DATA HUB Қазақша

Орта және ірі кәсіпорындардың рентабельділігі 2020 жылдан бергі минимумға дейін төмендеді 2025 жылдың ІІ тоқсанында компаниялардың тиімділігін сипаттайтын көрсеткіш 13,3% құрады, бұл 2020 жылдың І тоқсанынан бергі кез келген тоқсан үшін ең төменгі мән болды. Алайда күрт төмендеу туралы әңгіме жоқ: бір жыл бұрын 15,8% деңгейі тіркелді. Рентабельділіктің өзі салыққа дейінгі пайданың өзіндік құн мен өндірістік емес шығындар сомасына қатынасы ретінде есептеледі. Жалпы алғанда, мағынасы мынада: егер пайда өсіп, өзіндік құн мен басқа шығындар төмендесе, көрсеткіш өседі; ал керісінше жағдайда ол төмендейді, соның ішінде теріс мәндерге дейін (егер пайданың орнына залал болса). Қазір залал жоқ, бірақ кәсіпорындардың жиынтық пайдасы (олардың санының өсуі кезінде) жылдық мәнде аздап төмендеді, оның есесіне өндірістік емес шығындар өсті, әсіресе тауарлар мен қызметтердің өзіндік құныөсті (номиналды түрде +21%). 👀Егер экономиканың нақты секторлары бойынша нәтижелерге қарайтын болсақ, онда бұл жолы екі сала мүлдем минусқа кетті. Біріншіден, бұл «Өнер, ойын-сауық және демалыс» секторы, ол үшін жоғары рентабельділік негізінен тән емес (ағымдағы залалдылық 2,1%, 2019 жылдың басынан бастап тоқсанның жартысына жуығында теріс нәтиже көрсетті). Екіншіден, «Тұру және тамақтану қызметтерін ұсыну» айтарлықтай шығынды көрсетеді — бірден -39,5%, бұл кем дегенде сол 2019 жылдан бергі ең елеулі теріс көрсеткіш. Бұл ретте естеріңізде болсын, бұл секторда бірге алғанда ірі кәсіпорындар минусқа кеткен, себебі орта кәсіпорындар оң нәтиже көрсетті. Залалға «Басқа шығындар» санаты бойынша тез көтерілу ерекше ықпал етті — бұл әдеттегі қызметке қарамастан туындайтын шығындар. Бұған, мысалы, активтердің құнсыздануы, бағамдық айырмашылық, үмітсіз талаптарды есептен шығару кіреді. *Банктерді, сақтандыру ұйымдарын, денсаулық сақтау және білім беру ұйымдарын, БЖЗҚ, қоғамдық бірлестіктер мен қорларды қоспағанда, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын заңды тұлғалар бойынша ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_KZ

Сыртқы жарнамадан түскен Алматы табысы қаңтар-тамыз айлары аралығында қалай өзгергенін графикте көрсеттік @DataHub_KZ

🤑🪧Алматы биылғы жылдың басынан бері сыртқы жарнамадан 5 млрд теңгеден астам табыс тапты Сегіз айдың қорытындысы бойынша қала бюджетіне сыртқы жарнаманы орналастыру төлемі ретінде 5,2 млрд теңге түскен. ҚР ҚМ МКК деректеріне сүйенсек, инфляцияны есептемегенде, бұл көрсеткіш бірден өткен жылғы деңгейден 66%-ға жоғары. Қаңтар-тамыз айлары аталмыш табыс бойынша жылдан жылға номиналды түрдегі өсіммен жиі аяқталады (соңғы он жылда төмендеу тек екі рет тіркелген). Алайда мұндай жоғары оңды қарқын бұрын-соңды тіркелмеген. 2016-2024 жылдар аралығындағы орташа деңгей +14%-ды құрады. 🦾Алматы жалғыз өзі мемлекеттік бюджетке сыртқы жарнамадан түскен барлық табыстың негізгі бөлігін қамтамасыз етті — 62%-ын. Салыстыру үшін: Астананың үлесі 16%-ды, яғни 1,3 млрд теңгені құрады. Бір жылда елорда көрсеткіші номиналды түрде небәрі 5%-ға өсті. Жалпы алғанда, оңтүстік мегаполистің «жарнамалық» табысының күрт өсуін күтуге болатын еді. Өйткені өткен жылдың 28 тамызында жергілікті билік «А» санатындағы орындарда (орталық көшелер, даңғылдар мен алаңдар) сыртқы жарнаманы орналастыру төлемі мөлшерлемесін көтеру туралы шешім қабылдады. Бұл LED-экрандарға да қатысты болды. Негізгі төлем мөлшерлемелері ҚР Салық кодексімен белгіленгенімен, республикалық маңызы бар қалалар мен облыстардың мәслихаттары оларды көтеруге құқығы бар. Екі айдан соң, 1 қарашада, бұл шешім күшіне енді. Сол сәтте қалада 825 LED-экран болса, оның 728-і «А» санатындағы орындарды орналасқан еді. 💡Мөлшерлемені екі есе арттыру қажеттігін жергілікті билік Алматыдағы сыртқы жарнаманың кең қамтылуымен түсіндірді, себебі оны әлеуетті тұтынушылардың үлкен бөлігі көреді. Екінші жағынан, мұндай жарнама нысандары электр желілеріне, жер телімдеріне қосымша салмақ түсіреді, сондай-ақ визуалды шуды арттырады. Дәл осы шығындардың орнын төлем мөлшерлемелерін көтеру арқылы толтыру көзделді. @DataHub_KZ

Графикте туризмге жұмсалатын мемлекеттік шығындардың түрлері бойынша бөліну динамикасы көрсетілген @DataHub_KZ

Қазақстан туризмді дамытуға жұмсалатын шығындарды белсенді түрде арттыруда Қаңтар-тамыз айларында туризмді дамытуға мемлекеттік бюджеттен 8,4 млрд теңге жұмсалды. Бір жыл бұрынғы кезеңмен салыстырғанда номиналды өсім 43%-ды құрады. Көрсеткіш екі таңбалы қарқынмен кем дегенде екі жыл қатарынан өсуде — 2023 жылдың сегіз айының қорытындысы бойынша ж/ж +30 болды. Мұндай деректерді ҚР Қаржы министрлігі келтіреді. Жалпы өсімге ең үлкен үлесті туризмге жұмсалатын бюджеттік шығындардың негізгі түрі — туристік қызметті реттеуді қамтамасыз етеді. Дәстүрлі түрде бұл бағытта туризмді дамытуға бөлінетін барлық бюджет қаражатының үштен екісі кетеді. Қаңтар-тамыздың абсолютті көрсеткіші — 5,4 млрд теңге. Ол былтырғы жылғы көрсеткіштен инфляцияға түзетусіз бірден 40%-ға асып түседі. Туристік қызметті реттеуге бөлінген ақша нақты не үшін жұмсалатынын айту қиын. Қаржы министрлігінің мемлекеттік бюджеттің атқарылуы туралы есебінде шығыстардың егжей-тегжейлі деректері жоқ. Алайда, мемлекеттік органдардың ресми сайттарындағы ақпаратқа сүйене отырып, белгілі бір туристік орындардың (көрмелер, фестивальдар, баспасөз турлары) танымалдығын арттыруға, туризм инфрақұрылымын дамытуға, гидтерді оқытуға, БАҚ-та жарнама орналастыруға және т.б. бағытталған барлық іс-шаралар бар деп болжауға болады. Айта кету керек, туристік қызметті реттеуге қаражаттың едәуір бөлігі екі ірі мегаполисте жұмсалады. Осылайша, сегіз айдың қорытындысы бойынша Алматының тиісті шығындары 2,1 млрд теңгені (ж/ж +42%), Астана – 2 млрд теңгені (ж/ж +17%) құрады. Айта кетейік, айтарлықтай өсу мемлекеттің туризмге жұмсайтын шығындарының басқа да негізгі бағыттары бойынша тіркеліп отыр. Атап айтқанда, туризмді дамытуға жауапты жергілікті атқарушы органдардың (басқармалар, әкімдіктер бөлімдері) қызметін қаржыландыру бір жыл ішінде номиналды мәнде 72%-ға, 1 млрд теңгеге дейін секірді.Оған мемлекеттік қызметшілердің еңбегіне ақы төлеу, олардың жұмысын қамтамасыз ету — әкімшілік ғимараттарға қызмет көрсету, коммуналдық төлемдерді төлеу, шығыс материалдарын сатып алу кіреді. Қазақстанның туристік имиджін қалыптастыру шығындары да айтарлықтай өсті. Қазір олар 0,9 млрд теңгені, 2024 жылдың қаңтар-тамызымен салыстырғанда +49% құрайды. Осы бағыттағы шығындардың егжей-тегжейлі деректері тағы да жоқ. Бірақ БАҚ материалдары, мысалы, елде халықаралық іс-шараларды (форумдар, көрмелер, конференциялар) өткізу, шетелде роад-шоу ұйымдастыру, маркетингтік науқандар болуы мүмкін екенін бағалауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар туристік саладағы кәсіпкерлерге шығындардың бір бөлігін өтеуге арналған шығыстар ж/ж 28%-ға, 0,7 млрд теңгеге дейін өсті. Ал Щучинск-Бурабай курорттық аймағында туристік имиджді қалыптастыруға арналған шығыстар — 44%-ға, номиналды мәнде 0,4 млрд теңгеге дейін (шығыстардың жекелеген бағыты "Қазақстанның туристік имиджін қалыптастыруға" кірмейді). Қорытындылай келе, қарқынды өсуге қарамастан, туризм шығындары әлі де мемлекеттік бюджеттің жалпы шығындарының шамалы үлесін құрайтынын айта кету керек. Біз пайыздың жүзден бір бөлігі туралы айтып отырмыз, 2025 жылдың қаңтар-тамызында 0,04%, 2024 жылдың қаңтар-тамызында 0,03%. @DataHub_KZ

@DataHub_KZ

Несиелеу нарығында кезекті айдың қорытындысын шығарар уақыт келді. Тамыз айында қандай қызықтар болды? Әдеттегідей, жекелеген несиеден бастайық: жалпы несие беру көлемі шілдеге қарағанда аздап төмендеп, бір-екі пайызға, 1,6 трлн тг құрады. 🚙Айлық мәнде елеулі түрде, 15%-ға, автонесие беру қысқарған. Қазіргі көлемі - 223 млрд тг, шын мәнінде, соңғы жылдағы белсенді кезеңмен салыстырғанда аз емес (төмендегі иллюстрацияларды қараңыз). 🛍Кепілсіз тұтынушылық несиелердің көлемі сәл азайған: 942 млрд тг, шілдеге қарағанда -2,1%. 🔑Есесіне ипотекалық несие бойынша күрт серпіліс, бірден үштен бірге, тіркелді: тамызда 321 млрд тг беріліп, 14,3 мың қарыз алушыны қамтыды (айдан айға +14,5%). Осылайша бір қарыз алушыға орташа сома 15%-ға артып, 22,2 млн тг болды. 1 қыркүйектегі жағдай бойынша ипотекалық портфель 7,2 трлн тг жуықтап, қарыз алушылардың саны 632 мың адамға таяды. Кәсіпорындардағы жағдай қалай? 💼 Жалпы несие беру көлемі шілдедегі деңгейінде сақталып отыр деуге болады - 2 трлн тг шамасында. Соның ішінде шамамен 1,85 трлн тг заңды тұлғаларға тиесілі (+0,9% өсім), ал ЖК үлесі 0,2 трлн тг аз болып, шілдемен салыстырғанда 5,6%-ға төмендеген. Толық мәлімет келесі жазбадағы суреттерде👇🏼 Бірінші кредиттік бюро деректері @DataHub_KZ

Графикте толық жылдар мен 2025 жылдың жекелеген кезеңінің (қаңтар-тамыз) қорытындысы бойынша мектептерге мемлекеттің күрделі инвестициялары қалай көрінетіні ұсынылған @DataHub_KZ

Мемлекеттің мектептерге салған күрделі инвестициялары рекордтар жаңартуда Қаңтар-тамыз айларында негізгі және жалпы орта білім берудің негізгі капиталына бюджеттік салымдар 700 млрд теңгеге жетті — номиналды мәнде бұл өткен жылмен салыстырғанда шамамен 2,5 есе көп. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сәйкес, соңғы кем дегенде бес жылдағы сегіз айдың қорытындысы бойынша осыншама үлкен көрсеткіш болған жоқ. Серпінді қарқынмен көрсеткіш екі жыл қатарынан жеделдеуде — 2024 жылдың қаңтар-тамызында инфляцияға түзетусіз ж/ж 2,6 есе өсім тіркелді. Бұған дейін тыныштық болды деп айтуға болады. Сонымен қатар өсу жылдық көріністе де байқалады. 2023 жылмен салыстырғанда 2024-ші жыл ағымдағы бағамен бірден 4,2 есеге өсімімен аяқталды - 197,2 млрд теңгемен салыстырғанда 819,8 млрд теңге. Тағы да айта кететін жайт, осы уақытқа дейін мұндай күшті секірістер болған жоқ. Соңғы екі толық емес жылда (2024 жыл толығымен және 2025 жылдың қаңтар-тамызы) мектеп инфрақұрылымын жаңартумен байланысты мемлекеттің өте жоғары белсенділігі байқалады. Белгіленген кезеңде көрсетілген бағыттағы жалпы бюджеттік шығыстар 1,5 трлн теңгеден асады. Мұндай жағдай оқушы орындарының тапшылығы мәселесін шешуге бағытталған "Жайлы мектеп" ұлттық жобасын іске асыру аясында байқалады. Жобаның іске қосылуы 2023 жылдың басында болуы керек еді, бірақ бұқаралық ақпарат құралдарының материалдарына сүйенсек, бұл кейінірек орын алды. Жобаның іске асырылуының одан әрі тұрып қалуына әкеп соқтырған қиындықтарға бюрократия, сыбайлас жемқорлық, әкімдіктердің сылбырлығы, мердігерлер тарапынан алаяқтық жатады. 2022 жылы қабылданғаннан бері жоба параметрлері бірнеше рет қайта қаралды. Үкіметтің тиісті қаулысының соңғы редакциясына сәйкес жобаны қаржыландыруға небәрі 1,49 трлн теңге қарастырылған (бастапқыда 2,6 трлн теңге болған). Бұл ретте қаражаттың негізгі көлемі 2023-2024 жылдары игерілуге тиіс болды — 1,14 трлн теңге. Тиісінше, 2025 жылға арналған жоспар 0,35 трлн теңгені құрайды. Жоба осы 2025 жылы аяқталуы керек. Алайда жоғарыда айтылғандардың бәріне қарағанда және жобаның 2024 жылдың аяғындағы жағдай бойынша тұрып қала беруі туралы соңғы жаңалықтарға сүйенсек, оның соңғы нүктесі жақын арада қойылады деп күтудің қажеті жоқ сияқты. @DataHub_KZ

Ал иллюстрацияларда - өңірлер бойынша шығындар деректері @DataHub_KZ

👔💄🛀🏼 Жұма күнгі бақылаулар: ең сәнді әрі өзін күтетін қазақстандықтар Шымкентте тұра ма? 2025 жылдың II тоқсанында аталмыш қалада жан басына шаққандағы киімге, аяқ киімге, матаға, сондай-ақ жеке күтім мен гигиенаға арналған түрлі тауарларға* кеткен шығын тоқсанына шамамен 36,4 мың тг құрады. Бұл - елдегі ең жоғары көрсеткіш және орташа республикалық деңгейден 36%-ға көп. Сонымен қатар Шымкенттегі орташа ақшалай табысты аса жоғары деуге келмейді: жан басына шаққанда тоқсанына 267,5 мың тг, яғни ҚР бойынша жалпы деңгейден 26%-ға төмен. Сәйкесінше, «әдемілік пен күтімге» жұмсалатын шығын мұнда ақшалай табыстың 14%-на тең, ал еліміз бойынша орташа деңгей бұл көрсеткіштен екі есе төмен. Айта кетерлігі, мұндай жағдай соңғы жылдары тұрақты түрде байқалып келеді. 2025 жылдың I тоқсанында да қала тұрғындары осыған ұқсас мақсаттағы абсолютті шығындар көлемі бойынша да, ол шығындардың табысқа шаққандағы үлесі бойынша да көш бастады. Дәл сондай көрініс 2024 жылдың қорытындысында да болды. Ал 2020-2023 жылдары Шымкент абсолютті көрсеткіштерде Алматыдан қалып қойғанымен, табысқа шаққандағы үлесі жағынан ҚР бойынша бірінші орында болды. *Мұнда үш санат қамтылған: жеке күтімге арналған электр құралдары (сауалнама қағаздарына электр ұстаралар, фендер, депиляторлар және т.б. кіргізілген), жеке гигиена тауарлары (сусабындар, сабын, кремдер, косметика, дәретхана қағазы…), сондай-ақ басқа санаттарға кірмейтін жеке қолданыстағы заттар (әшекейлер, сағаттар, сөмкелер, қолшатырлар, оттықтар, балалардың бесік арбалары…) ҚР СЖРА ҰСБ-ның үй шаруашылықтарын іріктеп өткізген үлкен зерттеу қорытындылары негізінде алынған деректер @DataHub_KZ