізінен өзіміздің қаншалықты өндіргеніміз бен сырттан әкелгенімізге байланысты. 2025 жылы төмендеу әрі отандық өнімде, әрі импортта байқалады. Біріншісінің көрсеткіші 14,9 млн литр шамасында болды, 18%-ға төмендеген. Екіншісінің көрсеткіші 22%-ға дейін, 8 млн литрге дейін төмендеген. Формальды түрде бұл — 2017 жылдан бергі ең төменгі мән, десе де, 2019 жылы да осыған жақын деңгей болған. 🍷Шараптың жалпы өндірісі мен импортында көлемніңтөрттен үші — шымырлы шарапты қоспағанда, негізінен, табиғи жүзім шарабы. Бұл санаттағы өндіріс бірден 27%-ға төмендеп, шамамен 11 млн литр болды. Құлдырауға портвейн типтес ақ және қызыл күшті шараптардың, сонымен қатар қарапайым бюджеттік ақ шараптың азаюы қатты әсер етті. Ақ шарап ресми статистикада «белгілі аймақтарда өндірілген жоғары сапалы шарапқа жатпайтын» деп көрсетіледі. Табиғи шарап импорты да төмендеді — 18%-ға, 5,9 млн литрге дейін. Бұл орайда төмендеу белгілі бір жеткізушіден сатып алудың азайғанымен ғана байланысты емес. Өткен жылы барлық жеткізілімнің 90%-ын құраған алғашқы он серіктес елдің бәрінде көлем қысқарған: Грузия, Өзбекстан, Ресейден бастап Италия, Франция, Жаңа Зеландияға дейін. @DataHub_KZ

🤔Мұнай экспортынан түскен табыс 10%-ға жуық төмендейтіні рас па? Сыртқы сауда статистикасына сәйкес, қаңтар-қыркүйек айларында мұнай экспорты ақшалай көріністе ж/ж 9,5%-ға ($29,7 млрд-қа дейін) төмендеді, ал заттай көріністе — ж/ж 4,1%-ға (56,1 млн тоннаға…

🤔Мұнай экспортынан түскен табыс 10%-ға жуық төмендейтіні рас па? Сыртқы сауда статистикасына сәйкес, қаңтар-қыркүйек айларында мұнай экспорты ақшалай көріністе ж/ж 9,5%-ға ($29,7 млрд-қа дейін) төмендеді, ал заттай көріністе — ж/ж 4,1%-ға (56,1 млн тоннаға дейін) өсті.* Тоғыз айдың қорытындысы бойынша мұнайды сыртқы нарықтарға жөнелтуге қатысты мәліметтермен Үкімет те бөліскен. Әңгіме 60,5 миллион тонна туралы болды, бұл 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 14,9%-ға көп. ❓Алайда неліктен деректер көзіне байланысты мұнайдың физикалық экспортының жылдық өсу қарқыны айтарлықтай өзгереді — +4,1% және +14,9%? Мұның себебі мұнай экспортының статистикасындағы уақыттың кешеуілдеуіне байланысты болуы мүмкін.Жария мәлімдемелерге сүйенсек, оны алғаш рет төлем балансының деректерін қалыптастыру кезінде Ұлттық банк анықтаған. Төлем балансы ақша экспортының жалпы көлемін ескереді, оның құрылымында шамамен 60%-ды мұнай алады. 2020 жылы мұнай бағасының жоғары құбылмалылығы Ұлттық Банкке уақытша кешеуілдеуді анықтауға «көмектесті». Жаппай локдаунның шыңы сәуір айына сәйкес келді. Оның қорытындысы бойынша мұнайдың әлемдік бағасы барреліне 10-18 долларға дейін төмендеді. Алайда қазақстандық статистикаға сәйкес, әрбір сатылған баррель үшін экспорттаушылар орта есеппен $57 алды. 🧮Реттеуші әртүрлі көздерден алынған деректерді салыстырды және экспортталған мұнайдың нақты көлемі шартты түрде үш айлық кідіріспен көрсетіледі деген қорытындыға келді. Яғни, есепті тоқсанның экспорты іс жүзінде алдыңғы тоқсанның экспорты болып табылады. Кешігу ресми статистика қалыптастырылатын соңғы декларацияны экспорттаушылар жеткізу аяқталған күннен бастап 90 күн ішінде тапсыратындығына байланысты. Бұл дегеніміз, қыркүйек айының қорытындысы бойынша деректердің пайда болуымен бізде іс жүзінде маусым айының қорытындысы бойынша деректер болады. Тиісінше, дәл қазір ғана 2025 жылдың алты айында экспортталған мұнайдың нақты көлемін алуға болады. Есептеулердегі кешігуді есепке алу 40,7 миллион тоннаны көрсетеді. Айта кетейік, сол кезеңнің қорытындысы бойынша Үкімет физикалық мұнай экспортының ұқсас мәні туралы мәлімдеді — 39,3 млн. Жылдық өсу қарқыны да сәйкес келеді дерлік. Бірінші жағдайда олар +13,1%, екіншісінде +11,9% құрайды. 🤑Ал ақша жағынан жағдай қалай? Төлем балансының жаңа әдіснамасы бойынша, бірінші жартыжылдықта Қазақстан ж/ж 3,8% төмендеуімен $21,2 млрд алды. Ал егер мұндай әдіснама қолданылмаса, қаңтар-маусым қорытындылары бойынша 11,4%-ға, $19,5 млрд дейін едәуір төмендеуді белгілеуге тура келеді. Тағы да атап өтейік: қазіргі уақытта қаңтар-қыркүйек айларында мұнай экспортынан түсетін кірістер туралы нақты деректер жоқ. Демек, тоғыз айға есептелген динамика шынайы көріністі көрсетпейді. Уақыттың кешеуілдеуін ескеретін есептеулер жарты жылдың қорытындысы бойынша көрсеткіштің айтарлықтай төмендеуін көрсететініне сүйене отырып, қаңтар-қыркүйек айларындағы нақты динамика кешіктірілмеген кезеңдердің мәндерін салыстыру арқылы алынған -9,5%-дан айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін. *Сыртқы және өзара сауда статистикасы ҚР ҚМ МКК және ҚР СЖРА ҰСБ ақпараты негізінде қалыптастырылады @DataHub_KZ

Дайын тағам жеткізу сегментіндегі ЖК санының қалай өскенін графиктен көре аласыз @DataHub_KZ

Қазақстанда курьерлер жаппай көлеңкеден шығуда 1 қарашадағы жағдай бойынша ҚР СЖРА ҰСБ бизнес-тіркелімінде «Дайын тағамды тапсырыспен жеткізу»* қызмет түрімен тіркелген 11,3 мың жеке кәсіпкер болды. Бір жылда олардың саны шамамен 60%-ға өсіп, 2018 жылдан бергі бүкіл бақылау тарихындағы ең жоғары көрсеткішке жетті. Жалпы алғанда көрсеткіштің үнемі өсетінін байқауға болады — соңғы жеті жылда ол бірде-бір рет жылдан жылға төмендеген емес (өткен жылдың 1 қарашасынан есептік жылдың 1 қарашасына дейінгі 12 айлық кезең динамикасы салыстырылған). Ал соңғы жеті жылдың ішінде ең қарқынды өсім 2020 жылдан 2022 жылға дейінгі аралықта байқалды, орташа қарқыны — жылдан жылға +62,1%. Мұндай серпілістерді, ең алдымен, COVID-19 пандемиясының шарықтау кезінде енгізілген қатаң шектеулермен және цифрлық сервистердің дамуымен түсіндіруге болады. Қазіргі серпіні 2023 және 2024 жылдардағы «тыныш» кезеңнен кейін байқалып отыр — ол кезде 1 қарашаға қарай дайын тағам жеткізу сегментіндегі ЖК саны жылдан жылға орта есеппен 14,8%-ға артқан. Ал 2024 жылғы 1 қарашадан 2025 жылғы 1 қарашаға дейінгі 60%-дық өсім мемлекеттің курьерлер мен такси жүргізушілерін көлеңкеден шығару бағытындағы белсенді шараларымен, яғни платформалық жұмыспен қамтуды, онлайн-платформалар мен агрегаторлар арқылы еңбек етуді дамыту шараларымен байланысты сияқты. Бұл тұжырым қайдан шықты? Мысалы, Yandex платформасы курьерлерге ЖК тіркеу кезінде қызмет түрі ретінде «Дайын тағамды тапсырыспен жеткізу» дегенді таңдауды ұсынады. Сәйкесінше, мемлекет платформалық жұмыспен қамтуды Yandex-тің қатысуымен 2023 жылдың аяғында енгізе бастады. Мақсат — курьерлер мен такси жүргізушілерін әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесіне тарту. 2024 жылдың қыркүйегінде төмендетілген салық мөлшерлемелерін енгізу, платформалық жұмыспен қамтылғандар үшін төлемдерді есептеуді жеңілдету және операторларды салық агенті ретінде тану жөніндегі өзгерістер заңмен бекітілді. Өңірлерге келсек, «Дайын тағамды тапсырыспен жеткізу» қызметімен тіркелген ЖК-ның 40%-ы немесе 4,4 мың бірлік Алматы мен Астанаға тиесілі. Айта кетейік, осы қызметпен қатар мейрамханалар қызметі мен азық-түлік жеткізу бойынша қызмет көрсету** сияқты жақын салада да ЖК санының айтарлықтай өсімі байқалады. 2024 жылдың 1 қарашасынан 2025 жылдың 1 қарашасына дейін көрсеткіш 17,8%-ға, 18,8 мыңға дейін өсті. *ЭҚЖЖ 56210 коды **ЭҚЖЖ 56101, 56102 коды @DataHub_KZ

➡️Биыл әр екінші иммигрант Қазақстанға Өзбекстаннан қоныс аударған 2025 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында елімізге басқа елдерден тұрақты түрде тұру үшін 16,2 мың адам келген, олардың 8,3 мыңы немесе 51%-ы бұрын Өзбекстанда тұрған деп көрсетілген ҚР СЖРА ҰСБ…

➡️Биыл әр екінші иммигрант Қазақстанға Өзбекстаннан қоныс аударған 2025 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында елімізге басқа елдерден тұрақты түрде тұру үшін 16,2 мың адам келген, олардың 8,3 мыңы немесе 51%-ы бұрын Өзбекстанда тұрған деп көрсетілген ҚР СЖРА ҰСБ деректерінде. Аталмыш республикадан келгендердің абсолюттік саны соңғы он жылдан астам уақыт ішіндегі ең жоғары көрсеткішке жетіп тұр, бұдан көп көрсеткіш тек 2013 жылы болған еді. Бұл мемлекеттің жалпы келгендердің ішіндегі үлесі 2014 жылдан бері алғаш рет50%-дан асты. Жалпы алғанда, соңғы 15 жылға көз жүгіртсек, көрсеткіштің 50%-ға жақын болуы оныншы жылдың басына тән болған, ал кейін біртіндеп төмендеп, республикадан келетін иммигранттардың жалпы саны да азайған. Шыны керек, нақтылық үшін айта кетейік, толық талдаудың ішінде 2016 жылдың қаңтар-қыркүйек айларына арналған деректер қолжетімсіз. Дегенмен, 2016 жылдың қорытындысы бойынша Өзбекстанның үлесі небәрі37% болған, ал көші-қон әдетте жыл бойы біркелкі жүреді. Демек, үш тоқсандық нәтиже де осы шамада болу керек. 🔎Енді өткен жылмен салыстырғанда биыл қандай өзгерістер болғанын айтып өтейік. 2025 жылдың қаңтар-қыркүйек айларының қорытындысы бойынша Өзбекстаннан келгендердің саны жылдық мәнде аса қатты өсе қоймаған, 11%-ға ғана, ал бірақ олардың үлесі шамамен бірден 15 п.т. өскен. Неліктен бұлай болды? Себебі иммигранттарлың жалпы көрсеткіші былтырғы 20,4 мыңнан биыл 16,2 мыңға дейін азайды. Бұл, ең алдымен, РФ-дан келгендердің күрт қысқаруымен (-47%, яғни 3,1 мың адамға дейін), оған қоса Моңғолиядан келген иммигранттардың азаюымен (былтырғы серпілістен кейін бірден 71%-ға, 0,3 мың адамға дейін азайған) байланысты. Қорытындысында Өзбекстаннан кімдер көшіп келіп жатыр дегенге тоқталайық. Бөлінген мәлімет этнос бойынша ғана қолжетімді, сондықтан үш адамның екеуіқазақтаржайлы сөз болып тұрғаны анық. ҚР-ға келгендер тұратын орны ретінде, ұлтына қарамастан, көбінесе, Алматы облысын (41%) немесе Маңғыстау облысын (тағы 22%) таңдайды. @DataHub_KZ

💼🔎🧑‍💻Қазақстанда негізгі IT-компаниялар жаңа қызметкерлерді белсенді іздеуде III тоқсанның соңында «Компьютерлік бағдарламалау, консультациялық және басқа да ілеспе қызметтер» қызмет түріндегі кәсіпорындар 1,1 мың бос орынға ие болды — бұл кем дегенде 2016 жылдың басынан бергі максимум. Заңды тұлғаларды іріктеп тексеру нәтижелері бойынша ҚР СЖРА ҰСБ осындай деректерге қол жеткізді. Іріктеуге кәсіпкерлік қызметпен айналысатын шағын кәсіпорындардан басқа барлық заңды тұлғалар кірді. 📈Бір жыл ішінде тексерілген кәсіпорындардағы бос жұмыс орындарының саны 22%-ға артты. Жалпы алғанда, тоқсан аяқталғаннан кейінгі өсім бұл көрсеткіш үшін әдеттегі жылдық динамика болып табылады — 2017 жылдың басынан бастап төмендеу тек жеті рет байқалды. 2024 жылғы сәуір-маусымды қоспағанда, 10 тоқсан қатарынан бос орындар саны екі таңбалы қарқынмен өсуде. Алайда уақыт өте келе әсерлі өсу баяулауда. Қазіргі +22% — жоғарыда көрсетілген 2,5 жылдық кезеңдегі ең төменгі көрсеткіш. ☝️Сонымен қатар, IT саласындағы кадрлар жұмыс орындарын мықтап ұстанады деп айтуға болмайды. Мұндағы кадрлардың тұрақтамау коэффициенті бүкіл экономика бойынша орташа деңгейден жоғары — III тоқсанның соңында 6,7%-бен салыстырғанда 8,7%. Бұл көрсеткіш өз қалауы бойынша жұмыстан шыққандар мен жұмысқа келмеуі себебінен жұмыстан шығарылғандардың кезеңдегі қызметкерлердің орташа тізімдік санына пайыздық арақатынасын көрсетеді. 💰Айтпақшы, ақпараттық технологиялар саласындағы еңбек бұрынғысынша жоғары бағаланады — III тоқсанның қорытындысы бойынша бір қызметкерге орташа есеппен бір айда 1,3 млн теңге, бұл бүкіл экономика бойынша орташа мәннен үш есе көп (429,4 мың теңге). Нақты мәнде экономика бойынша жалпы құлдырау 2%-ды құраған шақта бұл саланың көрсеткіші ж/ж 5%-ға өсті. Статистикалық бизнес-тізілім деректеріне сәйкес, III тоқсанның соңында Қазақстанда «Компьютерлік бағдарламалау, консультациялық және басқа да ілеспе қызметтер» қызмет түрі бойынша жұмыс істейтін 9,6 мың заңды тұлға болды. Олардың ішінде орташа және ірі кәсіпорындар — тек 61-і ғана. @DataHub_KZ