DATA HUB Қазақша

Алкоголь мен темекіні заңсыз түрде сатқаны үшін кімдерді әкімшілік жауапкершілікке тартатынын графикте көрсеттік @DataHub_KZ

🚬🥃❌Алкоголь мен темекіні заңсыз сатуға қатысты жаза жиі қолданылуда Қаңтар-қыркүйек айлары аралығында акциздік өнімдерді дұрыс емес немесе мүлдем маркаланбаған күйде сату, сақтау және тасымалдауға байланысты 1166 әкімшілік құқықбұзушылық тіркелді* (ҚР ӘҚБтК 283-бабының 2-бөлімі). Бұл бір жыл бұрынғыға қарағанда бірден 50%-ға көп. Кем дегенде11 жылда алғаш рет осынша көп дерек тіркеліп отыр (толық жыл емес, тоғыз айлық кезеңдер салыстырылған). 💰Әкімшілік жауапкершілікке тартылғандардың ішінде жеке тұлғалардың саны заңды тұлғаларға қарағанда әлдеқайда көп: тиісінше, 898 және 16. Тоғыз айдың қорытындысы бойынша салынған айыппұлдардың жалпы сомасы 318,5 млн теңгені құрап, жылдан жылға номиналды өсім 2,2 есе болды. Ал өндіріп алынғаны - 263,7 млн теңге (жылдан жылға 147%). Сонымен қатар ҚР ӘҚБтК 283-бабының 1-бөлімі бойынша (барлығы екі бөлім ғана) құқықбұзушылықтар жоқ деуге болады - 2024 жылғы қаңтар-қыркүйектегі 20 деректен кейін 18 жағдай ғана болған. 1-бөлім алкогольдік және темекі өнімдерін дұрыс емес маркалап өндіруге және импорттауға қатысты жайттарды қамтиды. Жалпы, 283-бап аталған тауар санаттарын маркалау ережелерін бұзғаны үшін жауапкершілікті көздейді. ☝️Айта кету керек, алкоголь мен темекі сияқты акциздік өнімдерді маркалау ережелерін бұзғаны үшін қылмыстық жауапкершілік те қарастырылған (ҚР ҚК 233-бабы). Ол әкімшілік жауапкершілікке қарағанда қоғамдық қауіптілігі әлдеқайда жоғары құқықбұзушылық ретінде қарастырылалы. Қылмыстық бап екі бөлімнен тұрады. 1-бөлім бойынша айтарлықтай зиян келтірген маркалау ережелерін бұзғаны үшін, 2-бөлім бойынша жалған маркалау белгілерін жасағаны, пайдаланғаны және таратқаны үшін жаза тағайындалады. Қаңтар-қыркүйек аралығында ҚР ҚК 233-бабы бойынша да құқықбұзушылықтар саны артқан, бірақ аздап - 18%-ға. Бұл ретте фактілер саны көп емес: жыл басынан бері бар болғаны 46 жағдай. 📌Жарияланып жүрген деректерге қарағанда қылмыстық істер әдетте ірі көлемдегі заңсыз алкоголь мен темекі партиялары немесе олардың жасырын цехтары анықталған кезде қозғалады. Ал әкімшілік істер тәркіленген өнім көлемі шағын болғанда тіркеледі. *Алкогольге қатысты есеп-бақылау маркалары ретінде ыдысты ашқан кезде бүтіндігі бұзылатын етіп жапсырылған белгіленген үлгідегі голограммалар айтылып отыр. Темекі өнімдеріне қатысты машинамен оқылатын екі өлшемді штрихкод түріндегі маркалау кодтары жайлы айтылған. Бұл идентификациялау құралдары бұрынғы акциздік маркаларды алмастырған. ҚР БП ҚСжАЕК деректері @DataHub_KZ

Құқық бұзушылықпен ұсталған жасөспірімдер саны күрт өсті 2025 жылғы қаңтар-қыркүйектің қорытындысы бойынша 1703 кәмелетке толмағандар қылмыстық жауапкершілікке тартылды, бұл 2024 жылғы ұқсас айлардың қорытындысымен салыстырғанда бірден 35%-ға артық. Бұл мән…

Құқық бұзушылықпен ұсталған жасөспірімдер саны күрт өсті 2025 жылғы қаңтар-қыркүйектің қорытындысы бойынша 1703 кәмелетке толмағандар қылмыстық жауапкершілікке тартылды, бұл 2024 жылғы ұқсас айлардың қорытындысымен салыстырғанда бірден 35%-ға артық. Бұл мән 2019 жылдан бергі осы кезең үшін ең үлкен мән. Дәл сол 2019 жылдан кейін көрсеткіш күрт төмендей бастады: егер алдыңғы онжылдықтың бірінші жартысында, 2015-2019 жылдары, әңгіме қаңтар-қыркүйек айларындағы 2 мыңнан астам адам туралы болса, 2020-2024 жылдары ол 1,5 мыңға жетпеді. 2022 жылдан бастап олардың саны қайтадан өсе бастады, бірақ осы уақытқа дейін күшті секірістер болған жоқ. Көрсеткіш қазір негізінен ненің есебінен өсті? Бұзақылық, денсаулыққа қасақана жеңіл зиян келтіру, ұрып-соғу, тонау сияқты баптар айтарлықтай үлес қосты. Олардың ішінде бұзақылық бойынша өсім ең үлкен, биылғы жылы 216 адаммен салыстырғанда 2024 жылдың қаңтар-қыркүйегіндегі 94 адам. Бұл ретте ең көп таралған қылмыс – ұрлық, мұнда 499 кәмелетке толмаған жауапкершілікке тартылды, негізінен 16-17 жас. ҚР БП ҚСжАЕК деректері @DataHub_KZ

Азық-түлік емес тауарлар бір айда 2022 жылдың күзінен бергі ең жылдам қарқынмен қымбаттаған Қыркүйектің қорытындысы бойынша азық-түлік емес тауарлар сегментінде бағаның өсу қарқыны 1,5%-ды құрады. Бұл - 2022 жылдың қарашасынан бергі кез келген ай үшін ең…

Азық-түлік емес тауарлар бір айда 2022 жылдың күзінен бергі ең жылдам қарқынмен қымбаттаған Қыркүйектің қорытындысы бойынша азық-түлік емес тауарлар сегментінде бағаның өсу қарқыны 1,5%-ды құрады. Бұл - 2022 жылдың қарашасынан бергі кез келген ай үшін ең елеулі көрсеткіш. Ал дәл қыркүйекте соңғы 10 жылдың ішінде көрсеткіш екі-ақ жағдайда ғана жоғары болған - аталған 2022 жылы және біз енді ғана еркін өзгермелі бағамға өткен 2015 жылы. Бұл орайда азық-түлік тауарлары тамызға қарағанда 0,9%-ға қымбаттаған. Қыркүйекке тән айлық өсімнің орташа қарқынынан жоғары (соңғы 10 жылда 0,2% болған еді). Қызметтер өткен айға қарағанда 1%-ға артқан. Ал тұтыну бағасының жалпы өсім қарқыны бір айда 1,1%-ды құрады. Жылдық инфляцияның жайы қалай? Жалпы көрсеткіш жылдамдап келеді: тамыздағы 12,2%-дан кейін 12,9% болып отыр. Алайда қызметтердің бір орында тұр (15,3%), ал азық-түлік бойынша 11,7%-дан 12,7%-ға дейін, азық-түлік емес тауарлар сегменті бойынша 9,7%-дан 10,8%-ға дейін жылдамдаған. Барлық сектор бойынша қарқыны 2023 жылдың қазанынан бері алғаш рет екітаңбалы мәнде болып отыр. ҚР СЖРА ҰСБ деректері @DataHub_KZ

Соңғы 12 айдағы ресми доллар бағамының қозғалысын график арқылы бақылауға болады @DataHub_KZ

📉 Теңге қыркүйек айында долларға қатысты айтарлықтай арзандады 1 қазанға ҚР ҰБ есептеген доллардың құны 549,06 теңгені құрады. Бұл бір ай бұрынғы күнмен салыстырғанда 2%-ға немесе 10,52 теңгеге артық, сондай-ақ барлық бақыланған кезеңдегі максимум. Ұлттық валютаның қыркүйектегі әлсіреуі ауқымы бойынша 2025 жылы екінші орында. Теңге аяқталған тоғыз айдың бесеуінде долларға позициясын жоғалтуда. Бұл ретте оның құнының ең қатты төмендеуі шілде айының нәтижелері бойынша, доллар бірден 4,1%-ға (21,14 теңге) қымбаттаған кезде байқалды. Айырбас бағамының күрт өзгеруін монетарлық билік ол кезде «инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобаларды қоса алғанда, айтарлықтай шығындарға» байланысты ақша массасының өсуімен байланыстырды, дегенмен бастапқыда оған алғышарттар көрінбеді (қолайлы сыртқы фон, ішкі факторлардың маусымдық сипаты). Нәтижесінде, күтілгендей, валюталық интервенциялар жүргізілді. Тамыз айында теңге тіпті долларға қатысты аздап нығайды. Алайда қыркүйек айы біртіндеп әлсіреуден басталды және ол айдың аяғында күрт жеделдей түсті. Мұндай динамика жаңа тарихи антирекордтарға әкелді. Ұлттық Банк жариялайтын валюта нарығының ай сайынғы шолуында теңгенің қыркүйектегі әлсіреуінің себептері туралы тікелей түсіндірмелер жоқ. Дегенмен онда «алтын бағасының өсуі аясында айналандыру шеңберіндегі өтімділікті алу көлемі теңге эмиссиясының көлемінен артта қалып отыр» деп хабарланды. Айта кету керек, айналандыру механизмін Ұлттық Банк 2025 жылдың қаңтарынан бастап қолданады. Теорияда ол алтынды отандық өндірушілерден сатып алу үшін алдын ала жүзеге асырылатын теңге эмиссиясының баламасында валютаны сатуды көздейді. Алайда жоғарыда келтірілген дәйексөзге сүйенсек, іс жүзінде көлем теңдігі болмауы мүмкін: өтімділік теңгені басып шығарғаннан аз "тәркіленді". Бұған қоса бұл жағдай тек қыркүйек айында ғана қалыптаспаған секілді. Қалай болғанда да, IV тоқсанда Ұлттық Банк "жыл басынан бері жинақталған алынбаған өтімділікті ескере отырып" 1,4 трлн теңгені, яғни айына орта есеппен 467 млрд теңгені стерилдеуді жоспарлап отыр. Бұл қаңтар-тамыздың орташа деңгейінен 90%-ға артық (245 млрд теңге). Сонымен қатар, қыркүйек айында таза валюталық сату арқылы Ұлттық Банк тамызбен салыстырғанда теңгеге біршама елеулі қолдау көрсетті — тиісінше $1,04 млрд және $0,96 млрд. Бұл ретте өткен айда валюталық интервенциялар, сондай-ақ БЖЗҚ-да валюталық сатып алулар жүргізілмеді. Айтпақшы, квазимемлекеттік сектор валюта сатылымын аздап арттырды – тамыздағы $366 миллионнан қыркүйектегі $378 миллионға дейін. Айта кетейік теңге антирекордтары еуроға қатысты да жаңартуда. Еуропалық валюта бағамы 1 қазанда максимумға – 644,87 теңгеге жетті, бұл бір ай бұрынғыға қарағанда 2,6%-ға (16,56 теңге) артық. Ал рубльге қатысты теңге ұзақ уақыт әлсірегеннен кейін екінші ай қатарынан нығаюда, бұл жолы – 0,6%-ға (0,04 теңге), 1 қазанда 6,66 теңгеге дейін. Естеріңізге сала кетейік, теңге/рубль және теңге/еуроның ресми бағамдары доллар бағамын ескере отырып, кросс-курстар арқылы есептеледі. @DataHub_KZ

Қазақстан экономиканың бірқатар салаларында ЕАЭО-дағы жалақы көшбасшылығын жоғалтты 2025 жылдың бірінші жартыжылдығының қорытындысы бойынша ҚР-да одақтың өзге елдеріне қарағанда орташа жалақысы жоғары жалғыз сектор тау-кен өнеркәсібі және карьерлерді қазу…

Қазақстан экономиканың бірқатар салаларында ЕАЭО-дағы жалақы көшбасшылығын жоғалтты 2025 жылдың бірінші жартыжылдығының қорытындысы бойынша ҚР-да одақтың өзге елдеріне қарағанда орташа жалақысы жоғары жалғыз сектор тау-кен өнеркәсібі және карьерлерді қазу болды. Бағалау доллармен есептеу кезінде ЕАЭК деректеріне негізделген, аталған секторда әңгіме $1831 сомасы туралы болып отыр, бұл екінші орында тұрған Ресейге қарағанда 18 долларға артық. Бір жыл бұрын осындай кезеңнің қорытындысы бойынша жағдай басқаша болды: Қазақстан талданып отырған 19 сектордың алтауында орташа жалақы бойынша алда болды. Өндіруші саладан басқа, бұл мынадай салалар болды: 🔸Өңдеу өнеркәсібі 🔸Құрылыс 🔸Көлік және қоймалау 🔸Тұру және тамақтану қызметтері, 🔸Әкімшілік қызмет және осы саладағы қосымша қызметтер. Бір жыл бұрын, 2023 жылдың І жартысында, тізім тек өңдеу өнеркәсібін шегергенде осыған шамалас болды; оған қоса толық жылдар қорытындысы бойынша көшбасшылық 2023 жылы да, 2024 жылы да жоғарыда аталған барлық алты сала бойынша тіркелді. Қазір, тиісінше, «жеңісті» нәтиже тек тау-кен өндірісі үшін ғана сақталды; тағы төрт секторда Қазақстандағы орташа жалақы Ресей Федерациясынан кейінгі екінші орында, ал тағы бір секторда, құрылыста – Беларусьқа да жол беріп, тіпті үшінші орында болып шықты. 🖇Мұнда, әрине, есептеулер доллармен жүргізілетінін тағы бір рет еске салу керек, сондықтан түсінікті: жалақы динамикасына бағамның динамикасы да әсер етті. Алайда көрініске мынаны қосуға болады: бұл жолы бірінші жартыжылдықта біз бір жыл ішінде көшбасшылықты жоғалтқан барлық секторлар бойынша жылдық өсу қарқыны үмітті ақтамады. Осы жағдайлардың барлығында жылдық өрнектегі номиналды динамика бойынша біз соңғыдан бұрынғы немесе соңғы орында, ал нақты динамика бойынша әрқашан соңғы орында болдық. Бұл ретте құрылыс саласында ҚР-дағы орташа жалақы инфляцияға түзетусіз де мүлдем төмендеді. @DataHub_KZ

Графиктерде көрнекті түрде Қазақстанға әкелінген сары май импорты мемлекеттер бойынша көрсетілген @DataHub_KZ

😋🇮🇷🆙Қазақстан Ираннан сары майды белсенді түрде сатып алуда Жеті айдың қорытындысы бойынша Ираннан әкелінген сары май импорты жылдан жылға 64%-ға өсіп, 1,6 мың тоннаға жетті. Ақшалай мәнде өсім, инфляцияны есептемегенде, жылдан жылға 91%-ды құрады, қазіргі деңгейі — $8,4 млн. Мұндай деректерді ҚР СЖРА ҰСБ келтіреді. Екі көрсеткіш те, физикалық және құндық, Иранның Қазақстанға сары май экспорттай бастаған уақытынан бастап барлық кезеңдегі қаңтар-шілде айлары үшін ең жоғарғы мәнге жетті. Сонда бар болғаны төрт жылдың ішінде осындай көрсеткішке жеткен. 🏆Иран Қазақстан нарығына сары май жеткізетін ең ірі шетелдік жеткізушіге былтырдың өзінде айналған болатын. Қарқынды өсімнің арқасында ел өз позициясын күшейтті. Қазіргі таңда оның үлесі Қазақстандағы тоннамен алғандағы жалпы сары май импортының 41%-ын құрайды (жылдан жылға 9 п.т). Көрініп тұрғандай, ирандық май ірі бөлшек сауда желілеріне көп түсе қоймайды, алайда көтерме сатып алу үшін қолжетімді. Иранмен қатар Украина бойынша да айтарлықтай өсім байқалады. Бұл елден әкелінген сары майдың жалпы көлемі жылдан жылға 3,7 есе артқан (375 тоннаға дейін), ал жалпы құны жылдан жылға 5,3 есе көбейген ($2,8 млн дейін). Елдің физикалық жеткізілімдердегі үлесі 10%-ға жетті (жылдан жылға +7 п.т.). Дегенмен, өсім өткен кезеңнің төмен базасына қатысты тіркеліп отырғанын айта кету керек. Ал Украинамен салыстырғанда әлдеқайда тұрақты түрде жеткізіліп отыратын Беларусь пен Ресейден әкелінген сары май физикалық мәнде айтарлықтай өзгере қоймаған (жылдан жылға +4%, 438 т дейін және жылдан жылға -3%, 403 т дейін). Соның нәтижесінде бұл елдердің Қазақстанның физикалық импортына үлесі 3 п.т. және 4 п.т., тиісінше 11% және 10%-ға дейін азайған. Бұл орайда Беларусьтың импорты ақшалай мәнде бірден 53%-ға өссе ($3,7 млн дейін), Ресей импорты керісінше 10%-ға төмендеген ($2,1 млн дейін). Айта кету керек, соңғы кезде Ресейдің өзі сары май импортын ұлғайтып, импорттаушыларға жеңілдік жағдайларын енгізіп отыр. 💸Жалпы алғанда, қазақстандықтар үшін украиналық май беларусьтікіне қарағанда арзанға түседі: орта есеппен тоннасы $7,4 мың, ал беларусьтікі — тоннасына $8,3 мың. Бір жылда екі елдің де өнімі айтарлықтай қымбаттады: тиісінше 48% және 43%-ға. Ал енді салыстырып көріңіз: ирандық майдың орташа бағасы тоннасына $5,3 мың (жылдан жылға +16%), ресейлік майдың бағасы да $5,3 мың (жылдан жылға -6%). Толық түсінік қалыптасу үшін 2025 жылы сары майдың әлемдік бағасы рекордтық деңгейге жетіп отырғанын айта кеткен жөн. Мұндай жағдай негізгі экспорттаушы елдерде сүт тапшылығы байқалып отырғанынан және Азиядағы тұтыну құрылымының өзгеруі аясында қалыптасып отыр. 🛒Ал сары майдың Қазақстанда тұтынылуына тоқталар болсақ, көлемі өсіп келеді. Ішкі нарықта* сатылған жеті айдың қорытындысы бойынша жылдан жылға 27%-ға артып, 20 мың тоннаға жеткен. Өндіріс те өсуде, бірақ біршама баяу: жылдан жылға +10%, 17,2 мың тоннаға дейін. Сұранысқа ілесе алмай отырған өндірісті импорт толықтырып отырған сыңайлы. Бір жылдажалпы импорт көлемі 28%-ға, яғни 3,9 мың тоннаға өскен. Техникалық тұрғыдан алғанда, бұл кем дегенде 2015 жылдан бергі ең жоғарғы көрсеткіш, алайда 2022 жылдың қаңтар-шілде айлары аралығында да шамамен осындай болған еді - 3,7 мың тонна. *Ресурстар (өндіріс пен импорттың қосындысынан қалыптасады) мен экспорттың айырмасы ретінде айқындалатын статистикалық көрсеткіш @DataHub_KZ